Me ya sa Iran ke ganin ta fi ƙarfin kowa a duniya?

Iƙirarin da Mojtaba Khamenei ya yi a baya-bayan nan cewa Jamhuriyar Musulunci ta Iran ita ce "babbar ƙasar duniya" bisa ga abin da ya kira "lissafin Ubangiji" ya haifar da muhawara da kuma ƙoƙarin fayyace ma'anar wannan ra'ayi a tsakanin kafafen yaɗa labarai da cibiyoyin da ke kusa da gwamnati.

A wannan yanayi ne Kamfanin Dillancin Labarai na Hawza ya shirya taro karo na farko mai taken "Iran a Matsayin Babbar Ƙasar Duniya Bisa Ikon Ubangiji" inda malaman addini uku daga Cibiyar Nazari Addini ta Qom suka yi bayani kan wannan ra'ayi.

Saƙon da aka danganta ga Mojtaba Khamenei wanda aka wallafa a ranar 26 ga Oktoba ya haifar da martani da fassara iri-iri a kafafen yaɗa labarai. Wasu jagororin siyasa ciki har da Saeed Jalili wanda shi ne wakilin Jagoran Jamhuriyar Musulunci a Majalisar Koli ta Tsaron Ƙasa sun goyi bayan kalaman akan abin da suka kira "Mu'ijizar Alƙur'ani."

Har ila yau kafar yaɗa labarai ta Rediyo da Talabijin na Iran ta yi bayani kan ma'anar kasancewa "mafi ƙarfi" a cikin wani ɗan gajeren rubutu inda ya ce:

"A bisa koyarwar Alƙur'ani ainihin ƙarfin al'umma ba ya ta'allaka ne kawai kan yawan albarkatun tattalin arziki da na soja da na fasaha da take da su ba. A maimakon haka dangantakar al'umma da ƙa'idojin Ubangiji da kuma irin biyayyarta ga hanyar samun nasara ta gaskiya suna taka muhimmiyar rawa wajen tsara makomarta."

Fitattun mutane irin su Mehdi Fazaeli wanda memba ne a ofishin kula da adanawa da kuma wallafa ayyukan Jagoran Jamhuriyar Musulunci ta Iran su ma sun yi nazari tare da bayyana kalaman Mojtaba Khamenei.

Da yake jawabi a wani taron tunawa da malaman addini da aka kashe na lardin Alborz ya ce:

"Masu nazari bisa lissafin ƙarfin ƙasa da kuma ma'aunin siyasar duniya suna sanya Iran a matsayin ƙasa ta huɗu mafi ƙarfi a duniya. Wato bayan Amurka da China da Rasha Jamhuriyar Musulunci ta Iran na fitowa a matsayin ƙasa ta huɗu mafi ƙarfi tare da ƙarfafa matsayinta a wannan taswirar siyasa."

Mehdi Fazaeli ya jaddada cewa tsarin duniya na sauyawa tare da fuskantar manyan canje-canje da ake ta samu kullum. Ya kuma bayyana Jamhuriyar Musulunci ta Iran a matsayin ƙarfi mafi tasiri a sabon tsarin duniya da ke ƙoƙarin kafuwa.

Sai dai kuma saƙon da aka danganta wa Mojtaba Khamenei ya fuskanci suka. Wasu masu amfani da shafukan sada zumunta sun ɗauke shi a matsayin abin raha da ba'a yayin da wasu kuma suka ce idan aka yi la'akari da matsalolin tattalin arziki da tashin farashin kuɗi da tsadar rayuwa da kuma ƙalubalen neman abin masarufi to batun nuna Iran a matsayin ƙasa mai ƙarfi da daraja ya yi nisa da haƙiƙanin halin da ake ciki.

Baya ga amincewa ko rashin amincewa da wannan ra'ayi mene ne ainihin ma'anar "ƙarfin ikon Ubangiji" kuma ta yaya ya bambanta da ma'aunin da aka saba amfani da su wajen auna ƙarfin ƙasashe?

A kan wane tushe ne Mojtaba Khamenei ke bayyana Iran a matsayin ƙasa mafi ƙarfi a duniya?

Marzieh Hajihashemi wata mai bincike kuma masaniyar ilimin zamantakewa ta yi ƙoƙarin amsa waɗannan tambayoyi a cikin wani sharhi da ta wallafa.

Amsoshin waɗannan tambayoyi ba na ilimi kawai ba ne. Idan aka duba matsayin Iran a duniya ta wannan mahanga to hakan na iya yin tasiri kan yadda ake fahimtar barazana da damar da ke akwai tare da yadda ake yanke shawarar siyasa da harkokin diflomasiyya.

Saboda haka yana da muhimmanci a yi nazarin wannan batu a cikin mahallin dangantakar Iran da Amurka da kuma yadda Jamhuriyar Musulunci ke kallon diflomasiyya da manufofinta na harkokin waje.

A cikin rubutunta Hajihashemi ta yi nuni da tsarin iko da ke cikin Jamhuriyar Musulunci inda ta ce a ganinta sahihancin mulkin siyasa a wannan tsari ba ya samo asali ne daga ra'ayin 'yan ƙasa ko wata yarjejeniya ta siyasa. Maimakon haka yana samo tushe ne daga doka da shari'a da kuma halascin addini.

"Ikon Ubangiji" a kalaman Ali Khamenei da Mojtaba Khamenei

Ra'ayin "lissafin Ubangiji" ya kasance ana yawan ambatonsa a cikin jawabai da kalaman jami'an Jamhuriyar Musulunci ta Iran musamman shugabanninta. A lokacin da suke magana kan rikici da abokan gaba ko kuma auna ma'aunin ƙarfi a duniya sukan haɗa abin da suke kira "ƙa'idojin Ubangiji" ko "sunnonin Ubangiji" da kuma lissafin siyasa da na soja da aka saba amfani da su.

A lokacin yaƙin kwanaki 12 Ali Khamenei ya riƙa amfani da kalamai da ke nuna muhimmancin ikon Allah wajen tafiyar da al'amuran siyasa da soja.

Da farko a cikin wani saƙo da aka ɗauka a bidiyo ya ce "da izinin Allah" za su yi galaba a kan Isra'ila. Bayan kwana biyar a ranar 18 ga Yunin 1404 ya sake cewa a wani saƙo cewa "tabbas Allah zai ba al'ummar Iran nasara."

A saƙonsa na uku da ya fitar a ranar 25 ga Yuli Ali Khamenei ya danganta nasarar da taimakon Allah inda ya ce:

"Muna gode wa Allah saboda ya taimaki dakarunmu."

Daga nan ya yi iƙirarin cewa a wannan yaƙi "mun murƙushe Isra'ila kuma mun yi wa Amurka mummunan rauni."

Kalmar "lissafi" ta kasance ɗaya daga cikin muhimman batutuwan da suka yawaita a rubuce-rubuce da jawabban siyasa na Ali Khamenei.

Binciken jawabansa na shekarun baya-bayan nan ya nuna cewa ya sha amfani da kalmomi irin su "lissafin Ubangiji" da "lissafin abokan gaba" da "lissafin Amurka" da "sauya lissafi" da kuma "rashin kula da gangan."

Misali a watan Yulin shekarar 1401 ya ce:

"Matsalar abokan gaba ita ce sun kasa fahimtar cewa a duniyar ɗan Adam baya ga lissafin siyasa da dangantaka akwai wasu lissafai da wasu dangantaka da su ba za su iya fahimta ba. Waɗannan kuwa su ne ƙa'idojin Ubangiji."

"Allah na tare da ni"

Ana iya kallon kalaman Mojtaba Khamenei game da cewa Iran na zama "babbar ƙasa mafi tasiri a duniya" bisa "ma'aunin Ubangiji" a cikin mahallin tunani da akidu da suka yi tasiri a Jamhuriyar Musulunci ta Iran cikin shekaru da dama da suka gabata musamman a lokacin jagorancin Ali Khamenei.

A tsawon shekarunsa na mulki Ali Khamenei ya sha yin magana kan yadda Jamhuriyar Musulunci ke ci gaba da matsawa zuwa ga manufofin da ta sanya a gaba inda ya rika amfani da kalmomi kamar "tazara" da "tsayi" da kuma "kololuwa". A shekarun ƙarshen jagorancinsa kuma ya fi mayar da hankali kan cewa ƙasar na ƙara kusantar kaiwa ga "kololuwa".

A gefe guda kuma tsohon jagoran Jamhuriyar Musuluncin wanda ke riƙe da muƙamin "Waliyyin Faqihu" ya kan yi amfani da nassosin addini a lokuta daban-daban wajen bayyana manufofin siyasa da kuma nauyin da ke rataye a wuyan masu mulki.

A jawabai da dama da ya yi kan alhakin shugabanni da yadda ya kamata su amsa tambayoyi an ba batun amsawa a gaban Allah da kuma ranar alƙiyama muhimmanci sosai.

A watan Afrilun shekarar 2004 ya bayyana amsa tambayoyi da ɗaukar alhaki a matsayin "haƙiƙar Musulunci" inda ya ce Allah Maɗaukakin Sarki yana tuhumar mutum kan ayyukansa da kuma shawarwarin da ya ɗauka. A cikin wannan jawabin ya kuma jaddada cewa dukkan masu mulki suna da alhakin amsa tambayoyi har da Jagora Mafi Ƙarfi da kansa.

A wani taro da ya yi da 'yan majalisa a watan Yunin shekarar 2015 Ali Khamenei ya bambanta tsakanin alhakin amsawa ga jama'a da kuma alhakin amsawa ga Allah. Ya ce batutuwan da suka shafi amsa tambayoyin 'yan ƙasa za a iya magance su ko kuma a canja su ta wata hanya. Sai dai ya jaddada cewa wajibi ne masu mulki su shirya kansu domin amsa tambayoyi a gaban Allah.

Provide your feedback on BizChat

Daga "Hukuncin Ubangiji" zuwa "Daftari na 1404"

A shekarar 2003 Ali Khamenei ya fitar da abin da aka sani da "Daftarin Hangen Nesa ta Jamhuriyar Musulunci ta Iran zuwa Shekarar 1404" wadda ta tsara manufofin ƙasar na tsawon shekaru 20 daga 1384 zuwa 1404.

Mojtaba Khamenei ya fito da wannan magana ne a shekarar 1405 a lokacin da har yanzu Iran ba ta cimma wasu daga cikin manyan manufofin da ke cikin Takardar Hangen Nesa ta shekaru 20 ba ciki har da zama ƙasa mafi rinjaye ta fuskar tattalin arziki a yankin Kudu maso Yammacin Asiya.

Daya daga cikin muhawarar da ta taso bayan kalaman Mojtaba Khamenei ita ce kwatanta iƙirarin cewa Iran ita ce "ƙasa mafi ƙarfi a duniya" da manufofi da kuma sakamakon da aka samu daga "Takardar Hangen Nesa ta 1404".

A cewar wannan takarda an sa ran Iran za ta zama "ƙasa mai ci gaba wadda ke da matsayi na farko a fannin tattalin arziki da kimiyya da fasaha a yankin Kudu maso Yammacin Asiya" kafin shekarar 1404.

Takardar ta kuma jaddada muhimmancin haɓakar tattalin arziki da inganta kuɗaɗen shiga da walwalar jama'a da ci gaban kimiyya da yin hulɗa mai amfani da tasiri tare da sauran ƙasashen duniya da kuma more tsaro da ƙarfi.

A shafukan sada zumunta wasu masu sharhi sun mayar da hankali wajen kwatanta waɗannan iƙirare da manufofin da ke cikin "Hangen Nesa na 1404". Mehdi Nasiri tsohon babban editan jaridar Kayhan wanda yanzu yake cikin masu adawa da Jamhuriyar Musulunci ya rubuta a tasharsa ta Telegram cewa:

"Mahaifin ya yi alkawarin zama al'umma mafi ƙarfi a yankin. Ɗan kuwa ya kawo takardar shaidar zama al'umma mafi ƙarfi a duniya daga sama."

An yi wannan kwatancen ne saboda Takardar Hangen Nesa ta 1404 ta sanya burin Iran ya kasance samun matsayi na farko a yankin yayin da yanzu ake ikirarin cewa ita ce "ƙasa mafi ƙarfi a duniya."

Ana iya auna irin nasarar da Takardar Hangen Nesa ta 1404 ta samu ta hanyar duba alamomi kamar haɓakar tattalin arziki da matsayin kimiyya da ci gaban fasaha da matakin walwalar jama'a da kuma matsayinta a yankin.

Sai dai saƙon da aka danganta wa Mojtaba Khamenei bai bayyana takamaiman ma'aunin da aka yi amfani da shi wajen tabbatar da iƙirarin cewa Iran ita ce "babbar ƙasar duniya" bisa ga abin da ya kira "lissafin Ubangiji" ba.

"Samar da sauyi a Jamhuriyar Musulunci abu ne mai matuƙar wahala."

Ra'ayin "lissafin Ubangiji" da bayyana Iran a matsayin "babbar ƙasa mai ƙarfi a duniya" ana iya kallonsa a matsayin wani ƙoƙari na ƙarfafa sahihin labarin da gwamnatin Iran ke gabatarwa ga magoya bayanta.

Sai dai wannan batu bai tsaya ga siyasar cikin gida kawai ba. Yadda shugabannin Jamhuriyar Musulunci suke kallon ƙarfi da barazana da kuma ma'aunin iko a duniya na iya yin tasiri kan yadda suke tantance dangantaka da Amurka da tattaunawar diflomasiyya da sauran muhimman shawarwari a manufofin harkokin waje.

Wasu masu nazari na ganin cewa yayin da ake ƙara bai wa abubuwan addini da akida muhimmanci a nazarin al'amuran siyasa to akwai yiwuwar tazarar fahimtar gaskiyar halin da ake ciki tsakanin gwamnati da sauran masu ruwa da tsaki ta ƙara faɗaɗa.

A irin wannan yanayi bangarorin da ke cikin rikici ko tattaunawa za su iya kaiwa ga mabanbantan kimantawa kan ma'aunin ƙarfi da damar da ke akwai da kuma barazanar da suke fuskanta saboda sun dogara ne kan zato da fahimta daban-daban.

An taɓa yin irin wannan muhawara a baya game da bambanci tsakanin kallon al'amura bisa manufa mai girma da kuma kallon su bisa ainihin gaskiyar da ke ƙasa. Ko da yake waɗannan ra'ayoyi ba martani ne kai tsaye ga kalaman Khamenei ba.

Hamzeh Safavi wani mai sharhin siyasa kuma ɗan Yahya Rahim Safavi wanda ke matsayin mataimaki kuma babban mai ba Jagoran Jamhuriyar Musulunci shawara ya soki irin wannan kallon da ya dogara da manufa kawai. A wata hira da ya yi da shafin Entikhab ya bayyana shi a matsayin abu mara amfani kuma mai wahalar aiwatarwa.

Da yake magana kan abin da ya kira "tarkon Don Quixote" ya ce:

"Akwai bambanci tsakanin bin manyan manufofi da kuma rayuwa cikin mafarkin da ba shi da tushe. A na farkon mutum yana bin manyan manufofi ne tare da kallon haƙiƙanin abubuwa yadda suke. Amma a na biyun ana tsara manufofi ne ba tare da isasshen la'akari da gaskiyar halin da ake ciki da hanyoyin aiwatarwa da kuma sakamakon da za su haifar ba."

Haka kuma a tsakanin mutanen da ke kusa da gwamnati akwai saɓanin ra'ayi game da irin ƙarfi da tasirin da Jamhuriyar Musulunci take da shi.

Hamidreza Moghadamfar mai ba babban kwamandan rundunar IRGC shawara kan harkokin al'adu ya ce Jamhuriyar Musulunci ba kawai ta ƙi ja da baya a gaban matsin lamba da takunkuman ƙasashen waje ba ne. A cewarsa har ma ta sami damar ɗora wa Amurka abin da take so ta fuskar dabarun siyasa da tsaro.