Maaş beklentisi iş başvurularında nasıl konuşulmalı, Türkiye'de durum ne?

Ne kadar hazırlanırsanız hazırlanın, iş görüşmesinde sizi rahatsız eden bir soruyla karşılaşabilirsiniz.

Dünyanın pek çok yerinde işverenler, mevcut işinizde ne kadar maaş aldığınızı sorabilir. Ancak bu soruyu yanıtlamak zorunda değilsiniz.

İşe alım uzmanlarına, adayların geçmişte ne kadar maaş aldığını sormaktan vazgeçmeleri tavsiye ediliyor. Avrupa Birliği'nde (AB) ise yeni kurallar bu sorunun sorulmasını yasaklayacak.

Ancak İngiltere'de ya da dünyanın birçok yerinde hâlâ bu soruyla karşılaşabilirsiniz. Peki, bu soruya en iyi nasıl yanıt verebilirsiniz? Türkiye'de iş görüşmelerinde maaş konusu nasıl ele alınıyor?

İşverenler neden mevcut maaşınızı soruyor?

Bazen hem görüşmeyi yapanların hem de iş başvurusunda bulunanların para konusunu açmaktan çekindiği hissine kapılabilirsiniz.

Ancak İngiltere'de iş hayatına ilişkin danışmanlık hizmeti sunan Acas'ın kıdemli danışmanlarından Louise Rudd, ülkede işverenlerin adaylara mevcut maaşlarını veya maaş beklentilerini sormasını engelleyen herhangi bir düzenleme bulunmadığını söylüyor.

Rudd'a göre işverenler bu bilgileri öğrenmek istiyorsa, adaylara adil davranılmasını sağlamak için herkese aynı soruları yöneltmeli.

Birkaç yıl önce, işverenlere işe alacakları kişilerin önceki işlerinde ne kadar maaş aldığını sormaktan vazgeçmeleri çağrısında bulunan bir kampanya başlatıldı.

Kampanyanın kendine ait bir etiketi de vardı: #EndSalaryHistory; yani #MaaşGeçmişiniSonlandırın.

Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği için çalışan Fawcett Society, bu sorunun sorulmasının cinsiyet, ırk ve engellilik temelindeki eşitsizliklerden kaynaklanan, geçmişten gelen haksız ücret farklarını sürdürme riski taşıdığını belirtti.

Kuruluşa göre bu yaklaşım, işverenlerin beceri, deneyim ve performansa dayalı bir maaş teklif etmek yerine, kişinin değerine ilişkin algısını ve pazarlık becerisini ödüllendirmesine yol açıyordu.

İngiltere'de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu da kampanyayı destekleyerek işe alım uzmanlarına bu soruyu sormamaları çağrısında bulundu.

AB genelinde uygulamaya konulan yeni kurallarla, işverenlerin adayların geçmiş maaşlarını sorması yasaklanacak.

Ancak İngiltere'de hükümetin planları arasında böyle bir yasak bulunmuyor. Bunun yerine, işverenlerin iş ilanlarında maaş bilgilerini yayımlamasına odaklanılıyor.

Türkiye'de maaş beklentisi nasıl konuşuluyor?

Uzun yıllardır Türkiye'de çeşitli sektörlerde işe alım yapan deneyimli İK profesyoneli Yasemen Balaban Turul, Türkiye'de yürüttüğü işe alım süreçlerinde maaş beklentisinin telefon mülakatında ya da daha sonra yüz yüze görüşmede gündeme geldiğini söylüyor.

Balaban Turul'a göre pandemi ve yükselen enflasyon, şirketlerin ücret politikalarıyla birlikte adayların bu soruya yaklaşımını da değiştirdi.

Özellikle bankacılık, telekomünikasyon ve perakende sektörlerinde bir dönem yılda birden fazla zam ve ek ücret düzenlemeleri yapıldığını anlatan Balaban Turul, bu süreçte şirketlerin maaş aralıklarının da yükseldiğini belirtiyor.

Balaban Turul, 2023 sonrasında ise özellikle işsiz adaylar arasında şirketin belirlediği maaş aralığını kabul etmeye hazır olduğunu söyleyenlerle daha sık karşılaştığını aktarıyor.

Çalıştığı işyerinde huzursuz olduğu için daha düşük maaşla iş değiştirmeyi kabul eden adaylarla da karşılaştığını ekliyor.

Maaş beklentisinin işe alımda ne kadar belirleyici olduğu ise Balaban Turul'un deneyiminde adayın kıdemine göre değişebiliyor.

Balaban Turul, bir ila beş yıllık deneyimi olan adayların beklentilerinin, pozisyon için ayrılan bütçeyi aşması halinde bir eleme ölçütüne dönüşebildiğini söylüyor.

Böyle durumlarda adaydan bir maaş aralığı ya da kabul edebileceği en düşük tutarı belirtmesini istiyor. Beklenti bütçenin üzerindeyse sürecin neden ilerleyemeyeceğini açıklıyor.

Daha deneyimli adaylarda ise değerlendirme esneyebiliyor. Balaban Turul, altı-yedi yıl ve üzeri deneyimi olan bazı adayları tanıdıktan sonra, şirketin ilgili pozisyon için belirlediği ücret aralığının orta noktasının yüzde 10-15 üzerinde bir maaşla değerlendirebildiklerini anlatıyor.

En iyi nasıl yanıt verebilirsiniz?

Yeni bir iş için görüşmeye gittiğinizde, paylaşmakta bir sakınca görmüyorsanız mevcut maaşınızı açıklayabilirsiniz.

BBC News'un Londra sokaklarında görüşlerini aldığı bazı kişiler, bir sonraki işlerinde daha fazla kazanabilmek için maaşlarını olduğundan yüksek söyleyeceklerini belirtti.

Ancak iş görüşmesinde yalan söylemenin riskleri, sağlayabileceği kazançtan çok daha büyük olabilir.

Mevcut maaşınızı açıklamak istemiyorsanız görüşmeyi maaş beklentinize yönlendirmek de bir seçenek.

Rudd, bazı kişilerin bunun yerine maaş beklentilerini paylaşmayı ya da başvurdukları pozisyonun maaş aralığı hakkında bildiklerini aktarmayı tercih edebileceğini söylüyor.

Balaban Turul da Türkiye'de yürüttüğü görüşmelerde, adayların mevcut ücretlerini açıklamadan beklentilerini ifade edebildiğini belirtiyor.

Buna örnek olarak, "Şu anda bir ücret alıyorum, yan haklarım da var. Sizden de beklentim şu kadar" yanıtını veriyor.

Mevcut maaşını paylaşmak isteyen bir aday ise beklentisini ve pazarlığa açık olup olmadığını birlikte ifade edebilir. Balaban Turul, "Ben şu anda 100 bin TL alıyorum; 120 bin TL bekliyorum. Ama pazarlık da yapabilirim" yanıtının açık ve rahatlıkla verilebilecek bir cevap olduğunu söylüyor.

Ancak bazı adaylar somut bir rakam söylemek yerine "Sizin takdiriniz" demeyi tercih ediyor.

Balaban Turul, bu durumda adayın kabul edebileceği en düşük tutarı anlamaya çalıştığını anlatıyor:

"Ben de böyle durumlarda 'Sizin için minimum limit neresi? O psikolojik sınır neresi?' diye soruyorum."

Balaban Turul'a göre ilk aşamada bir rakam paylaşılmaması, kendi yürüttüğü süreçlerde tek başına elenme nedeni değil. Ancak adayın beklentisinin ilerleyen görüşmelerde netleşmesi gerekiyor.

Pozisyonun ayrıntıları konuşulduktan sonra konuyu yeniden açtığını söyleyen Balaban Turul, "O rakamı bir şekilde duymak gerekiyor" diyor.

İşe alım şirketleri de adayların beceri ve deneyimlerine odaklanabileceğini sık sık dile getiriyor. Böylece alacakları maaşın belirlenmesinde geçmiş maaşları yerine bu özellikleri esas alınabilir.

İngiltere'de İşe Alım ve İstihdam Konfederasyonu'nun kampanyalar direktörü Shazia Ejaz, iş arayanların maaşla ilgili sorulara "gerçekçi ama aynı zamanda kendilerine güvenerek" yaklaşması gerektiğini söylüyor.

Ejaz, "Adaylar, işe katacakları değeri ortaya koymaya ve kendileri için en önemli yan haklara odaklanabilir. Ayrıca görüşmeye, başvurdukları pozisyon için piyasada ne kadar maaş ödendiğini bilerek gitmeliler" diyor.

"Maaşlar konusunda araştırma yapmış ve işe nasıl bir katkı sunacağını anlatabilen adaylar, kendilerine uygun maaş ve yan hakları elde etmek için en güçlü konumdadır."

Bu haber İngiltere'den Kevin Peachey'in katkılarıyla hazırlandı.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.