«قتل هدفمند» افراد جامعه هزاره در کویته؛ «کودکان یتیمی که نان‌آور خانواده‌ شده‌اند»

اگر به سن‌وسال احمد و ابراهیم* ببینیم، این روزها باید زمان بازی و سرگرمی‌های کودکانه آن‌ها باشد، اما هر دو پسر بزرگ خانواده‌های‌ خود هستند و پدر هر دو آن‌ها در یک رویداد اخیر قتل هدفمند کشته شدند و مسئولیت کامل خانواده‌ها بر دوش این کودکان افتاده است.

این داستان احمد و ابراهیم از کویته، مرکز ایالت بلوچستان است. در یک رویداد اخیر در منطقه «هزارگنجی»، پدران هر دوی آن‌ها جان خود را از دست دادند.

این دو کودک که از جامعه هزاره هستند، هنگام صحبت با بی‌بی‌سی در حضور بستگان‌شان، بسیار اندوهگین و شکسته به نظر می‌رسیدند. آن‌ها می‌گویند که این حادثه نه‌تنها خانواده‌های‌شان را از هم پاشیده، بلکه آرزوهای آینده‌شان را نیز نابود کرده است.

مقام‌های ایالتی بلوچستان این رویداد را «قتل هدفمند» خوانده و ادعا کرده‌اند که گروه موسوم به «دولت اسلامی» (داعش) مسئولیت آن را به عهده گرفته است.

در اعتراض به این رویداد، اعضای جامعه هزاره دست به تظاهرات زدند، اما برخلاف گذشته، این اعتراض مدت زیادی ادامه نیافت و پس از چند ساعت، به‌دنبال اطمینان‌ دادن میر ضیاءالله، وزیر داخله ایالت، پایان یافت.

این رویداد تازه قتل هدفمند بار دیگر باعث نگرانی در میان اعضای جامعه هزاره شده است. در گذشته نیز حملات متعدد و گسترده‌ای علیه این جامعه صورت گرفته که تلفات زیادی بر جا گذاشته است.

میر سرفراز بوگتی، وزیر اعلای بلوچستان، با توجه به این رویداد، دستور داده است که علیه عاملان آن اقدامات جدی صورت گیرد.

چه کسانی کشته شدند؟

این رویداد «قتل هدفمند» صبح روز یک‌شنبه گذشته در شهر کویته، در منطقه هزارگنجی و نزدیک بازار سبزی‌فروشی رخ داد، که در مجموع پنج نفر از اعضای جامعه هزاره هدف قرار گرفتند.

پولیس می‌گوید این افراد سبزی‌فروش بودند و در منطقه «هزاره‌تاون» این شهر زندگی می‌کردند.

به گفته پولیس، زمانی که این افراد با یک رکشای باربری به نزدیکی بازار رسیدند، افراد مسلح سوار بر دو موترسایکل بر آن‌ها تیراندازی کردند که در نتیجه آن دو نفر کشته و سه نفر دیگر زخمی شدند.

در میان کشته‌شدگان، محمد موسی و جهان‌علی، هر دو در دهه ۵۰ عمر خود، بودند.

محمد موسی سه دختر و یک پسر از خود به‌جا گذاشته است. پسر او، احمد، در میان خواهر و برادرانش کوچک‌ترین است.

در میان فرزندان جهان‌علی، پسرش ابراهیم بزرگ‌ترین فرزند خانواده است.

خانواده‌های احمد و ابراهیم به بی‌بی‌سی گفته‌اند که موسی و جهان‌علی در هفته دو تا سه روز با رکشای زرنج به هزارگنجی می‌رفتند و سبزی و میوه می‌آوردند و آن را در هزاره‌تاون می‌فروختند.

آن‌ها گفتند که پدران‌شان افراد فقیری بودند و درآمد حاصل از فروش سبزی و میوه تنها منبع تأمین معیشت هر دو خانواده بود.

ابراهیم گفت: «با وجود امکانات و درآمد کم، پدرم می‌خواست من درس بخوانم و آرزویش این بود که من یک انسان خوب و موفق شوم و در پیری تکیه‌گاه او باشم.»

احمد گفت که پدرشان تنها نان‌آور خانواده بود و با کار و مزدوری مخارج زندگی را تأمین می‌کرد.

او افزود: «من شاگرد مکتب هستم و می‌خواهم بیشتر درس بخوانم، اما حالا نمی‌دانم چه کنم.»

حمیدالله، پسرخاله محمد موسی، در گفتگو با بی‌بی‌سی پرسیده است: «شما ببینید این دو کودک حالا سرپرست خانواده‌های خود شده‌اند. در این سن چگونه می‌توانند نفقه خانواده‌های خود را تأمین کنند؟»

او گفت: «حالا روزهای بازی و کودکی‌شان است، اما ظالمان سایه پدران را از سرشان گرفتند.»

او افزود که افراد زخمی‌شده در این رویداد نیز کارگران ساده و کم درآمد بودند.

قتل‌های هدفمند

پرونده این رویداد در اداره مبارزه با تروریسم (سی‌تی‌دی) پولیس تحت مواد مختلف قانون ضد تروریسم، به شکایت پسر محمد موسی ثبت شده است.

یادآوری می‌شود که در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ میلادی، زمانی که در دیگر ایالت‌های پاکستان به دلیل درگیری‌های فرقه‌ای رویدادهای قتل‌های هدفمند زیاد رخ می‌داد، ایالت بلوچستان تا حد زیادی در امان بود؛ به گونه‌ای که گفته می‌شود در اواخر دهه ۹۰ تنها یک رویداد از این نوع رخ داده بود.

در همان رویداد، سردار نثار علی هزاره، وزیر پیشین آموزش بلوچستان و از خانواده سرداران قوم هزاره، در برابر ساختمان مجلس بلوچستان هدف قرار گرفت؛ او زخمی شد اما محافظ شخصی‌اش جان باخت.

در بلوچستان، گسترش قتل‌های هدفمند بر اساس اختلافات فرقه‌ای در دوره ریاست‌جمهوری جنرال پرویز مشرف آغاز شد، دورانی که شمار زیادی از افراد قوم هزاره کشته و زخمی شدند.

در دوره مشرف، نخستین رویداد بزرگ هدف قرار دادن هزاره‌ها در شهر کویته در جون ۲۰۰۳ رخ داد، که در آن کارآموزان پولیس هدف قرار گرفتند؛ بیش از ده نفر کشته و نُه نفر زخمی شدند.

این رویدادها کم‌وبیش، نزدیک به ۱۹ سال تا اوایل سال ۲۰۲۱ ادامه یافت.

در اوایل سال ۲۰۲۱، در منطقه مچ در ولسوالی کچّی، ۱۱ کارگر معدن زغال‌سنگ از قوم هزاره، به گفته مقام‌ها، به شکل بسیار فجیع کشته شدند.

قادر نایل، رهبر حزب دموکراتیک هزاره و عضو پیشین شورای ایالتی بلوچستان، ادعا کرده است که در این رویدادها در مجموع حدود دو هزار نفر از این قوم کشته شده‌اند و شمار زیادی نیز زخمی شده‌اند.

او گفت که به دلیل این رویدادها، افراد این قوم نه تنها به شهرهای دیگر پاکستان، بلکه به خارج از کشور نیز مهاجرت کرده‌اند و در شهر کویته، کار و بار و کسب‌وکار آنان به‌شدت آسیب دیده است.

در اعتراض به این رویدادها، از سوی حزب دموکراتیک هزاره، شیعه کانفرانس، مجلس وحدت مسلمین و نهادهای جامعه مدنی، اعتراضات گسترده‌ای برگزار شده است که شامل طولانی‌ترین تحصن‌های مسالمت‌آمیز در تاریخ کویته و همچنین اعتصاب غذای تا سرحد مرگ جلیله حیدر، فعال حقوق بشر و وکیل، می‌شود.

با این حال، پس از اوایل سال ۲۰۲۱، هیچ رویداد بزرگ قتل فرقه‌ای از اعضای این قوم گزارش نشده بود.

موج تازه نگرانی

رویداد روز یکشنبه، دومین مورد هدف قرار دادن اعضای قوم هزاره در کویته طی سال جاری بود.

در هشتم مارچ، یک فرد دیگر از این قوم که کار جاده پنچرگیری انجام می‌داد، با شلیک گلوله کشته شد.

در گذشته، زمانی که رویدادهای هدف قرار دادن فروشندگان سبزی و میوه از هزاره‌تاون رخ می‌داد، حکومت سیستم همراهی امنیتی را برای انتقال آنان به بازار و بازگشت از آن آغاز کرده بود.

جواد رفیع، عضو شیعه کانفرانس، گفته است که مدت‌ها پیش این روند تأمین امنیت و همراهی فروشندگان سبزی و میوه هزاره‌تاون متوقف شده است.

او افزوده است که در هفته‌های اخیر، به دنبال این دو رویداد قتل هدفمند، بار دیگر نگرانی در میان مردم افزایش یافته است.

او تأکید کرد که حکومت و نهادهای امنیتی باید بسیار هوشیار باشند تا مانند گذشته، اجازه ندهند کسانی که در پی برهم زدن وضعیت هستند دوباره فرصت فعالیت پیدا کنند.

افراد قوم هزاره که پیرو مذهب شیعه هستند، در شهر کویته عمدتاً در شرق در منطقه مری‌آباد و در غرب در منطقه بروری و هزاره‌تاون زندگی می‌کنند.

تا سال ۲۰۲۱، به دلیل رویدادهای قتل هدفمند، حکومت برای امنیت این قوم تدابیری اتخاذ کرده بود که شامل ایجاد ایست‌های بازرسی در اطراف مناطق مسکونی آنان و محدود کردن رفت‌وآمدشان به یک مسیر مشخص میان دو منطقه می‌شد.

برخی از حلقه‌های این قوم نسبت به این طرح امنیتی انتقاد داشته‌اند، زیرا به باور آنان این اقدام باعث انزوای بیشتر آنان شده است.

قادر نایل، رهبر حزب دموکراتیک هزاره، هم گفت که قوم هزاره بخشی از کویته و دیگر قبایل و جمعیت‌های بلوچستان بوده است.

او تأکید کرد که آنان قطعاً امنیت می‌خواهند، اما نه به شکلی که باعث جدایی و انزوای آنان از دیگر ساکنان شود.

او گفته است که حکومت باید یک نظام امنیتی ایجاد کند که مشکل را از ریشه حل کند و همه ساکنان منطقه بتوانند مانند گذشته بدون ترس در کنار هم زندگی کنند.

مقام‌های دولتی چه می‌گویند؟

پس از این رویداد، افراد قوم هزاره اعتراض کرده بودند.

میر ضیاءالله لانگو، وزیر داخله بلوچستان، و معاون رسانه‌ای اداره داخله، بابر یوسفزی، با آن‌ها صحبت کردند که در نتیجه، معترضان اعتراض خود را پایان دادند و اجساد قربانیان را به خاک سپردند.

بابر یوسفزئی به بی‌بی‌سی گفته است که پولیس برای تأمین امنیت افراد قوم هزاره، در هماهنگی با رهبران سیاسی و قومی این قوم کار می‌کند.

او گفت که پولیس در حال بررسی این رویداد از زوایای مختلف است تا عاملان قتل شناسایی شده و علیه آنان اقدام قانونی صورت گیرد.

آقای یوسفزی افزود که وزیر اعلای بلوچستان، میر سرفراز بوگتی، نه تنها دستوراکید بررسی این حادثه را صادر کرده، بلکه میر ضیاءالله لانگو نیز با معترضان مذاکره کرده و در نتیجه آنان اعتراض خود را پایان داده‌اند.

او گفت که رهبران قومی این جامعه با کمشنر کویته، معاون قوماندانی پولیس کویته و سرپرست عملیات پولیس کویته دیدار کرده‌اند تا نگرانی‌های خود را مطرح کنند.

او تأکید کرد که وزیر داخله و دیگر مقام‌ها به آنان اطمینان داده‌اند که حکومت امنیت کامل و همه‌جانبه را برایشان فراهم خواهد کرد.

بابر یوسفزئی گفته است که افراد قوم هزاره بخش مهمی از جمعیت کویته و بلوچستان هستند و حکومت برای حفاظت از آنان تمام اقدامات لازم را روی دست دارد.

او در پاسخ به پرسش بی‌بی‌سی گفت که مسئولیت این رویداد را گروه ممنوعه داعش بر عهده گرفته است و حکومت بلوچستان تلاش می‌کند چنین رویدادهایی را از ریشه از بین ببرد و عاملان آن بازداشت و به جزای اعمالشان رسانده شوند.

او افزود که روند تحقیقات در این پرونده گسترش یافته و عملیات بازداشت افراد مشکوک ادامه دارد.

* به دلایل امنیتی، نام برخی افراد در این گزارش تغییر داده شده است.