Chủ tịch Tập Cận Bình đến Mỹ: Tổng thống Donald Trump ra sân bay đón, 'lằn ranh đỏ' Đài Loan và Iran

"Chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển của Trung Quốc không thể bị xâm phạm. Bốn lằn ranh đỏ gồm vấn đề Đài Loan, dân chủ và nhân quyền, con đường và thể chế phát triển, cũng như quyền phát triển không bị thách thức."

Tuyên bố này do Đại sứ Trung Quốc tại Washington Tạ Phong đưa ra trên Nhân Dân nhật báo, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đúng vào ngày Chủ tịch Tập Cận Bình khởi hành tới Mỹ.

Theo ông Tạ, việc quản lý bất đồng giữa hai nước phụ thuộc vào thiện chí. Ông cũng kêu gọi Mỹ chấm dứt việc "ngụy tạo" các lý do như an ninh quốc gia, mất cân bằng kinh tế hay lao động cưỡng bức để gây áp lực và kiềm chế Trung Quốc.

Ông khẳng định rằng khi Trung Quốc và Mỹ hợp tác thì cả hai đều có lợi, còn nếu đối đầu thì cả hai đều chịu tổn thất.

"Trung Quốc cam kết theo đuổi phát triển hòa bình và hy vọng Mỹ cũng sẽ cùng hướng theo con đường đó," ông nói.

Ông Tập có chuyến thăm Mỹ từ ngày 23 đến 25/10, và sẽ được đích thân Tổng thống Mỹ Donald Trump ra đón tại Căn cứ Liên hợp Andrews, sân bay quân sự nằm ngay bên ngoài thủ đô Washington D.C., theo lời một quan chức cấp cao của Mỹ nói với báo giới hôm 18/9.

Việc nguyên thủ Mỹ ra tận sân bay để đón lãnh đạo nước ngoài là một nghi thức ngoại giao hiếm gặp và được đánh giá là thể hiện mức độ coi trọng cao nhất của Mỹ cho sự kiện lần này.

Chuyến thăm Mỹ gần nhất của ông Tập Cận Bình là vào tháng 11/2023. Khi đó, Tổng thống Biden đã không ra tận sân bay đón như cách ông Trump bây giờ.

Còn khi ông Trump tới thăm Bắc Kinh hồi tháng 5/2026, Phó Chủ tịch nước Hàn Chính, một nhân vật không có mặt trong Thường vụ Bộ Chính trị, ra đón ở sân bay.

Sự trọng thị từ phía Mỹ còn thể hiện qua các phát biểu của chính Tổng thống Trump.

Phát biểu với báo giới tại Phòng Bầu dục hôm 4/9, ông Trump nói: "Chúng tôi sẽ có quốc yến, và chúng tôi sẽ – chúng tôi làm những thứ tuyệt vời với Trung Quốc, chúng tôi đã và đang làm việc rất tuyệt với Trung Quốc."

"Ông ấy [Tập Cận Bình] là một quý ông tuyệt vời, chúng tôi rất hợp nhau, chúng tôi có mối quan hệ thương mại rất tốt, họ là một đối thủ cạnh tranh, nhưng chúng tôi có một mối quan hệ rất tốt với Chủ tịch Tập," hãng tin Bloomberg trích lời ông Trump.

'Quân bài đàm phán tốt'

Mỹ là nhà cung cấp vũ khí và là đối tác quốc tế quan trọng nhất của Đài Loan, hòn đảo mà Trung Quốc tuyên bố là một phần lãnh thổ của mình.

Trong nhiều năm, Bắc Kinh liên tục yêu cầu Washington chấm dứt các hợp đồng bán vũ khí cho hòn đảo này.

Sau cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh hồi tháng Năm với ông Tập, Trump cho biết ông đang tạm hoãn một gói bán vũ khí mới cho Đài Loan trị giá khoảng 14 tỷ USD, đồng thời mô tả đây là một "quân bài đàm phán rất tốt".

Theo Reuters, một quan chức cấp cao về an ninh của Đài Loan nói với các phóng viên rằng Bắc Kinh xem bất kỳ sự trì hoãn nào trong việc chuyển giao vũ khí từ Mỹ là cách trực tiếp để làm chậm quá trình tăng cường năng lực quân sự của Đài Loan, điều này có thể giúp Trung Quốc được nước gia tăng sức ép đối với Đài Loan, Nhật Bản và Philippines.

Vị quan chức này nhận định rằng Trung Quốc có thể sử dụng một loạt biện pháp khuyến khích, như tăng mua hàng hóa Mỹ hoặc có động thái hỗ trợ trong vấn đề Trung Đông, nhằm thuyết phục ông Trump rằng việc giảm cam kết quân sự của Mỹ tại khu vực có thể đổi lấy sự hợp tác rộng lớn hơn từ Bắc Kinh.

Quan chức này cho biết quân đội Trung Quốc đã gia tăng đáng kể số lượng tàu hải quân, hải cảnh và tàu nghiên cứu hoạt động quanh Đài Loan cũng như ở Biển Đông và Hoa Đông.

Bắc Kinh cũng đang thu thập dữ liệu về những hạng mục như cáp ngầm dưới biển, những thông tin có thể hữu ích trong trường hợp xảy ra xung đột.

Gần đây, Chu Phượng Liên, người phát ngôn Văn phòng Các vấn đề Đài Loan thuộc Chính phủ Trung Quốc, đã nói rằng chính Đài Loan mới là bên "cố tình" làm leo thang đối đầu.

"Âm mưu đòi độc lập là nguyên nhân chính phá hoại hòa bình và ổn định tại eo biển Đài Loan cũng như làm xói mòn hiện trạng," bà Chu nói.

Trong bài viết ngày 22/9, cố vấn cấp cao Edgard D. Kagan từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ) nhận định Đài Loan sẽ theo dõi sát mọi dấu hiệu cho thấy ông Trump cam kết với ông Tập về vấn đề Đài Loan, đặc biệt là việc trì hoãn bán vũ khí hoặc hạn chế các chuyến quá cảnh tại Mỹ của lãnh đạo hòn đảo này.

"Việc ông Trump bác bỏ một cách khá thẳng thừng 'Sáu cam kết' [Six Assurances] từ thời Tổng thống Ronald Reagan, cùng tuyên bố công khai rằng các thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan là một 'quân bài đàm phán', đã gây lo ngại lớn tại Đài Bắc.

"Những lo ngại này càng gia tăng khi ngày càng có nhiều tiếng nói tại Mỹ lặp lại luận điệu của Bắc Kinh rằng Đài Loan là một gánh nặng chiến lược đối với Mỹ, thay vì là một đối tác cùng chia sẻ các giá trị dân chủ và giữ vị thế thống lĩnh trong lĩnh vực chip máy tính tiên tiến," ông Kagan nhận định.

'Thế giới của ông Tập'

Lần gần nhất ông Trump và ông Tập gặp nhau là vào tháng Năm khi ông Trump có chuyến công du tới Trung Quốc.

Hiện tại, thương mại của Trung Quốc với thế giới tăng mạnh với mức thặng dư thương mại toàn cầu của Trung Quốc đang trên đà vượt mốc 1.000 tỷ USD năm thứ hai liên tiếp. Trong khi đó, Trump gặp khó khăn khi tỷ lệ tín nhiệm sụt giảm trong nước trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ tới gần.

Theo các nhà phân tích, sự thay đổi tương quan này đã khiến kỳ vọng đối với hội nghị thượng đỉnh tại Washington trong tuần này giảm bớt. Họ cho rằng ông Tập không vội nhượng bộ, còn ông Trump bị hạn chế bởi cuộc chiến tốn kém với Iran, vốn đã ảnh hưởng tiêu cực tới uy tín chính trị của ông cũng như đời sống người dân Mỹ.

Hiện tại, trọng tâm chính của cuộc gặp lần này được đánh giá là việc liệu Mỹ và Trung Quốc có phát tín hiệu gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được năm ngoái hay không. Thỏa thuận đó từng giúp tránh một cú sốc lớn đối với kinh tế toàn cầu.

"Ông Tập thực sự không tìm kiếm điều gì cụ thể. Ông ấy muốn kéo dài thỏa thuận mang tính thiện chí với ông Trump để Trung Quốc có thêm thời gian củng cố năng lực của mình," Reuters dẫn lời ông Jon Czin, chuyên gia chính sách đối ngoại tại Viện Brookings và cựu giám đốc phụ trách Trung Quốc của Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ.

Dù gặp những thách thức nội địa như suy giảm về cầu và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài, cỗ máy xuất khẩu của Trung Quốc – điều mà ông Trump muốn kiềm chế – vẫn tiếp tục tăng tốc.

Một phái đoàn gồm nhiều lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có thể có các công ty đang chịu sự giám sát của cơ quan quản lý Mỹ khi tìm kiếm cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn, dự kiến sẽ tháp tùng ông Tập tới Washington.

"Chính quyền Trump từng nghĩ họ có thể sử dụng áp lực đơn phương rất lớn để buộc Trung Quốc nhượng bộ, nhưng điều đó đã không xảy ra," ông Scott Kennedy, chuyên gia về quan hệ kinh tế Mỹ-Trung tại CSIS, nhận định.

"Bây giờ là thế giới của Tập Cận Bình, và tất cả chúng ta đều đang sống trong thế giới đó."

Theo ông Kagan, ông Trump muốn nhân dịp này để tăng cường quan hệ ổn định, đẩy mạnh nhập khẩu nông sản Mỹ vào Trung Quốc, yêu cầu Trung Quốc tăng cường các biện pháp ngăn chặn dòng chảy fentanyl vào Mỹ…

Trong khi đó, Bắc Kinh mong nhận được tín hiệu rằng Nhà Trắng sẽ chấp thuận các khoản đầu tư của doanh nghiệp Trung Quốc vào Mỹ, nhất là trong các lĩnh vực xe điện, pin, năng lượng tái tạo và công nghệ.

Bên cạnh đó là việc nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, đặc biệt là đối với chip tiên tiến và công nghệ liên quan. Bắc Kinh cũng sẽ muốn Washington chấp thuận khoảng 30 tỷ USD hàng xuất khẩu sang Mỹ được hưởng mức thuế thấp hoặc bằng 0, điều mà Trung Quốc cho rằng Washington đã hứa từ cuộc gặp hồi tháng Năm.

Áp lực lên Iran?

Washington coi ông Tập là người có khả năng đặc biệt trong việc gây ảnh hưởng lên Iran nhằm giúp chấm dứt cuộc chiến đã kéo tỷ lệ ủng hộ ông Trump xuống mức thấp nhất trong sự nghiệp chính trị, Reuters cho hay.

Tuy nhiên, ông Tập dường như không có nhiều động lực làm điều đó.

Reuters trước đó đưa tin Trung Quốc đang bán lượng hàng hóa trị giá hàng tỷ đô la Mỹ cho Iran thông qua một cơ chế được cho là giúp né tránh các lệnh trừng phạt. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết họ không biết về cơ chế này.

Những lời đe dọa từ Mỹ hồi tháng trước về việc áp đặt các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với các nước làm ăn với Iran cho tới nay dường như vẫn chưa được áp dụng đối với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Iran.

Theo các nhà phân tích, đây là một dấu hiệu nữa cho thấy ông Trump muốn duy trì quan hệ ổn định với ông Tập để có thể tập trung nguồn lực vào những ưu tiên khác, một sự sắp xếp cũng phù hợp với lợi ích của phía Trung Quốc.

"Cả ông Tập và ông Trump đều cảm thấy việc duy trì ổn định trong quan hệ song phương là rất hữu ích để họ có thể tập trung vào những vấn đề cấp bách hơn," bà Ruby Osman, nhà nghiên cứu địa chính trị cấp cao tại Viện Tony Blair vì Thay đổi Toàn cầu, đánh giá.

"Đối với ông Trump, đó là Iran. Còn đối với ông Tập, đó là xây dựng khả năng chống chịu của nền kinh tế và xã hội Trung Quốc cho bất cứ điều gì xảy ra sau thời kỳ của ông Trump."

Về vấn đề này, ông Kagan cho rằng ông Trump có thể đề nghị Trung Quốc ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Iran, kể cả thông qua các thực thể được cho là tư nhân của Trung Quốc, trong bối cảnh xuất hiện các cáo buộc rằng một số tổ chức Trung Quốc đã cung cấp dữ liệu giúp Iran thực hiện các cuộc tấn công khiến binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Jordan.

Cùng lúc, ông Tập nhiều khả năng sẽ tránh mọi gợi ý cho rằng Trung Quốc đang trực tiếp hỗ trợ Tehran, nhưng vẫn thúc giục ông Trump nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến và mở lại Eo biển Hormuz. Đồng thời, Bắc Kinh sẽ cảnh báo Mỹ không nên áp đặt các lệnh trừng phạt đối với ngân hàng và doanh nghiệp Trung Quốc có liên quan đến thương mại với Iran, đặc biệt là hoạt động mua dầu.