Nhóm trí thức nói 'bị cản trở', không cho gặp nhà văn Nguyên Ngọc

Một nhóm văn nghệ sĩ, trong đó có nhóm Văn Việt, tới thăm nhà văn Nguyên Ngọc tại nhà riêng nhưng 'bị cản trở'.

Văn Việt là diễn đàn của Văn đoàn độc lập Việt Nam – một tổ chức xã hội dân sự độc lập được thành lập năm 2014, quy tụ các cây bút thuộc các lĩnh vực văn chương, nghiên cứu, phê bình, dịch thuật.

Nhà văn Nguyên Ngọc là trưởng ban vận động thành lập của tổ chức này.

Nhà văn Nguyễn Viện, một người đi cùng đoàn trong chuyến thăm, xác nhận với BBC News Tiếng Việt sự việc xảy ra hôm 19/4.

Còn theo một bài viết trên website Văn Việt, sau chuyến đi Huế viếng mộ những gương mặt văn nhân chí sĩ như Phạm Quỳnh, Phan Bội Châu, Đạm Phương và vợ chồng nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường – Lâm Thị Mỹ Dạ, nhóm Văn Việt cùng vài người bạn văn nghệ sĩ đã vào Đà Nẵng, dự định thăm nhà văn Nguyên Ngọc tại nhà riêng trước khi lên chuyến bay trở về Sài Gòn.

Vào khoảng 14 giờ 30, nhóm đã tới khu chung cư nơi nhà văn Nguyên Ngọc sống.

"Việc đầu tiên theo thông lệ là nói với người bảo vệ chung cư rằng chúng tôi đến thăm người quen.

"Nhưng lạ thay, lần này có thêm một thủ tục mới mà chúng tôi chưa cập nhật, xuất trình căn cước công dân, ghi đầy đủ họ tên, số căn cước và ký tên vào sổ – từng người một.

"Hơi bất ngờ, nhưng chúng tôi vẫn làm theo," theo bài viết của Văn Việt.

Nhà nghiên cứu Hoàng Dũng gọi cho người giúp việc của nhà văn Nguyên Ngọc để nhờ xuống dẫn cả đoàn lên theo quy định của chung cư, nhưng gọi nhiều lần người này không bắt máy.

Sau khi liên lạc trực tiếp được với nhà văn Nguyên Ngọc qua điện thoại, cả nhóm ngồi chờ nhưng mãi vẫn không thấy người giúp việc đâu.

Gọi lại cho nhà văn Nguyên Ngọc thì ông nói "người ta thông báo thang máy hỏng".

Các thành viên trong nhóm đã ra thang máy thì thấy thang vẫn hoạt động bình thường, người ra vào tấp nập.

Bài viết trên Văn Việt cho biết ông Hoàng Dũng đã tiếp tục gọi nhiều cuộc điện thoại cho nhà văn Nguyên Ngọc, nhưng các lần gọi sau, máy ông liên tục báo bận, không cách nào nối máy được.

"Gọi cho chị giúp việc còn nhiều lần hơn thì chị vẫn không bắt máy," bài viết cho hay.

Khi ông Hoàng Dũng gọi lại cho nhà văn Nguyên Ngọc thì không hiểu sao máy bận liên tục.

Trong khi đó, ở sảnh đối diện, đoàn nhận thấy có ba thanh niên mà họ gặp trong quán cà phê ngần khu nhà ông Nguyên Ngọc, cũng đang ngồi ở đó.

Một người trong nhóm này luôn đi tới đi lui khi đoàn Văn Việt có mặt, một người sau đó đi vào thang máy, trong khi một người nữa luôn nghe điện thoại.

Sau gần một tiếng chờ đợi, đoàn đành phải ra về cho kịp chuyến bay.

"Nhà thơ Ý Nhi đề nghị bảo vệ chung cư mở cuốn sổ ghi tên để ghi vài câu: 'Cả nhóm không lên thăm được ông Nguyên Ngọc vì thang máy hỏng. Xin báo lại giúp với ông Nguyên Ngọc. Cảm ơn'.

"Chúng tôi rời khỏi chung cư. Một người trong nhóm đi sau cùng, ngoái lại nhìn thì thấy cả ba người thanh niên, gồm cả người áo xanh lục, đi đến chỗ bàn bảo vệ mở cuốn sổ ra xem.

Khi đoàn ra sân bay, ông Hoàng Dũng thử gọi lại cho ông Nguyên Ngọc thì thấy gọi được ngay.

"Nhà văn Nguyên Ngọc nói: 'Xin lỗi nhé'...

"...Một cuộc hẹn gặp chưa thành, bao lời chưa được nói trực tiếp cùng nhau. Chúng tôi chỉ thương ông, ở tuổi ngoài chín mươi xưa nay hiếm, mà còn không được có một chút niềm vui của sự sum vầy bạn hữu,..." theo website Văn Việt.

Theo nhà văn Nguyễn Viện, ông và một số thành viên nhóm Văn Việt từng nhiều lần bị "chặn" khi đi thăm nhà văn Nguyên Ngọc.

"Vào tháng 3/2022, một số thành viên Văn Việt đã mua vé máy bay nhưng đi không được vì hãng hàng không bất ngờ chuyển chuyến bay để bị trễ. Năm đó tôi không đi."

"Sau đó rút kinh nghiệm, bọn tôi muốn đi thăm phải bí mật mua vé riêng từng người, từng hãng khác nhau, rồi tập trung ngoài đó."

"Lần này tập trung ở Huế rồi mới vào Đà Nẵng."

Về lý do vì sao chính quyền không muốn nhóm Văn Việt gặp ông Nguyên Ngọc, nhà văn Nguyễn Viện nói:

"Tôi cho rằng họ luôn tìm mọi cách để làm nản lòng những người chủ trương Văn Việt – một nhóm có chủ trương độc lập, phi chính trị, có các tiếng nói tự do, phản biện."

Cũng theo nhà văn Nguyễn Viện, nhà văn Nguyên Ngọc, năm nay 94 tuổi, đã yếu đi rất nhiều. Ông phải ngồi xe lăn, đeo tai nghe, nhưng ông vẫn được coi là lãnh đạo tinh thần của nhóm Văn Việt và tiếng nói vẫn có sức nặng với giới trí thức trong và ngoài nước.

"Việc tới nay chính quyền có lẽ vẫn 'sợ' một nhà văn đã già yếu cho thấy ở kỷ nguyên mới rồi mà họ không thay đổi, vẫn giữ nguyên cách tư duy thủ cựu, kìm hãm những tiếng nói độc lập. Họ có lẽ không muốn chấp nhận một tổ chức ngoài quyền kiểm soát của Đảng."

"Ở Sài Gòn, mỗi lần anh em Văn Việt tụ tập cà phê thì bao giờ cũng có an ninh đi theo và ngồi bàn gần bên theo dõi."

Nhà văn Nguyên Ngọc tên thật là Nguyễn Văn Báu, còn có bút danh khác là Nguyễn Trung Thành. Ông không chỉ nổi tiếng với các phẩm thời chiến như Đất nước đứng lên,Rừng xà nu, mà còn được biết đến như một nhà văn hóa, nhà nghiên cứu được giới trí thức trong và ngoài nước kính trọng.

Năm 2018, ông tuyên bố ra khỏi Đảng Cộng sản Việt Nam và nói rằng, "Tôi vẫn tin ở tương lai của đất nước, nhất là ở lớp trẻ, vì không có lực lượng vô luân nào có thể ngăn trở dân tộc này quyết định vận mệnh của mình."

Nhà văn Nguyên Ngọc từng nói với BBC News Tiếng Việttrong một cuộc phỏng vấn hồi năm 2014 rằng ông tôn trọng lớp trẻ khát khao tri thức.

Ông cho biết ông thấy có "những nhóm trẻ muốn tập hợp nhau lại và sống sao cho đáng sống".

"Lớp trẻ có những người ham học, khát khao hiểu biết, chia sẻ với nhau những cuốn sách hay bởi họ biết cần phải có tri thức để phát triển và đóng góp cho xã hội."

Năm 2011, nhà văn Nguyên Ngọc đã tuyên bố rút khỏi Giải thưởng Hồ Chí Minh. Ông nói với VnExpress thời điểm đó rằng "đây chưa phải lúc thích hợp".

Hiện ông sống tại Đà Nẵng, sau khi vợ và con gái qua đời.

Văn Việt – tổ chức mà nhà văn Nguyên Ngọc từng là trưởng ban vận động thành lập – từng nhiều lần lên tiếng về việc bị chính quyền "gây khó dễ".

Năm 2022, nhà thơ Hoàng Hưng, thành viên Văn Việt, nói với BBC News Tiếng Việt rằng khi nhóm tổ chức gặp mặt các tác giả và khách mời tại một quán cà phê ở TPHCM thì danh sách giải thưởng đã bị lấy mất khi chuẩn bị xướng tên.

Tác giả Thái Hạo, người được giải Thơ của Văn Việt năm đó, thuật lại trên Facebook cá nhân rằng trước khi ông đi nhận giải, nhiều nhân viên an ninh đã tới nhà "khuyên tôi không nên đi."

Năm 2018, mạng xã hội rò rỉ một văn bản đề ngày 15/3 do ông Võ Văn Phuông, Phó trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, "đề nghị Ban Cán sự Đảng, Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ đạo rút toàn bộ tác phẩm của các tác giả tham gia tổ chức Văn đoàn Độc lập ra khỏi chương trình sách giáo khoa Ngữ văn mới."

Mới đây, sau khi Văn Việt tổ chức trao Giải Văn Việt lần thứ Mười một vào đầu năm 2026, nhiều người liên quan cho biết họ đã bị an ninh mời lên làm việc.