چرا صدها بمب روسی به اشتباه در خاک خود این کشور سقوط کردند؟

در اواخر روز ۲۰ آوریل ۲۰۲۳، انفجاری شهر بلگورود روسیه را لرزاند.

تصاویر دوربین‌های مداربسته از محل حادثه صدایی بلند شبیه غرش موتور جت را ثبت کردند که بلافاصله با انفجاری عظیم همراه شد. شدت انفجار به حدی بود که گودالی عمیق در میانه یک منطقه مسکونی ایجاد کرد و یک خودرو را به پشت‌بام یک فروشگاه پرتاب کرد.

انفجار بلگورود مستندترین نمونه از بمباران تصادفی خاک روسیه توسط یک جنگنده روسی است؛ احتمالا به این دلیل که این حادثه در یک شهر بزرگ رخ داد.

اما پژوهشگران می‌گویند صدها مورد دیگر نیز وجود داشته که مقام‌های روسی تلاش کرده‌اند آنها را پنهان نگه دارند.

رسانه مستقل «آسترا» برآورد کرده است که از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، هواپیماهای جنگی روسیه دست‌کم ۳۳۴ بمب را به‌طور تصادفی بر خاک روسیه یا بخش‌های اشغال‌شده اوکراین انداخته‌اند. به گفته آسترا، تنها در سال جاری دست‌کم ۲۶ بمب نیز به همین شکل از دست رفته است.

آناستازیا چوماکووا، سردبیر آسترا، می‌گوید این برآورد محافظه‌کارانه است و فقط شامل مواردی می‌شود که از طریق منابع خدمات اضطراری، شاهدان عینی یا مدارک مستند تایید شده‌اند.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: «فکر می‌کنم رقم واقعی بسیار بیشتر از این باشد.»

از جمله مواردی که اخیرا گزارش شده‌اند، می‌توان به خروج یک قطار مسافربری از ریل پس از سقوط یک بمب روی خطوط راه‌آهن و کشته شدن مردی اشاره کرد که بمبی به‌طور تصادفی روی خانه‌اش افتاد. هر دو حادثه در ماه مه در منطقه بلگورود روسیه که با اوکراین هم‌مرز است، گزارش شدند.

بمب‌های هدایت‌شونده چگونه از دست می‌روند؟

بخش عمده مهماتی که توسط هواپیماهای روسی از دست می‌روند، بمب‌های هدایت‌شونده هستند؛ بمب‌هایی که به کیت‌های تازه‌توسعه‌یافته‌ای مجهز شده‌اند که شامل بالک‌های تاشو است.

ایده این است که این بمب‌ها در داخل حریم هوایی روسیه رها شوند تا جنگنده‌ها از برد سامانه‌های پدافند هوایی اوکراین دور بمانند و سپس بمب‌ها با سر خوردن در هوا به اهداف خود در اوکراین برسند.

اما زمانی که این بالک‌ها باز نمی‌شوند، بمب‌ها به سقوط خود ادامه می‌دهند و روی خاک روسیه فرود می‌آیند.

روسلان لویف، رئیس گروه تحقیقاتی مستقل «کانفلیکت اینتلیجنس» معتقد است یکی از دلایل احتمالی این موضوع، نقص در خرج‌های انفجاری کوچکی است که فنری را فعال می‌کنند؛ فنری که وظیفه باز کردن بالک‌ها را بر عهده دارد.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید: «این بمب‌ها از مهمات هدایت‌شونده دوربرد به بمب‌های ساده‌ای تبدیل می‌شوند که فقط سقوط می‌کنند.»

از دست دادن بیش از ۳۰۰ بمب رقم قابل توجهی است. با این حال، آقای لویف استدلال می‌کند که با توجه به حجم عظیم استفاده روسیه از بمب‌های هدایت‌شونده، نسبت پرتاب‌های ناموفق چندان غیرعادی نیست.

او می‌گوید:«این اتفاق در جنگ‌ها نسبتا مرتب رخ می‌دهد. حتی پیشرفته‌ترین سامانه‌ها هم گاهی دچار نقص می‌شوند.»

او می‌افزاید: «ما فکر می‌کنیم رقمی که آسترا محاسبه کرده، آن‌قدر بزرگ نیست. آنها این رقم را حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ مورد در سال برآورد می‌کنند. اما روسیه هر ماه بیش از شش هزار بمب از این نوع پرتاب می‌کند.»

به گفته پاول آکسنوف، خبرنگار امور دفاعی و هوافضای بخش روسی بی‌بی‌سی، تعداد بسیار زیاد ماموریت‌های پروازی جنگنده‌های روسیه نیز می‌تواند به افزایش این نقص‌ها منجر شود.

او می‌گوید:«کیفیت نگهداری و تعمیرات کاهش پیدا می‌کند. یک چیز این است که شما از یک ماموریت رزمی برگردید و متخصصان چند روز بعد را صرف بررسی کامل هواپیما کنند. اما کاملا متفاوت است وقتی که از یک ماموریت رزمی برمی‌گردید و بلافاصله به ماموریت بعدی اعزام می‌شوید. فرسودگی زیادی ایجاد می‌شود.»

بلگورود؛ منطقه‌ای که بیشترین بمب‌ها در آن سقوط می‌کنند

پژوهشگران می‌گویند بیشتر بمباران‌های تصادفی در منطقه بلگورود روسیه رخ می‌دهد.

این منطقه با استان صنعتی خارکیف اوکراین هم‌مرز است و شهر خارکیف، مرکز اداری این استان، دومین شهر بزرگ اوکراین محسوب می‌شود. گمان می‌رود که این شهر و منطقه، اهداف اصلی بمب‌های هدایت‌شونده روسیه باشند که از آن سوی مرز پرتاب می‌شوند.

بر اساس گزارش‌هایی که در کانال تلگرامی اولگ سینیهوبوف، رئیس اداره نظامی استان خارکیف منتشر شده، روسیه تا ۲۹ ژوئن، از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون، ۴۷۳ بمب هدایت‌شونده به این منطقه شلیک کرده است.

تلاش برای پنهان نگه داشتن ماجرا

بمباران‌های تصادفی در روسیه تقریبا هیچ‌گاه به‌طور رسمی تایید نمی‌شوند و مقام‌ها نیز برای پنهان نگه داشتن این مشکل دست به اقداماتی زده‌اند.

به گفته آناستازیا چوماکووا از آسترا، در یکی از موارد، فرماندار منطقه بلگورود به‌طور نادرست ادعا کرد که خسارت‌ها توسط اوکراین ایجاد شده‌اند، نه در نتیجه سقوط یک بمب روسی.

در موردی دیگر، خانم چوماکووا می‌گوید پلیس مانع از آن شد که رانندگان از بمبی که در وسط یک جاده سقوط کرده بود عکس بگیرند.

به دلیل فضای محرمانه‌ای که پیرامون بمباران‌های تصادفی در روسیه وجود دارد، برآورد دقیق آثار واقعی آنها دشوار است.

گزارش‌ها نشان می‌دهند که این حوادث، علاوه بر خسارت‌های مادی، باعث کشته و زخمی شدن شماری از غیرنظامیان نیز شده‌اند.

اما تا زمانی که بمب‌های هدایت‌شونده یکی از موثرترین و پرکاربردترین سلاح‌های موجود در زرادخانه روسیه باقی بمانند، به احتمال زیاد کرملین چنین تلفات و خسارت‌هایی را بخشی از هزینه جنگ علیه اوکراین خواهد دانست.