Muhimman abubuwa 5 game da matatar man Dangote ta Kenya

Ana sa ran hamshaƙin attajirin Najeriya Aliko Dangote da Shugaban Kenya William Ruto za su aza harsashin ginin matatar mai ta dala biliyan 16 a Lamu, da ke gaɓar tekun Kenya, domin ƙaddamar da aikin.

Ana sa ran matatar za ta iya tace ganga 700,000 na ɗanyen mai a kowace rana idan ta fara aiki, kuma za ta kasance mafi girman aikin masana'antu a yankin Gabashin Afirka idan aka yi la'akari da yawan abin da za ta samar.

Ga muhimman abubuwa guda biyar da ya kamata a sani game da wannan aikin.

Wani babban aiki na tarihi a Kenya

Matatar man da ake sa ran za a gina a Lamu tana da darajar kusan dala biliyan 16, kuma an bayyana ta a matsayin ɗaya daga cikin manyan ayyukan more rayuwa da aka taɓa aiwatarwa a Kenya tun bayan samun ƴancin kai.

Wannan jarin ya zarce kuɗin da aka kashe wajen wasu manyan ayyukan ƙasa, ciki har da layin dogo na zamani na SGR, kuma yana nuna irin gagarumin fata na bunƙasar tattalin arziki da ake dangantawa da wannan aikin.

Ana sa ran aikin zai mayar da Lamu ta zama muhimmiyar cibiyar kasuwancin mai da makamashi a Gabashin Afirka, tare da haɓaka bunƙasar fannoni daban-daban, ciki har da sufuri, masana'antu da ayyukan tashar jiragen ruwa.

Haka kuma, ana sa ran zai samar da dubban ayyukan yi kai tsaye da kuma waɗanda ba kai tsaye ba a lokacin gini da kuma bayan fara aiki.

Masu nazari sun yi imanin cewa matatar na iya ƙarfafa tsaron makamashi a yankin Gabashin Afirka ta hanyar rage dogaro da kayayyakin man fetur da ake shigowa da su daga wajen nahiyar, tare da ƙara yawan kuɗaɗen shiga na gwamnati ta hanyar haraji da saka hannun jari.

Idan aka kammala ta yadda aka tsara, wannan aikin na iya sauya matsayi da rawar da Kenya ke takawa sosai a harkokin kasuwancin mai da makamashi a Afirka.

Kenya ta zama cibiyar tace mai a Gabashin Afirka

Ana sa ran wannan matatar za ta tace ganga 700,000 na ɗanyen mai a kowace rana, adadin da zai sanya ta cikin manyan matatun mai irin wannan a nahiyar Afirka. Wannan ƙarfin zai iya ba Kenya muhimmiyar rawa a harkokin kasuwanci da rarraba mai a Gabashin Afirka da sauran kasuwannin yankin.

Idan aka kammala ta yadda aka tsara, matatar na iya rage dogaro da ƙasashen yankin ga kayayyakin man fetur da ake tacewa daga wajen Afirka, tare da ƙara ƙarfin cikin gida na tace mai da adana kayayyakin man fetur.

Wannan yanayi na iya mayar da Kenya muhimmiyar cibiyar kasuwancin makamashi a Gabashin Afirka, musamman saboda matsayinta na dabarun kasuwanci a Tekun Indiya da kuma kasancewar tashar jiragen ruwa ta Lamu.

Dangane da tambayar cewa Kenya ba ƙasa ce mai samar da mai ba, Dangote ya ce: "Singapore ba ta samar da ko ɗigo ɗaya na mai, amma tana da matatun mai da yawa." Wannan na nuna ra'ayinsa cewa nasarar harkar tace mai ba ta dogara da kasancewar ɗanyen mai a cikin ƙasar ba, sai dai ingantattun ababen more rayuwa, samun tashar jiragen ruwa, ƙarancin kuɗin sufuri da kuma ƙarfin hidima ga manyan kasuwannin yankin.

A bisa wannan ra'ayi, ana iya shigo da ɗanyen mai daga kasuwar duniya ko daga ƙasashen da ke samar da mai a Gabashin Afirka da sauran wurare, sannan a tace shi a Kenya domin amfanin cikin gida da kuma fitar da shi zuwa wasu ƙasashe. Idan wannan aikin ya yi nasara, Kenya na iya gina matsayinta a matsayin cibiyar tacewa da rarraba mai, kamar yadda wasu ƙasashen da ba sa samar da mai suka yi nasarar zama muhimman cibiyoyin kasuwancin makamashi a duniya.

Samar da ayyuka da haɓaka masana'antu

A cewar Dangote, ana sa ran wannan aikin zai samar da kusan ayyukan yi 60,000 a lokacin gini, abin da ake sa ran zai kasance ɗaya daga cikin manyan fa'idodin kai tsaye ga al'ummar Kenya.

Waɗannan ayyukan za su haɗa da ƙwararrun ma'aikatan gine-gine, injiniyoyi, masu sana'a, direbobi, masu kula da ayyuka da ma'aikata daban-daban da za a buƙata a matakai daban-daban na aiwatar da aikin.

Sai dai ana sa ran tasirin tattalin arzikin aikin zai wuce ayyukan yi kai tsaye da za a samar a wurin ginin. Manyan ayyukan masana'antu galibi suna haifar da sabbin buƙatun ayyuka da kayayyaki daga masu samar da kayayyaki da 'yan kasuwa na cikin gida.

Saboda haka, ana sa ran fannonin sufuri, masauki, abinci, samar da kayan gini, ayyukan kuɗi da ƙananan sana'o'i za su amfana daga ƙarin ayyukan tattalin arziki da wannan jarin zai haifar.

Haka kuma, kasancewar babbar matatar mai na iya jawo hankalin wasu masana'antun da ke amfani da kayayyakin man fetur a matsayin ɗanyen kayan aiki. Wannan ya haɗa da masana'antun sinadaran da ake samu daga man fetur, kera robobi, takin zamani, man shafawa na injuna, sinadarai na masana'antu da sauran kayayyakin da ake samu daga tace mai. Wannan yanayin na iya ƙara darajar kayayyakin da ake samarwa a cikin Kenya tare da rage dogaro da kayayyakin da ake shigowa da su daga ƙasashen waje.

Masana tattalin arziki kuma suna ganin cewa wannan aikin na iya taimakawa wajen ƙarfafa matsayin Lamu a matsayin sabuwar cibiyar masana'antu da kasuwanci a Gabashin Afirka. Tare da kasancewar tashar jiragen ruwa ta Lamu da sauran ababen more rayuwa da ake ginawa a yankin, matatar na iya haɓaka ayyukan sufuri da kasuwancin yankin, tare da jawo sabbin masu zuba jari da ke neman wurin da ke da wadataccen makamashi, ingantattun ababen more rayuwa da kasuwanni.

Dangote da kansa ya jaddada cewa fa'idodin aikin ba za su tsaya ga waɗanda za a ɗauka aiki kai tsaye ba. Yayin da yake kare damar aikin na amfanar da al'umma, ya ce: "Shin za mu kawo mutum-mutumi su yi aikin? Tabbas, mutane za su amfana." A ganinsa, aikin na da nufin samar da damarmakin tattalin arziki da za su taimaka wajen ci gaban Lamu, Kenya da ɗaukacin yankin Gabashin Afirka na dogon lokaci.

Aikin zai ƙunshi babbar tashar lantarki

Baya ga tace mai, aikin zai ƙunshi tashar samar da wutar lantarki mai ƙarfin megawatt 1,000. Wannan matakin na da nufin tabbatar da cewa matatar za ta samu ingantacciyar wutar lantarki mai ɗorewa, tare da buɗe damar kafa wasu masana'antu a yankin.

Dangote ya kasance yana jaddada cewa samun isasshen makamashi shi ne ginshiƙin ci gaban masana'antu a Afirka.

A ganinsa, saka hannun jari a fannin wutar lantarki tare da masana'antu na iya taimaka wa ƙasashen Afirka da dama wajen ƙara darajar albarkatun ƙasashensu, maimakon sayar da su a matsayin ɗanyen kaya.

Aikin yana fuskantar adawa

Duk da manyan tunanin tattalin arziki da ake da su, aikin ya fuskanci ƙorafe-korafe daga wasu mazauna Lamu game da diyya kan filaye, tasirin muhalli da kuma yadda aka shigar da al'umma cikin tsarin aiwatar da aikin.

A wata hira da BBC, Dangote ya yi watsi da zanga-zangar, inda ya bayyana ta a matsayin "wasan siyasa" da ƴan kasuwar mai na cikin gida da kuma ƴan kasuwa na ƙasa da ƙasa ke yi, yana mai jaddada cewa za a ci gaba da gina matatar kamar yadda aka tsara.

A hirar da ya yi da BBC, Dangote ya ƙalubalanci ikirarin da ake yi kan batun diyya, yana cewa kamfanin ya ɗauki wani ɓangare ne kawai na filin da ake buƙata, saboda gwamnati ce ta samar da filin.

"Idan ana cewa mutane suna zanga-zanga, suna zanga-zangar me? Shin ka taɓa ganin mutane suna zanga-zangar adawa da ci gaban kansu?" ya tambaya, yana ƙara da cewa zanga-zangar ba ta tsoratar da shi ba.

Wannan furuci yana nuna matsayinsa cewa fa'idodin aikin na dogon lokaci za su fi ƙalubalen da ake tattaunawa a halin yanzu.

Ana sa ran aikin zai fara matakin farko a watan Nuwamba, tare da burin kammala shi gaba ɗaya a shekarar 2030.

Imehaririwa na Ambia Hirsi