जिओच्या आयपीओचा पदार्पणातच विक्रम, जिओतील गुंतवणुकीबाबत काय म्हणाले तज्ज्ञ?

गेल्या अनेक दिवसांपासून चर्चेत असलेल्या रिलायन्स समूहाच्या जिओच्या आयपीओने पदार्पणातच विक्रम रचला.

बुधवारी इश्यू खुला झाल्यानंतर क्वालिफाइड इन्स्टिट्युशन बायर्स (QIB) या श्रेणीत अवघ्या दहा मिनिटांत दुपटीहून अधिक सबस्क्रायबर्स झाले.

या श्रेणीसाठी 4,90,07,827 शेअर्स ऑफर करण्यात आले होते. मात्र, अर्ध्या तासापेक्षाही कमी वेळेत मागणी राखीव शेअर्सच्या दुपटीवर पोहोचली.

जिओ या आयपीओच्या माध्यमातून 30,213 कोटी रुपये उभारणार आहे. कंपनी या रकमेचा वापर कर्जाची परतफेड आणि रिलायन्स जिओ इन्फोकॉमच्या विस्तारासाठी करणार आहे.

एकूणच, आयपीओ पहिल्याच दिवशी तीनपट ओव्हरसबस्क्राइब झाला. QIB श्रेणीत 9 पट बोली लागली, तर किरकोळ गुंतवणूकदारांसाठी राखीव असलेला हिस्सा 68 टक्के सबस्क्राइब झाला.

जिओचा आयपीओ हा भारतातील आतापर्यंतचा सर्वांत मोठा आयपीओ आहे. याच महिन्यात आलेला नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज म्हणजेच NSE चा आयपीओ 22,560 कोटी रुपयांचा होता.

जिओ प्लॅटफॉर्मने आपल्या आयपीओसाठी प्रति शेअर 1,065 ते 1,119 रुपये असा प्राइस बँड निश्चित केला आहे.

हा इश्यू शुक्रवारी बंद होईल.

भारतीय शेअर बाजारात मोठ्या प्रमाणात अस्थिरता असताना हा आयपीओ आला आहे.

NSE चा प्रमुख निर्देशांक निफ्टी-50 यावर्षी आतापर्यंत 12 टक्क्यांहून अधिक घसरला आहे. निफ्टी-50 मध्ये भारतातील 50 प्रमुख कंपन्यांचा समावेश आहे.

जिओच्या आयपीओला मिळालेला प्रचंड प्रतिसाद या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे की, आतापर्यंत 10,000 कोटी रुपयांहून अधिक आकाराच्या 13 आयपीओंपैकी आठ आयपीओंची शेअर बाजारातील सुरुवात बहुतांश गुंतवणूकदारांच्या अपेक्षेप्रमाणे झाली नाही.

केजरीवाल रिसर्च अँड इन्व्हेस्टमेंट सर्व्हिसेसचे अरुण केजरीवाल यांनी बीबीसीला सांगितले की, शेअर बाजारात मंदी असूनही आयपीओ बाजारात सातत्याने हालचाल सुरू आहे.

आकर्षक व्हॅल्युएशन आणि भविष्यात विस्तारण्याची क्षमता असलेल्या टेक कंपन्यात रस असलेले संस्थात्मक तसेच किरकोळ गुंतवणूकदार, असे दोन्ही प्रकारचे गुंतवणूकदार आयपीओत गुंतवणूक करत आहेत.

त्यांनी सांगितले की, आयपीओंच्या किमती अशा पद्धतीने निश्चित केल्या जात आहेत की त्या आधीपासून शेअर बाजारात लिस्टेड असलेल्या कंपन्यांच्या तुलनेत कमी मूल्यांकन आणि कमी प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशो दर्शवतात. त्यामुळे हे आयपीओ गुंतवणूकदारांसाठी आकर्षक ठरत आहेत.

P/E रेशोवरून एखाद्या कंपनीच्या प्रत्येक एक रुपयाच्या कमाईसाठी गुंतवणूकदार किती किंमत मोजण्यास तयार आहेत, हे समजते.

पाच मोठ्या आयपीओंची कामगिरी कशी राहिली?

याच वर्षी सप्टेंबर महिन्यात NSE चा शेअर भारतीय शेअर बाजारात लिस्टेड झाला होता. नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज ऑफ इंडियाचे शेअर्स त्यांच्या इश्यू प्राइसच्या तुलनेत केवळ 0.84 टक्के प्रीमियमवर लिस्टेड झाले होते.

ऑक्टोबर 2024 मध्ये ह्युंदाई मोटर्स इंडियाच्या 27,858 कोटी रुपयांच्या आयपीओची सुरुवातही निराशाजनक झाली होती.

कंपनीचे शेअर्स 1,960 रुपयांच्या इश्यू प्राइसच्या तुलनेत प्रति शेअर 1,934 रुपयांवर लिस्टेड झाले होते.

देशातील सर्वांत मोठी जीवन विमा कंपनी LIC ची शेअर बाजारातील लिस्टिंगही गुंतवणूकदारांसाठी निराशाजनक ठरली होती.

मे 2022 मध्ये LIC चे शेअर्स 949 रुपयांच्या इश्यू प्राइसच्या तुलनेत 867.20 रुपयांवर लिस्टेड झाले होते. ही किंमत इश्यू प्राइसपेक्षा 8.62 टक्के कमी होती.

पेटीएमची पॅरेंट कंपनी वन97 कम्युनिकेशन्सच्या 18,300 कोटी रुपयांच्या आयपीओचा प्रवास नोव्हेंबर 2021 मधील लिस्टिंगनंतर अनेक मोठ्या चढ-उतारांनी भरलेला राहिला आहे.

पेटीएमचे शेअर्स 2,150 रुपयांच्या आयपीओ प्राइसच्या तुलनेत 1,950 रुपयांवर लिस्टेड झाले होते. ही किंमत इश्यू प्राइसपेक्षा 9.3 टक्के कमी होती.

LG इलेक्ट्रॉनिक्स इंडियाचा आयपीओ ऑक्टोबर 2025 मध्ये आला होता आणि त्यालाही गुंतवणूकदारांचा मोठा प्रतिसाद मिळाला होता. कंपनीचे शेअर्स इश्यू प्राइसच्या तुलनेत 50 टक्के प्रीमियमवर लिस्टेड झाले होते.

या दृष्टीने पाहिल्यास, मोठ्या आयपीओंमध्ये लिस्टिंगच्या दिवशी झालेली ही सर्वांत मोठी वाढ होती.

जिओसमोर कोणती आव्हाने आहेत?

सेंट्रम इन्स्टिट्यूशनल रिसर्चच्या एका अहवालात म्हटले आहे की, मजबूत नेटवर्कच्या बाबतीत जिओ बरीच आघाडीवर आहे.

मोठ्या प्रमाणावरील पायाभूत सुविधा आणि सातत्याने विस्तारत असलेल्या डिजिटल इकोसिस्टमच्या बळावर जिओ मध्यम ते दीर्घ कालावधीत वाढीची चांगली क्षमता कायम ठेवू शकते.

मात्र, विश्लेषकांनी असा इशाराही दिला आहे की कंपनीसमोरील स्पर्धा तीव्र राहील. यामध्ये सेवांच्या किमतींवरील स्पर्धा आणि ग्राहक दुसऱ्या कंपन्याकडे वळतील या संभाव्य धोक्याचाही समावेश आहे.

अलीकडेच टेसलाचे प्रमुख एलन मस्क यांनी कमी किमतीतील सेवांसाठी ओळखल्या जाणाऱ्या रिलायन्स जिओला जाहीर आव्हान दिले होते.

त्यांनी घोषणा केली की त्यांच्या स्टारलिंक कंपनीची सॅटेलाइट इंटरनेट सेवा भारतात परवडणाऱ्या किमतीत उपलब्ध करून दिली जाईल.

भारतात व्यावसायिक सेवा सुरू करण्यासाठी मस्क यांच्या कंपनीला सरकारकडून मंजुरी मिळण्यास उशीर होत आहे. या पार्श्वभूमीवर मस्क यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म X वर अंबानी यांच्यावर टीका केली होती.

अंबानी हेच "भारताचे खरे बॉस" आहेत का, असा प्रश्न उपस्थित केल्यानंतर ही टीका आणखी तीव्र झाली.

अंबानी किंवा रिलायन्सने या टीकेला थेट उत्तर दिले नाही.

'गुंतवणुकीवर उत्तम परतावा देणाऱ्या कंपन्या;' या दृष्टिकोनातून किरकोळ गुंतवणूकदार रिलायन्स समूहाच्या कंपन्यांकडे पाहतो. त्यामुळेच या समूहातील कंपन्यांच्या आयपीयोची हे गुंतवणूकदार आतुरतेनी वाट पाहत आले आहेत.

रिलायन्सचे संस्थापक धीरूभाई अंबानी हे आपल्या शेअर होल्डर्सला 'रिलायन्स कुटुंबां'चा भाग म्हणत असत.

हीच परंपरा अजूनही कायम राहिली आणि त्यातूनच त्यांचा किरकोळ गुंतवणूकदारांचा एक निष्ठावान वर्ग तयार झाला.

जिओचा आयपीओ हा गेल्या दोन दशकांत आलेला रिलायन्स इंडस्ट्रीजचा पहिला पब्लिक इश्यू आहे.

(या बातमीचे भाषांतर करण्यासाठी AI ची मदत घेण्यात आली आहे आणि नंतर ती बातमी प्रोड्युसरने तपासली आहे. बीबीसीमध्ये AI चा वापर कसा केला जातो हे समजून घेण्यासाठी ही मार्गदर्शक तत्त्वं तुम्ही पाहू शकता.)

बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन.