تفاهمنامه ایران و آمریکا حاوی چیست؟

کاخ سفید متن یادداشت تفاهم ایران و آمریکا را منتشر کرد. این سند که به طور الکترونیکی امضا شده است، قرار است روز جمعه در مراسمی در سوئیس به امضای مقامات ایرانی و آمریکایی برسد. متن منتشر شده ۱۴ بند دارد و مقامات آمریکایی توضیحاتی در کنار برخی موارد نوشتند.

در زیر می‌توانید مفاد متن را بخوانید:

بند اول: پایان درگیری در «همه جبهه‌ها»

در بند نخست آمده است که آمریکا، ایران و متحدان آنها «پایان فوری و دائمی» عملیات نظامی در «همه جبهه ها» از جمله لبنان را اعلام خواهند کرد.

از دیدگاه آمریکا، ترامپ به طور فزاینده‌ای نگران بوده که عملیات نظامی اسرائیل علیه حزب الله بتواند توافق با ایران را با خطر مواجه کند.

تهران نیز بارها تاکید کرده بود که انتظار دارد لبنان نیز مشمول آتش بس باشد.

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران روز چهارشنبه گفت هرگونه ادامه عملیات نظامی اسرائیل در لبنان «نقض این تفاهم» محسوب خواهد شد و «اقدامات لازم» در پاسخ به آن اتخاذ می‌شود.

در این توافق تصریح شده است که از این پس هیچ یک از طرفین عملیات نظامی علیه دیگری آغاز نخواهند کرد، یکدیگر را تهدید نخواهند کرد و به «تمامیت ارضی و حاکمیت» لبنان احترام خواهند گذاشت.

در متن توافق آمده است که توافق نهایی به «پایان دائمی» این درگیری منجر خواهد شد.

هنوز مشخص نیست اسرائیل چه واکنشی به این بند نشان خواهد داد.

بند دوم: احترام به «امور داخلی»

در متن توافق که مقام‌های آمریکایی آن را عینا برای خبرنگاران قرائت کرده‌اند، آمده است که آمریکا و ایران به «حاکمیت و تمامیت ارضی» یکدیگر احترام خواهند گذاشت و از مداخله در امور داخلی یکدیگر خودداری خواهند کرد.

این بند احتمالا با واکنش منفی گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی روبه رو خواهد شد.

دونالد ترامپ اوایل سال جاری و در جریان اعتراضات ضد حکومتی در شهرهای مختلف ایران، به معترضان گفته بود: «کمک در راه است.» اکنون این بند از توافق می تواند نشانه‌ای از تغییر رویکرد واشنگتن در قبال تحولات داخلی ایران تلقی شود.

آنچه کاخ‌سفید منتشر کرده را عینا در زیر بخوانید:

متن دقیق تفاهمنامه که کاخ‌سفید منتشر کرد

بند سوم: مهلت ۶۰ روزه با امکان تمدید

بر اساس بند سوم این سند، آمریکا و ایران متعهد می‌شوند ظرف حداکثر ۶۰ روز درباره یک توافق نهایی مذاکره کرده و به نتیجه برسند، هرچند این مهلت با توافق دو طرف قابل تمدید خواهد بود.

این دوره ۶۰ روزه احتمالا از زمان امضای رسمی تفاهم نامه توسط رهبران دو کشور آغاز خواهد شد؛ مراسمی که قرار است اواخر این هفته در ژنو برگزار شود.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته است: «تا این لحظه برنامه‌های ما برای نشست ژنو تغییری نکرده است.»

او افزود: «یکی از پیشنهادها این است که تفاهم نامه توسط روسای جمهور دو کشور امضا شود که در حال بررسی است.»

وزارت امور خارجه ایران همچنین توافق برای دستیابی به «تفاهم نهایی» ظرف ۶۰ روز را تایید کرده است.

بند چهارم: پایان محاصره دریایی آمریکا

مطابق بند چهارم، پس از امضای تفاهم نامه، آمریکا روند لغو محاصره دریایی و «هرگونه مانع یا محدودیت» اعمال شده بر بنادر ایران را آغاز خواهد کرد.

طبق متن توافق و اعلام وزارت امور خارجه ایران، این محاصره ظرف ۳۰ روز به طور کامل پایان خواهد یافت. در این مدت، تعداد کشتی‌هایی که آمریکا اجازه ورود آنها را به بنادر ایران می دهد، متناسب با میزان بازگشایی تردد دریایی از سوی ایران در تنگه هرمز خواهد بود.

همچنین آمریکا متعهد شده است ظرف ۳۰ روز پس از امضای توافق نهایی، نیروهای خود را از «مجاورت ایران» خارج کند.

در عمل، این به معنای بازگشت نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا به وضعیت پیش از آغاز درگیری ها در ۲۸ فوریه خواهد بود.

بند پنجم: تنگه هرمز

در بخشی از توافق آمده است که ایران پس از امضای تفاهم‌نامه، «با به کارگیری همه تلاش‌های ممکن» زمینه عبور ایمن کشتی های تجاری از تنگه هرمز را بدون دریافت هیچ گونه عوارض یا هزینه فراهم خواهد کرد.

بازگشایی تنگه هرمز یکی از اهداف اصلی آمریکا از زمان آغاز جنگ و بسته شدن این گذرگاه راهبردی بوده است؛ رخدادی که موجب افزایش شدید قیمت جهانی نفت شد.

در سند آمده است که تردد کشتی ها «بلافاصله» از سر گرفته خواهد شد، هرچند رفع موانع فنی و نظامی و عملیات مین روبی نیز باید انجام شود.

مقام‌های آمریکایی در نشست‌های توجیهی خود بارها تاکید کرده‌اند که عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز مشمول هیچ گونه عوارضی نخواهد شد.

در بلندمدت نیز ایران متعهد شده است با عمان و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس برای تدوین یک چارچوب گسترده‌تر جهت مدیریت تنگه هرمز همکاری کند.

بند ششم: ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی ایران

بند ششم تفاهم نامه تصریح می‌کند که آمریکا و شرکای منطقه‌ای آن یک «برنامه نهایی مورد توافق طرفین» به ارزش دست کم ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران تدوین خواهند کرد.

سازوکار اجرایی این برنامه حداکثر ظرف ۶۰ روز پس از امضای توافق نهایی مشخص خواهد شد و آمریکا تمامی مجوزها، معافیت‌ها و اجازه‌های لازم را صادر خواهد کرد.

با این حال، این بند به معنای مشارکت مالی مستقیم آمریکا نیست.

یکی از مقام‌های آمریکایی گفته است واشنگتن «حتی یک سنت» به ایران پرداخت نخواهد کرد و در تامین مالی این صندوق مشارکت نخواهد داشت.

او توضیح داد که برای مثال، اگر ایران به تعهدات خود عمل کند، امارات متحده عربی می‌تواند با تایید آمریکا یک نیروگاه برق در ایران احداث کند.

ترامپ و دیگر مقام‌های دولت آمریکا بارها تاکید کرده‌اند که هیچ پولی مستقیما به ایران پرداخت نخواهد شد؛ موضوعی که به گفته آنها تفاوت مهمی با توافق هسته ای سال ۲۰۱۵ دارد.

بند هفتم: پایان تحریم‌ها

بر اساس این بند، آمریکا تمامی تحریم‌های اقتصادی علیه ایران، از جمله تحریم های مرتبط با قطعنامه های شورای امنیت و تحریم های یک جانبه خود را لغو خواهد کرد.

با این حال، جدول زمانی اجرای این اقدام هنوز مشخص نیست.

در سند آمده است که زمان بندی لغو تحریم ها در چارچوب توافق نهایی تعیین خواهد شد، اما دو طرف قصد دارند این موضوع را به طور فوری در مذاکرات بعدی بررسی کنند.

اقتصاد ایران طی سال های گذشته به شدت تحت تاثیر تحریم ها قرار گرفته و کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» آمریکا نیز با هدف قطع دسترسی تهران به نظام مالی جهانی اجرا شده است.

بند هشتم: عدم دستیابی به سلاح هسته ای

ایران موافقت کرده است که هیچ گونه سلاح هسته‌ای تولید یا خریداری نکند و دو طرف درباره نحوه رسیدگی به ذخایر اورانیوم غنی شده موجود نیز به توافق برسند.

نحوه مدیریت این مواد هنوز مشخص نیست. در سند آمده است که سازوکار آن در مذاکرات بعدی تعیین خواهد شد، اما حداقل اقدام لازم، رقیق سازی اورانیوم غنی شده تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی خواهد بود.

یک مقام ارشد آمریکایی این بند را «حداقل استاندارد لازم» و «یک پیروزی بزرگ» برای آمریکا توصیف کرده است.

ترامپ پیش تر گفته بود جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته ای «۹۹ درصد» هدف او از آغاز عملیات نظامی اخیر بوده است.

از آنجا که توافق مبتنی بر عملکرد توصیف شده، اجرای بند هفتم درباره لغو تحریم‌ها به پایبندی ایران به تعهدات هسته‌ای مندرج در بند هشتم وابسته خواهد بود.

بندهای نهم و دهم: حفظ وضع موجود

در این دو بند آمده است که تا زمان تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم غنی شده، وضعیت برنامه هسته‌ای ایران در حالت موجود حفظ خواهد شد.

در عمل، این به معنای آن است که آمریکا تحریم جدیدی وضع نخواهد کرد.

همزمان، واشنگتن برای صادرات نفت، فرآورده‌های نفتی و خدمات مرتبط از جمله مبادلات بانکی و حمل و نقل، معافیت‌ها و مجوزهای لازم را صادر خواهد کرد.

بند یازدهم: دارایی‌های مسدود شده

این موضوع یکی از مهم‌ترین موانع مذاکرات بوده است.

ایران سال ها خواستار آزادسازی دارایی‌های مسدود شده خود بوده و آن را راهی برای بهبود وضعیت اقتصادی کشور می‌دانسته است.

بر اساس بند یازدهم، آمریکا متعهد می‌شود پس از امضای تفاهم‌نامه، دسترسی کامل به دارایی‌های مسدود شده یا محدود شده ایران را فراهم کند و جزئیات اجرایی آن در جریان مذاکرات تعیین شود.

یک مقام آمریکایی گفته است بخشی از این دارایی‌ها همزمان با ادامه مذاکرات آزاد خواهد شد تا در ازای اجرای تعهدات ایران، از جمله آغاز روند رسیدگی به ذخایر اورانیوم با غنای بالا، مشوق‌هایی در اختیار تهران قرار گیرد.

بندهای دوازدهم تا چهاردهم: نظارت و توافق نهایی

در بخش پایانی توافق، چارچوب اجرایی آن تشریح شده است.

بر اساس این بندها، آمریکا و ایران یک سازوکار مشترک برای نظارت بر اجرای تفاهم‌نامه و همچنین پایبندی به توافق نهایی ایجاد خواهند کرد، هرچند جزئیات این سازوکار هنوز مشخص نشده است.

پس از امضای تفاهم‌نامه و آغاز اجرای آن، مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی آغاز خواهد شد.

در نهایت، در سند تصریح شده است که توافق نهایی با یک قطعنامه الزام‌آور شورای امنیت سازمان ملل متحد تایید و تضمین خواهد شد.