راهبرد تازه پوتین تبدیل شهرهای اوکراین به مکان‌هایی غیرقابل زندگی است
منبع تصویر، Getty Images/BBC
- نویسنده, ایلیا آبیشف
- شغل, گزارشگر نظامی بخش روسی بی‌بی‌سی
- نویسنده, اولسیا ژیگالیوک
- شغل, بی‌بی‌سی اوکراین
- نویسنده, کاترین هیث‌وود
- شغل, سرویس جهانی بی‌بی‌سی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۸ دقیقه
در چرخشی چشمگیر در روند جنگ، حالا این سربازان اوکراینی در خطوط مقدم‌اند که به خانواده‌های خود در کی‌یف زنگ می‌زنند تا از امنیت آن‌ها باخبر شوند، نه برعکس.
پیتر دیکینسن که در کی‌یف زندگی می‌کند، به بی‌بی‌سی گفت: «حالا مردم از کی‌یف به عنوان یک شهر خط مقدم یاد می‌کنند.»
او می‌افزاید: «در واقع، اکنون کی‌یف به اندازه شهرهایی که از نظر جغرافیایی در خط مقدم جنگ قرار دارند خطرناک شده است، یا حتی در برخی موارد از آن‌ها خطرناک‌تر است.»
روسیه در هفته‌های اخیر حملات موشکی و پهپادی خود را علیه پایتخت اوکراین و دیگر شهرهای بزرگ این کشور افزایش داده و اهداف غیرنظامی، از جمله مکاتب، شفاخانه‌ها، هوتل‌ها، مراکز داده، قطارها و پل‌ها را هدف قرار داده است.
برای نمونه، در ۳۰ سپتمبر حملات پهپادی به دو فروشگاه در نزدیکی کی‌یف آسیب رساند. روز بعد، یک پهپاد به ساختمان یک مکتب در منطقه سولومیانسکی پایتخت اصابت کرد و یک مرکز تجاری نیز در منطقه اودیسا هدف حمله قرار گرفت.
در هشتم اکتوبر نیز یک پهپاد روسی به محوطه یک مکتب و کودکستان در ولسوالی بوچا در کی‌یف برخورد کرد.
وزارت دفاع روسیه می‌گوید این ساختمان‌های غیرنظامی برای ساخت یا نگهداری سلاح مورد استفاده قرار می‌گیرند و تأکید می‌کند که تنها تأسیسات نظامی و صنایع دفاعی را هدف قرار می‌دهد.
اما دمیترو لوبینتس، کمیسر حقوق بشر پارلمان اوکراین، می‌گوید حملات روسیه از ماه جنوری تا آگست امسال باعث کشته یا زخمی شدن ۱۵ هزار و ۲۸۰ غیرنظامی شده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۵۵ درصد افزایش را نشان می‌دهد.
منبع تصویر، Reuters
یکی از مرگبارترین حملات روسیه در هفته گذشته، به گفته ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، دست‌کم ۲۵ کشته برجا گذاشت که کودکان نیز در میان آنان بودند.
بمباران شهرهای اوکراین از زمان آغاز تهاجم گسترده روسیه به دستور ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۲۲، یکی از ویژگی‌های اصلی این جنگ بوده است.
پروفسور فیلیپس اوبرایان از دانشگاه سنت اندروز به سرویس جهانی بی‌بی‌سی می‌گوید: «من این را یک تغییر نمی‌دانم، بلکه آن را یک تشدید حملات می‌دانم.»
اما پیتر دیکینسن، سردبیر وبلاگ «هشدار اوکراین» شورای آتلانتیک، می‌گوید ماهیت این حملات تازه متفاوت است و کی‌یف اکنون شب و روز هدف قرار می‌گیرد.
او می‌گوید: «این تهدید بزرگی برای جان مردم است، اما در عین حال بسیار مختل‌کننده نیز هست، زیرا به این معناست که مکاتب نمی‌توانند فعالیت کنند، کسب‌وکارها نمی‌توانند به کار خود ادامه دهند و نوعی احساس دائمی بی‌ثباتی و نامعلومی به وجود آمده است.»
یکی از آشکارترین نشانه‌های این تشدید حملات، هدف قرار گرفتن پل‌های روی رودخانه دنیپرو است که دو بخش پایتخت اوکراین را از هم جدا می‌کند. دیکینسن این پل‌ها را «شریان‌های حیاتی شهر» توصیف می‌کند.
در ساحل غربی رودخانه، اداره‌های حکومتی، مراکز تجاری و بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی کی‌یف قرار دارند، در حالی که مناطق عمدتاً مسکونی در ساحل شرقی واقع شده‌اند.
در کی‌یف هیچ تونل ارتباطی میان دو سوی رودخانه وجود ندارد و رفت‌وآمد تنها از طریق پل‌ها انجام می‌شود. این پل‌ها علاوه بر جاده‌ها، مسیر حرکت قطار شهری کی‌یف را نیز در خود جای داده‌اند و هر روز میلیون‌ها نفر از آن‌ها عبور می‌کنند.
زمستان در راه است
به گفته پیتر دیکینسن، پهپادهای روسی احتمالاً قدرت کافی برای تخریب سازه‌های بزرگی مانند پل‌ها را ندارند؛ بنابراین به نظر می‌رسد هدف اصلی، وادار کردن مقام‌ها به بستن این پل‌ها باشد. زمان‌بندی این حملات نیز به گفته او معنادار است.
او می‌گوید: «اگر هدف صرفاً از کار انداختن زیرساخت‌ها بود، می‌توانستند این کار را نیمه‌شب یا در ساعات اولیه صبح انجام دهند؛ با همان تأثیر، اما بدون به خطر انداختن جان انسان‌ها. اما چنین نمی‌کنند، بلکه دقیقاً در ساعات اوج رفت‌وآمد حمله می‌کنند.»
دیکینسن می‌افزاید: «واقعاً این احساس به وجود می‌آید که با یک سیاست کاملاً عمدی روبه‌رو هستیم. تقریباً هیچ راهی وجود ندارد که بتوان این حملات را خسارات جانبی یا حمله به اهداف مشروع نظامی توصیف کرد.»
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز به روزنامه فایننشل تایمز گفته است: «روسیه نتوانست ما را اشغال کند. اکنون دست به حملات گسترده و کشتار گسترده می‌زند. و البته، می‌خواهد پل‌های ما و بر اساس اطلاعاتی که داریم، مراکز داده، اینترنت، شبکه تلفونی، شفاخانه‌ها، کودکستان‌ها، مکاتب، دانشگاه‌ها، یعنی همه‌چیز را هدف قرار دهد. آن‌ها می‌خواهند مردم شهرهایشان را ترک کنند.»
او افزوده است: «ما بر اساس اطلاعات استخباراتی و نیز از طریق برخی افراد نزدیک به پوتین می‌دانیم که اوایل سپتمبر، پوتین گفته بود: "دیگر هیچ قاعده‌ای وجود ندارد."»
پروفسور اوبرایان می‌گوید زلنسکی معتقد است پوتین می‌خواهد «اوکراین را، به‌ویژه با نزدیک شدن زمستان، تا حد امکان برای غیرنظامیان غیرقابل زندگی کند.»
او می‌افزاید که در کشوری که دمای هوا گاهی به منفی ۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، قطع ارتباط نیروگاه‌های هسته‌ای با شبکه برق و محروم کردن شهرها از گرما و آب می‌تواند زندگی را برای مردم به‌شدت دشوار کند
«وحشت‌آفرینی»
پروفسور اوبرایان می‌گوید: «اگر همه این موارد را کنار هم بگذارید، هدف در اصل این است که آن‌قدر فشار سیاسی بر حکومت اوکراین وارد شود که با توافقی مطابق خواست‌های روسیه موافقت کند.»
به گفته او، به نظر می‌رسد کی‌یف هدف اصلی باشد، اما شهرهای اودیسا، لویف، دنیپرو و خارکیف نیز احتمالاً هدف حملات قرار خواهند گرفت، زیرا «روسیه در صورت امکان می‌خواهد غیرنظامیان را هدف قرار دهد.»
پیتر دیکینسن می‌گوید یکی از اهداف اصلی این تلاش برای واداشتن مردم به «فرار از شهرهایشان»، تضعیف روحیه اوکراینی‌ها است.
او می‌گوید: «این تصور را ایجاد می‌کند که حکومت ناتوان است و نمی‌تواند از مردم محافظت کند.» به گفته او، روسیه امیدوار است که این وضعیت درخواست‌ها برای تسلیم شدن را افزایش دهد.
آندری سیبیها، وزیر امور خارجه اوکراین، در شبکه ایکس نوشته است: «روسیه به‌طور سیستماتیک مکان‌هایی را هدف قرار می‌دهد که می‌داند مردم در آن‌ها مشغول زندگی روزمره خود هستند. هدف این حملات، افزایش تلفات، گسترش ترس و وارد کردن فشار بر جامعه اوکراین است.»
اما به گفته دیکینسن، هدف دیگری نیز وجود دارد.
او می‌گوید: «اگر مردم حضور نداشته باشند، نمی‌توانند در کارخانه‌ها کار کنند و نمی‌توانند سلاح‌هایی را که برای دفاع از کشور لازم است، تولید کنند.»
بدون فعالیت کارخانه‌ها و شرکت‌ها و بدون مالیاتی که آن‌ها پرداخت می‌کنند، حکومت اوکراین برای تأمین هزینه‌های خود با دشواری روبه‌رو خواهد شد.
اولکساندر کراوچنکو، وزیر اقتصاد و محیط زیست اوکراین، گفته است که هر ساعتی که هشدار حمله هوایی باعث توقف فعالیت کسب‌وکارها شود، حدود ۴۵ میلیون دالر به اقتصاد اوکراین زیان وارد می‌کند.
او به روزنامه گاردین گفته است: «وقتی مردم در پناهگاه‌ها باشند، فعالیت‌های اقتصادی عملاً متوقف می‌شود.»
اوکراین هم‌اکنون نیز برای تأمین نیازهای خود مجبور شده است از متحدانش کمک مالی بیشتری درخواست کند.
به گفته پیتر دیکینسن، دلیل دیگری که روسیه اکنون این حملات را تشدید کرده، این است که «اکنون توان انجام آن را دارد.»
او می‌گوید اوکراین با کمبود شدید مهمات برای سامانه‌های دفاع هوایی پاتریوت روبه‌رو شده است؛ سامانه‌ای که به گفته او «تنها سامانه‌ای است که در برابر تهدید موشک‌های بالستیک واقعاً قابل اعتماد است.»
ایالات متحده تنها کشوری است که این موشک‌ها را در مقیاس گسترده تولید می‌کند و به گفته دیکینسن، «امریکا و شرکای آن در خاورمیانه در جنگ با ایران بخش بزرگی از ذخایر خود را مصرف کرده‌اند.»
در همین حال، اولکساندر کووالنکو، تحلیلگر نظامی اوکراینی، می‌گوید: «دشمن نه تولید هیچ نوع موشکی را کاهش داده و نه ذخایر خود را تمام کرده است. برعکس، در حال افزایش آن‌ها است.»
او می‌افزاید که روسیه از اواسط ماه آگست به این‌سو از نوع تازه‌ای از پهپادهای جت‌محور استفاده می‌کند؛ پهپادهایی که «اوکراین در حال حاضر پاسخ مؤثری برای مقابله با آن‌ها ندارد.»
این پهپادها با سرعتی دو برابر بیشتر، در ارتفاعی بالاتر و با استفاده از سامانه‌های پیشرفته‌تر هدف‌گیری و ناوبری پرواز می‌کنند و رهگیری آن‌ها نسبت به پهپادهای پیشینِ مجهز به موتور ملخی بسیار دشوارتر است.
یوری ایهنات، سخنگوی نیروی هوایی اوکراین، گفته است که روسیه در ماه آگست ۲ هزار و ۸۵۰ پهپاد از این نوع را برای حمله به اوکراین به کار گرفته است. تا ۲۹ سپتمبر نیز ۳ هزار و ۱۷۷ پهپاد دیگر پرتاب شده بود.
اریک اشمیت، رئیس پیشین گوگل و یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران خارجی در بخش دفاعی اوکراین، اذعان کرده است که سرعت افزایش استفاده روسیه از این پهپادهای جدید را دست‌کم گرفته بودند.
او به مجله اکونومیست گفته است: «روسیه توانسته یک پهپاد را مستقیماً به پنجره مرکزی ساختمان اداره امنیت اوکراین (اس‌بی‌یو) هدایت کند. این هشداری است درباره توانایی‌های این سامانه‌ها.»
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، می‌گوید: «در حال حاضر میزان رهگیری پهپادهای جت‌محور حدود ۵۰ تا ۵۵ درصد است و گاهی با کمک نیروی هوایی اوکراین به ۶۰ درصد نیز می‌رسد.»
اما در حالی که اوکراین در حال کار روی راه‌های تازه برای مقابله با این پهپادها است و به گفته پروفسور اوبرایان، نشانه‌هایی از پیشرفت نیز دیده می‌شود، روسیه آن‌قدر تعداد زیادی از آن‌ها را پرتاب می‌کند که حتی اگر ۸۰ درصدشان نیز سرنگون شوند، «هر شب شمار زیادی از آن‌ها به هدف خواهند رسید.»
پیتر دیکینسن نیز با این ارزیابی موافق است.
او می‌گوید: «در خوش‌بینانه‌ترین حالت، احتمالاً یک یا دو ماه زمان لازم است تا اوکراین واقعاً بتواند با این تهدید مقابله کند.»
با این حال، اریک اشمیت افزوده است: «دست‌کم پنج شرکت اوکراینی راه‌حل‌هایی را توسعه داده‌اند و در حال آزمایش آن‌ها هستند.»
دیکینسن می‌گوید این جنگ از همان آغاز یک رقابت تسلیحاتی مبتنی بر فناوری بوده است؛ رقابتی که در آن هیچ‌یک از طرف‌ها نتوانسته‌اند برتری قاطع و تعیین‌کننده‌ای به دست آورند. به گفته او، چالش تنها توسعه فناوری نیست، بلکه تولید انبوه آن و آموزش نیروها برای استفاده از آن نیز اهمیت دارد.
اما هدف قرار دادن غیرنظامیان از سوی روسیه، به گفته او، «ارتباط مستقیمی» با نبود پیشرفت در میدان جنگ دارد.
دیکینسن می‌گوید مسکو انتظار داشت جنگی کوتاه‌مدت داشته باشد، اما با گذشت چهار سال و نیم، هنوز برای تصرف روستاهایی می‌جنگد که در فاصله‌ای قرار دارند که از نقطه آغاز تهاجم فبروری ۲۰۲۲ می‌توان پیاده به آن‌ها رسید.
او می‌افزاید که وبلاگ‌نویسان نظامی روس از گرفتار شدن در یک بن‌بست جنگی سخن می‌گویند و می‌نویسند که نیروها در باتلاق جنگ گیر مانده‌اند.
به گفته دیکینسن، «هر روز شمار زیادی از افراد جان خود را از دست می‌دهند.»
میک رایان، جنرال بازنشسته استرالیایی و پژوهشگر نهادهای مطالعاتی امنیتی، می‌گوید ولادیمیر پوتین می‌خواهد این تصور را ایجاد کند که روسیه در جنگ در حال پیشروی و کسب موفقیت است.
«شگرد ترور»
پروفسور اوبرایان نیز با این ارزیابی موافق است. او می‌گوید در شرایطی که روسیه در میدان جنگ پیشروی چشمگیری ندارد و اقتصاد خود این کشور نیز با مشکلاتی روبه‌رو است، حملات هوایی «حوزه‌ای است که روسیه باور دارد می‌تواند از طریق آن فشار وارد کند». با این حال، او تأکید می‌کند که این «راهبرد کشوری نیست که با اطمینان باور داشته باشد جنگ در مسیر دلخواهش پیش می‌رود.»
اوبرایان می‌گوید ولادیمیر پوتین برای پیروزی در جنگ «تا هر اندازه که لازم بداند پیش خواهد رفت»، اما دو استثنا وجود دارد. به باور او، پوتین نه از سلاح هسته‌ای استفاده خواهد کرد، زیرا چین، شریک نزدیک روسیه، خواهان چنین اقدامی نیست و نه یک شهر را به‌طور گسترده با سلاح‌های کیمیایی یا بیولوژیکی هدف قرار خواهد داد.
پیتر دیکینسن می‌گوید تا کنون مهاجرت گسترده‌ای از کی‌یف صورت نگرفته است، اما بسیاری از خانواده‌ها درباره ترک شهر در فصل زمستان گفت‌وگو می‌کنند.
دیکینسن می‌گوید در استفاده از واژه «تروریسم» محتاط است، «اما فکر می‌کنم راه دیگری برای توصیف این وضعیت وجود ندارد. این‌ها تاکتیک‌های کاملاً مبتنی بر ایجاد هراس هستند؛ برای این‌که مردم همواره نگران بمانند، زندگی‌شان مختل شود و در حالت اضطراب دائمی قرار داشته باشند. و این روش در حال اثرگذاری است.»
