افغان‌ها در دو جنگ ایران، از اتهام جاسوسی تا شعار «افغانی با غیرت، تشکر»

در روزهای اخیر ویدیویی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که در آن شماری از شهروندان ایرانی در ماهدشت کرج فریاد می‌زنند: «افغانی با غیرت، تشکر.»

براساس گزارش‌ها، این ویدیو در شب سی و هشتم جنگ امریکا و اسرائیل با ایران ضبط شده است.

بعد از آغاز حمله اسرائیل و امریکا مقامات ایران بارها از حمایت مردم افغانستان اشاره کردند و مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران در پیام نوروزی خود ضمن تأکید بر اهمیت ارتباط با افغانستان به «اشتراک در منافع راهبردی در عرصه استکبارستیزی» اشاره کرده و نوشته بود: «ما جدا از عنصر همسایگی ...در بعضی دیگر و قومیت مشترک یا همزبانی یا منافع راهبردی مشترک بخصوص در مقابل جبهه استکبار در بعضی دیگر که هر یک به تنهایی درجای خود می‌تواند تحکیم کننده روابط حسنه باشد، را سراغ داریم. از جمله همسایگان شرقی خود را خیلی بخود نزدیک می‌دانیم.»

عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران هم از حکومت و مردم افغانستان به خاطر ابراز حمایت و همدلی با ایران تشکر کرده بود.

او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «در این ماه پُربرکت رمضان، با جانِ دل از حکومت و مردم افغانستان متشکرم. آنها تجاوز امریکا و رژیم اسرائیل را محکوم، و با مردم و دولت ایران همدلی و حمایت کردند.»

تشکر شماری از شهروندان ایرانی همراه با مقام‌های این کشور از افغان‌ها خیلی چشمگیر و در تضاد زیاد با جنگ دوازده ایران و اسرائیل قرار دارد. پس از آن جنگ، مهاجران افغان با برخوردهای نادرست مردم و مقام‌های دولتی روبه‌رو شدند. بعد از جنگ، روند اخراج گسترده مهاجران افغان از ایران شدت گرفت.

در روزهای جنگ ایران و اسرائیل سال گذشته (از ۲۲ جوزا تا ۳ سرطان ۱۴۰۴)، شماری از مهاجران افغان گفتند که به آنها برچسپ «جاسوس اسرائیل» زده شده و مورد آزار و اذیت قرار گرفته‌اند. مقام‌های ایرانی نیز در همان زمان اعلام کردند که افغان‌های فاقد مدرک را بازداشت کرده‌اند.

هرچند مقامات ایرانی هرگز افغانی را متهم به جاسوسی نکردند و حتی علیرضا بیکدلی، سفیر ایران در کابل در ماه فبروری امسال گفت که هیچ افعانی در «جنگ ۱۲ روزه» میان ایران و اسرائیل به جرم جاسوسی بازداشت و محاکمه نشده‌است.

اما روند اخراج مهاجرین از ایران همچنان ادامه یافت و براساس آمارها بیشتر از دو میلیون مهاجر افغان از ایران اخراج شدند، هرچند مقامات ایرانی این بازگشت را داوطلبانه گفتند ولی نهادهای سازمان ملل روند اخراج را اجباری و غیرقانونی اعلام کردند.

کاروان فاطمیون در خیابان‌های تهران و مشهد

کاروان فاطمیون در روزهای جنگ ایران با امریکا و اسرائیل در تهران و مشهد حضور یافت و براساس ویدیوهای منتشر شده از سوی رسانه‌های ایرانی، اعضای این گروه در خیابان‌ها رژه رفتند. خبرگزاری تسنیم نیز ویدیویی از حضور نیروهای «لشکر فاطمیون» وابسته به سپاه قدس در تهران نشر کرد و نوشت که آنان با برگزاری یک رژه، همبستگی خود را با جمهوری اسلامی نشان داده‌اند. هم‌زمان برخی شهروندان تهرانی گزارش داده بودند که افراد مسلح فاطمیون را در ایست‌های بازرسی شهری دیده‌اند.

لشکر فاطمیون نیرویی متشکل از شبه‌نظامیان شیعه افغان است که ابتدا برای حمایت از بشار اسد تشکیل شد.

نام فاطمیون نخستین بار در اعتراضات ماه جدی ۱۴۰۴ مطرح شد؛ زمانی که مخالفان حکومت ایران مدعی شدند نیروهای فاطمیون افغانستان و حشدالشعبی عراق در سرکوب معترضان نقش داشته‌اند. این ادعا تاکنون از سوی نهادهای معتبر بین‌المللی تأیید نشده است، هرچند برخی چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی از جمله رضا پهلوی بر حضور این نیروها تأکید کرده‌اند.

در مقابل، رسانه‌های ایران مسئولیت تأمین امنیت داخلی را بر عهده نیروهای رسمی مانند پولیس، وزارت اطلاعات، بسیج و سپاه دانسته‌اند و گفته‌اند هیچ گزارش معتبر و مستقل بین‌المللی استفاده از نیروهای خارجی را تأیید نکرده است.

«خون‌شریکی» ایرانی‌ها و افغان‌ها

یکی دیگر از رویدادهای خبرساز، کمک ۱۵ میلیون افغانی از سوی تاجران هرات به ایران بود که واکنش‌های گسترده در افغانستان و ایران برانگیخت. منتقدان با اشاره به وضعیت دشوار اقتصادی افغانستان این کمک را نادرست خواندند، اما برخی دیگر آن را نشانه همبستگی میان دو کشور دانستند. پس از این موضوع، سفارت ایران در کابل چند شماره حساب منتشر کرد و اعلام نمود که آماده دریافت کمک‌های مردمی افغان‌ها «برای حمایت از ایران در جریان جنگ» است.

در کنار این موارد، شماری از چهره‌های سیاسی و فرهنگی افغانستان نیز از ایران حمایت کردند؛ از جمله شعرخوانی محمدکاظم کاظمی که بحث‌برانگیز شد. در جریان جنگ، بسیاری از مردم در داخل افغانستان با مردم ایران ابراز همدردی کردند. حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین افغانستان، کشته شدن علی خامنه‌ای را تسلیت گفت و در سفارت ایران دفتر یادبود را امضا کرد. در مقابل، گروهی از کاربران افغان در شبکه‌های اجتماعی با انتشار خبر مرگ خامنه‌ای ابراز خوشحالی کرده بودند.

رهبر طالبان واکنشی نشان نداد، اما وزارت خارجه طالبان مرگ خامنه‌ای را تسلیت گفت. امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در تماس با عباس عراقچی بر حفظ تمامیت ارضی کشورها تأکید کرد و خواستار توقف تنش‌ها و بازگشت به مسیر دیپلماتیک شد. همچنین عبدالسلام حنفی، معاون رئیس الوزراء طالبان، همراه با شماری از مقام‌های این گروه برای امضای دفتر یادبود به سفارت ایران رفت.

در کنارآن ۳۱ افغان در دوران جنگ «رمضان» شامل دو کودک و هفت زن در شهرهای مختلف ایران کشته شده‌اند.

سخنان رضا پهلوی چه بود و چرا واکنش برانگیز شد؟

رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران در جریان جنگ اسرائیل و امریکا با ایران در پیامی خطاب به ارتشیان ایران گفت: «چگونه می‌توانید در برابر جولان و رجزخوانی عوامل بیگانه و جنایتکار وابسته به جمهوری اسلامی در خیابان‌های ایران، از حشدالشعبی و حزب‌الله لبنان، تا تروریست‌های افغانی و پاکستانی، سکوت و بی‌عملی پیشه کنید؟»

استفاده رضا پهلوی از «ترویست‌های افغانی» واکنش زیادی در میان افغان‌ها داشت.

حمیرا قادری نویسنده و فعال زن با بازنشر پیام آقای پهلوی در ایکس او را «وطن فروش» خطاب کرد و نوشت: «وطن فروش تروریست تو هستی که کمر به قتل مردم خودت بستی، کشورت را تا سرحد نابودی بردی. تروریست تو هستی که از خون صد و هشتاد کودک مدرسه‌ای سرزمینت خم به ابرو‌ نیاوردی. شرم بر تو و خاندانت.»

اشاره او به کشته شدن شاگردان مدرسه شجره طیبه در میناب است که به دلیل اصابت موشک امریکا «۱۶۸ نفر کشته و ۹۶ نفر زخمی شدند.»

صحرا کریمی، رئیس پیشین افغان فیلم هم در واکنش به سخنان رضا پهلوی او را «وطن فروش» خوانده و افزوده است: «کدام افغانی یا افغانستانی عمل تروریستی در ایران راه انداخته؟! که می‌گویی تروریست افغانی...»