Ўзбекистон: Пиво фестивали нега бунча баҳс-мунозара уйғотди?

Тошкентда 5–7 июн кунлари шаҳарнинг марказий кўчаларида пиво фестивали бўлиб ўтди. Ташкилотчилар уни туристик жозиба ва "салқин ичимликлар" байрами сифатида тақдим этган бўлса-да, тадбирга 150 мингдан ортиқ киши ташриф буюрди. Бу тадбир мусулмонлар кўпчиликни ташкил этувчи мамлакатда кенг муҳокамаларга сабаб бўлди.

Кўплаб онлайн нашрлар, сиёсий шарҳловчилар, фаоллар, парламент аъзолари ва ижтимоий тармоқ фойдаланувчилар фестивални ўзбек маданиятига мос келмайдиган "бегона ғоя" сифатида танқид қилди. Улар бу тадбир спиртли ичимликлар истеъмолини тарғиб қилаётганини айтиб, ахлоқий таназзулдан огоҳлантирди. Шунингдек, улар бу тадбир спиртли ичимликларни реклама қилиш ва оммавий тадбирларга ҳомийлик қилиш бўйича қонунчиликни очиқчасига бузганини билдирди.

Айримлар эса фестивални Ўзбекистон жамияти модернизациялашаётгани, очиқлик ва кўнгилочар тадбирларга кенгроқ имконият яратилаётгани, фуқаролик эркинликлари ҳимоя қилинаётганининг белгиси сифатида баҳолади.

Қонунийлик билан боғлиқ саволлар

Qalampir.uz хусусий интернет нашрининг 17 июнда хабар беришича, фестивал Тошкент шаҳар ҳокимлиги ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар билан ҳамкорликда ташкил этилган ҳамда тадбиркорлар томонидан молиялаштирилган. Шаҳар маъмурияти Beer Fest номи рамзий маънога эга бўлиб, тадбирнинг мақсади "салқин ичимликлар"ни тарғиб қилишдан иборат эканини билдирган. Бироқ Qalampir.uz мухбирлари фестивалда амалда фақат пиво сотилганини кузатганини ёзди. Нашр Ўзбекистонда спиртли ичимликлар реклама қилиниши, жамоат жойларида сотилиши ва вояга етмаганларга сотилишига оид қатъий чекловлар мавжудлигини эслатди.

Qalampir.uz хабар беришича, расмийлар тадбирда вояга етмаганлар спиртли ичимлик истеъмол қилганини рад этди, аммо танқидчилар ташкилотчиларни бир нечта қонунни бузганликда айблашди.

Ҳокимлик фестивалнинг мақсадларидан бири туристларни жалб қилиш бўлганини ҳам айтган. Давлат туризм қўмитаси эса Qalampir.uz нашрига мазкур тадбир ҳақида олдиндан маълумотга эга бўлмагани ва уни ташкил этишда иштирок этмаганини билдирган.

Ўзбекистонда катталар учун спиртли ичимлик истеъмол қилиш қонуний ҳисобланади. Бироқ уни жамоат жойларида очиқ тарғиб қилиш кескин чекланган. "Реклама тўғрисида"ги қонун оммавий тадбирларда спиртли ичимликлар номлари, логотиплари ёки тасвирлари орқали ҳомийлик қилишни тақиқлайди.

Қадриятлар ҳимояси

Шоир Ботиржон Эргашев фестивални қоралаганлардан бири бўлди. "Beer Fest миллатимизга ҳеч қандай фойда келтирмайди. У фақат иллатларни кўпайтиради ва жиноятчиликни оширади. Биз дунёга пиво ишлаб чиқарувчи мамлакат сифатида танилмаганмиз", деди у Qalampir.uz билан суҳбатда.

Унинг фикрича, Ўзбекистон пивони эмас, миллий таомларни тарғиб қилиши лозим. Эргашев маст ҳолдаги очиқ-сочиқ кийинган ёшларни кўрганини айтди. "Президентимиз бир вақтлар ёшларга таянишини айтган эди. Мастлиги сабаб ҳатто ўз оёғида тура олмаган пиво фестивалидаги ёшларга у ҳақиқатан ҳам таяна оладими?", деди у. У шаҳар маъмуриятини ёшларни "шайтонча мусиқа" ва "бегона қадриятлар" билан ўтказилаётган бундай тадбирларни ташкил қилиш орқали уларни ўқишдан чалғитаётганликда айблади.

Собиқ депутат ва таниқли блогер Расул Кушербаев ҳам Instagram саҳифасида фестивални ҳукумат қўллаб-қувватлаётган ахлоқсизлик намунаси сифатида баҳолади. "Давлат идораларида жамиятни маърифатдан узоқлаштириб, ахлоқсиз авлодни шакллантиришга ҳаракат қилаётган бир гуруҳ пайдо бўлган. Бу пиво фестивали шунга яққол мисол. Ҳукумат ҳеч қачон ахлоқсизлик ва жиноятчиликка олиб келадиган бундай тадбирларни қўллаб-қувватламаслиги керак. Ҳукумат бузуқлик ва мастликни тарғиб қилувчи фаолиятлар учун шароит яратмаслиги лозим. Бунинг ўрнига китоб фестиваллари ва интеллектуал салоҳиятни оширадиган турли тадбирлар тарғиб қилиши керак", деди у.

Кремлни қўллаб-қувватловчи Taynyy Uzbek Telegram канали пиво фестиваллари тартибсизликлар ва оммавий безориликларга олиб келиши мумкинлигидан огоҳлантирди, чунки маст оломон жуда беқарор ва тез таъсирчан омма бўлиб, у чет элдан келадиган "вайронкор кучлар томонидан осонлик билан бошқарилиши мумкин".

"Айнан сунъий равишда қиздирилган тартибсизлик ва тажовуз муҳитида исёнлар, норозилик ҳаракатлари ва "рангли инқилоблар" деб аталувчи сценарийлар кўпинча юзага келади", деди канал.

Канал маҳаллий маданият ва чойхоналар ўрнига бегона қадриятлар ҳамда пабларни изчил равишда жорий этишга уринишлардан огоҳлантирди. Канал таъкидлашича, Ўзбекистон ҳеч қачон спиртли ичимликлар истеъмоли кенг тарқалган мамлакат бўлмаган.

"Биз ўзлигимизни, маданиятимизни ва интеллектуал салоҳиятимизни сақлаб қолишимиз керак. Бизга илм-фан, ахборот технологиялари, анъанавий ҳунармандчилик ва спортга бағишланган фестиваллар керак - спиртли ичимликлар брендларининг ўз фойдаси ва ижтимоий назорати учун ҳомийлик қиладиган байрамлар эмас", дея қўшимча қилди у.

Исломга зид сиёсат

Айрим блогер ва фаоллар спиртли ичимликлар тарғиб қилинаётганини ҳукуматнинг динни четга суриш сиёсати билан боғлашди.

Диний фаол Гўзал Назарқосимова ҳукумат бир вақтлар оммабоп бўлган Қуръон қироати танловларига тақиқни сақлаб турар экан, пиво фестивалига яшил чироқ ёққанидан норозилик билдирди.

У 27 июн куни Uzbekistan Bugun YouTube каналида эълон қилинган видеомурожаатида президент Шавкат Мирзиёевга мурожаат қилиб, пиво фестивалига оид айрим суратларда вояга етмаганлар ҳам акс этганини таъкидлади.

"Қонунларимиз 14 ёшли қизларни 50–60 ёшли эркаклар олдида ечинтиришга, уларга спиртли ичимликлар ва маст қилувчи воситалар бериш орқали ҳушини йўқотишига сабаб бўлишга ҳамда ноқонуний хатти-ҳаракатларга мажбурлашга рухсат берадими?", деб сўради у.

"Нега бугун ўз Ватанимда фарзандимга Қуръон ўргата олмайман, аммо четдан келганлар ... "эркинлик" ниқоби остида спиртли ичимликлар тарқатилишини эркин тарғиб қилиши, ҳатто бундай тадбирларда вояга етмаганларнинг иштирок этишига йўл қўйиши мумкин? Нега? Биз ўлганмизми? Барча ўзбек эркаклари ўлиб кетганми? Агар сиз ўлган бўлсангиз, биз аёллар ҳали тирикмиз. Муҳтарам президент, илтимос, бу ҳолатга чек қўйинг. Биз норозимиз, биз қаттиқ ранжиганмиз", деди фаол.

Кейинчалик Назарқосимова ўз фикрлари президент танқиди сифатида айтилмаганини аниқлаштирди.

Унинг айтишича, мамлакат келажагини "хавф остига қўйиши мумкин бўлган" ноқонуний тадбир ҳақида гапиришга ўзини мажбур ҳис қилган.

Пиво фестивали атрофидаги баҳслар дин ва ёшлар сиёсати бўйича президент маслаҳатчиси Русланбек Давлетовга нисбатан интернетда танқидлар кучайишига ҳам сабаб бўлди.

Бу мустақил журналист Илёс Сафаров Telegram саҳифасида Давлетов пиво фестивали бўйича жамоатчилик норозилигидан сўнг расмий ҳайфсан олгани ҳақида хабар берганидан кейин содир бўлди.

Туркияда фаолият юритувчи ўзбек канали Global Analiz Русланбек Давлетовни азон овозини чеклаш, давлат хизматчилари орасида рўза тутишни тақиқлаш ҳамда ҳижоб ва соқолга оид чекловларни кучайтириш каби исломга қарши чора-тадбирларга бошчилик қилишда айблади.

"Бугун босқинчилар армияларини мамлакатимиздан олиб чиқиб кетган бўлиши мумкин, аммо улар миясини ювиб, тарбиялаган зомби авлод ҳозир Ислом ва мусулмонларга қарши янада қаттиқроқ курашмоқда. Бундан ҳам ёмони шундаки, улар ўзларини миллатимиз вакиллари сифатида кўрсатмоқда", деди канал.

Каналнинг иддао қилишича, Давлетов жамоаси динни чеккага суриш мақсадида "алкоголни тарғиб қилиш"ни ташкиллаштирган.

"Динни муаммо сифатида кўрсатиш орқали улар ўзларини президент учун ўрнини ҳеч ким боса олмайдиган шахслар сифатида намоён қилмоқда", деди канал.

Tafakkur Qiling! Telegram канали диний фаол Гўзал Назарқосимовани пиво фестивали ўтказилишига рухсат берилгани учун ҳокимиятга қарши айтган «кескин айбловлари» сабаб жавобгарликка тортиш кераклигини билдирди.

"Ўз баёнотларида у давлат сиёсатига қарши кескин айбловларни илгари сурмоқда ва ҳатто президентнинг шаъни ҳамда давлат сиёсатига оид баҳсли фикрларни билдирмоқда... Ўзбекистон дунёвий давлатдир. Конституция ҳар бир фуқарога виждон эркинлиги ва диний эътиқод ҳуқуқини кафолатлайди", дейилади хабарда.

Канал шунингдек, собиқ депутат Расул Кушербаев ва ҳуқуқ ҳимоячиси Абдураҳмон Ташановни пиво фестивалини омма олдида танқид қилгани учун танқид қилди.

"Сохта маълумотлар орқали жамоатчилик фикрини манипуляция қилиш сўз эркинлиги эмас, балки масъулиятсизликдир", деди канал.

Оммабоп Kun.uz ахборот сайтининг YouTube каналида чоп қилинган ток-шоуда иштирок этар экан, психолог Маҳмуд Йўлдошев пиво фестивалини ҳимоя қилди.

"Агар биз ичмасак, Афғонистонга айланиб қоламиз", деди у.

Шу билан бирга, мамлакатнинг олий диний идораси ҳисобланган Ўзбекистон мусулмонлари идораси пиво фестивали атрофидаги баҳсларга муносабат билдирмади.

Аброр Мухтор Алий бу масала юзасидан фикр билдирган ҳукуматпараст ягона мусулмон дин арбоби бўлди.

«Биз пиво фестивалларини, пиво истеъмол қилишни ёки пивони томошага айлантиришни, ҳатто уни реклама қилишни ҳам қўллаб-қувватламаймиз. Биз бунга қаршимиз. Ёшларнинг бундай жойларда тўпланиши ва қадриятларимизга зид бўлган фаолият билан шуғулланишига қаршимиз. Биз бу борадаги қаршилигимизни доим билдириб келганмиз», — деди у 27 июн куни.

24 июн куни эълон қилинган постида таҳлилий Mufasa Telegram канали пиво фестивали ошкор қилган жамиятдаги бўлинишни хулоса қилди ҳамда бу тадбир Ўзбекистоннинг ўзлигини англаш борасидаги курашида кескин баҳс нуқтасига айланганини таъкидлади.

"Аслида, бу баҳс пиво фестивали ҳақида эмас, бу жамиятимизнинг турли танловларга бўлган муносабати ҳақида", деди канал.