ABD'nin İran limanlarına yönelik ablukası başladı

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD'nin, İran limanlarını ablukaya almak için tanıdığı süre 13 Nisan Pazartesi günü Türkiye saatiyle 17:00'de doldu.

Washington'ın hamlesi, tarafların Pakistan'ın başkenti İslamabad'da yaptığı görüşmelerin olumsuz sonuçlanmasının ardından Başkan Donald Trump tarafından açıklandı.

ABD ve İran, 7 Nisan'da Hürmüz Boğazı'ndan "güvenli geçişin" sağlanmasının da arasında olduğu bazı şartlar çerçevesinde ateşkes ilan etmişti.

Ancak ateşkesin ardından Pakistan arabuluculuğundaki görüşmelerde mutabakata varılamadı.

Başkan Trump ilk olarak sosyal medya hesabından Hürmüz Boğazı'nı ablukaya alacaklarını duyurdu.

Ancak Trump, daha sonra yaptığı bir açıklamada ablukanın İran limanlarını hedef alacağını söyledi.

ABD'nin Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından 13 Nisan'da yapılan açıklamada İran limanları ve petrol terminalleri dahil "tüm İran kıyı şeridinin" ablukaya alınacağı ilan edildi.

Açıklamada teftiş edilmek koşuluyla İran'a gıda ve tıbbi malzeme gibi insani yardım sevkiyatlarının yapılmasına izin verileceği belirtildi.

CENTCOM tarafından 12 Nisan'da yapılan açıklamada ablukanın İran'ın Basra Körfezi ve Umman Denizi'nde bulunan limanları ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm gemilere uygulanacağı belirtilmişti.

Açıklamada ABD güçlerinin İran limanlarına gitmeyen gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine engel olmayacağı vurgulanmıştı.

Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiği ne durumda?

BBC'nin doğrulama servisi BBC Verify'a göre Pazartesi günü ABD'nin ablukası başlamadan önce Hürmüz Boğazı'ndan dört gemi geçti.

Geçen gemilerin hiçbirinin İran ile bağlantılı olduğu ya da İran'a girip çıktığına dair bilgiye rastlanmadı.

BBC Verify'a göre Pazar günü müzakerelerin sona ermesinden bu yana boğazdan 23 gemi geçti. Bunların 16'sı İran limanlarından ayrılan, İran bayrağı taşıyan ya da İran ile bağlantılı olduğu için yaptırım uygulanan gemilerdi.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı saldırılardan önce Hürmüz Boğazı'ndan günde ortalama 138 gemi geçiyordu.

İran Devrim Muhafızları Donanması, boğazdan güvenli geçiş rotalarını belirttiği bir harita paylaşmıştı.

Boğazın orta kısmındaki bir bölgeyi "tehlikeli" ilan eden İran güçleri, Hürmüz'den geçecek gemilerin deniz mayınlarından kaçınmak için İran'ın belirlediği rotayı kullanmasını tavsiye ediyor.

CENTCOM'un geçmişte yaptığı açıklamalara göre ABD'ye bağlı iki destroyer tipi savaş gemisi mayın temizlemek için bölgede çalışma yürütüyor.

ABD Başkanı Donald Trump, ABD ve İran'ın Hürmüz'den geçen gemilerden ücret tahlis edebileceği bir "iş ortaklığı" önermişti.

Ancak Trump daha sonra yaptığı bir paylaşımda İran'ın gemilerden ücret tahsil etmeye başladığına dair duyumlar aldığını söylemiş, Tahran'ın bu uygulamayı derhal durdurması gerektiğini ifade etmişti.

Hürmüz Boğazı'ndan çıkan petrol nereye gidiyor?

Hürmüz Boğazı, enerji tedariği bakımından dünyanın en önemli su yollarından biri.

Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık %20'si buradan geçiyor.

Hürmüz Boğazı'ndan çıkan petrolün %86'sı Asya ülkelerine gidiyor.

Burada en büyük pay %31 ile Çin'de. Bunun ardından ise %14'lük ithalat ile Hindistan geliyor.

Ham petrol fiyatları, abluka beklentisi ile Pazartesi %7 artarak 100 dolar (yaklaşık 4.500 lira) seviyesinin üzerine çıktı.

Denizcilik istihbaratı şirketi Windward'a göre Mart başından bu yana İran'ın Hark Adası'ndan 58 milyon varil petrol sevk edildi.

Bu varillerin %90'ından fazlası Çin'e gönderildi.

Hürmüz Boğazı nerede?

Kuzeyde İran, güneyde Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile çevrili olan su yolu, Basra Körfez'ini Umman Denizi'ne bağlıyor.

Boğaz, giriş ve çıkışında yaklaşık 50, en dar noktasında ise yaklaşık 33 kilometre genişliğinde.

Dünyanın en büyük ham petrol tankerlerinin geçebileceği derinlikte olan Hürmüz Boğazı, Ortadoğu'daki büyük petrol ve LNG üreticileri ile müşterileri tarafından kullanılıyor.

ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin (EIA) tahminlerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı'ndan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçti.

Ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından gemi trafiği neredeyse tamamen durdu.