"ผมอายุ 12 ปี และอยากลองรับประทานโปรตีนผง ควรลองไหมครับ ?" นี่คือคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

เบนในวัย 12 ปีอยากลองกินเวย์โปรตีนใจจะขาด แต่ติดปัญหาอยู่อย่างหนึ่ง นั่นก็คือตัวผู้เขียนเองที่เป็นแม่ของเขา

"ผมขอมาตั้ง 20 รอบแล้วนะ แต่แม่ก็เอาแต่บอกว่าไม่!" เขาโวย พร้อมอ้างว่ามันจะช่วยให้เขา "ฟิตขึ้นและตัวใหญ่ขึ้น" แถมเพื่อนผู้ชายคนอื่น ๆ ก็กินกันทั้งนั้น

ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีผลิตภัณฑ์ที่ชูจุดขายว่า "โปรตีนสูง" ออกมาวางจำหน่ายมากมาย ไม่ว่าจะเป็นนม โยเกิร์ต ขนมปัง ซีเรียล โปรตีนแบบแท่ง ไปจนถึงโปรตีนแบบผง

ในสื่อสังคมออนไลน์ยังเต็มไปด้วยโฆษณาผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหลากหลายชนิด รวมถึงโปรตีนชนิดผงด้วย

ในฐานะผู้สื่อข่าวสุขภาพ ผู้สื่อข่าวยังกังขาและคิดว่าในวัยของเบน เขาน่าจะได้รับโปรตีนเพียงพอจากอาหารที่รับประทานอยู่แล้ว

แล้วบรรดาผู้เชี่ยวชาญล่ะ คิดว่าการกินผลิตภัณฑ์เหล่านี้ปลอดภัยสำหรับเด็กวัยก่อนวัยรุ่นและวัยรุ่นหรือไม่ หรือว่าการกินสเต็กชิ้นโตฉ่ำ ๆ สักชิ้น จะเป็นทางเลือกที่ดีกว่ากันแน่

ลูกชายของผู้สื่อข่าวคลั่งไคล้การเล่นกีฬาและรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบถ้วนอยู่แล้ว เขายังถามผู้สื่อข่าวถึงโปรตีนชนิดผงอยู่เป็นประจำ

หลุยส์ เพื่อนของเขา วัย 12 ปี ใช้ผงโปรตีนเสริมสัปดาห์ละหนึ่งหรือสองครั้งมาเกือบหนึ่งปีแล้ว โดยรับประทานหลังออกกำลังกายและควบคู่กับอาหารปกติ พ่อแม่ของเขาทราบเรื่องนี้ดี

"ผมคิดว่ามันช่วยได้ มันทำให้ผมมีพลังมากขึ้น และมันช่วยให้ผมเติบโตขึ้นด้วย" เขากล่าว

แต่โอทิส เพื่อนอีกคนของเบน ซึ่งอายุ 13 ปี กลับไม่ค่อยเห็นด้วยกับความคิดนี้ และรู้สึกว่ามีแรงกดดันให้เยาวชนต้องรับประทานอาหารเสริมโปรตีน

"พวกเขาอาจเริ่มใช้โดยไม่คิดถึงผลที่ตามมาหรือผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับตนเอง"

ทำไมเราจึงต้องการโปรตีน?

โปรตีนจะถูกย่อยสลายเป็นกรดอะมิโน ซึ่งช่วยให้ร่างกายเจริญเติบโตและซ่อมแซมส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

แต่ร่างกายของเราไม่สามารถสร้างกรดอะมิโนที่จำเป็นทั้งหมดได้ด้วยตัวเอง ดังนั้นเราจึงจำเป็นต้องได้รับกรดอะมิโนเหล่านี้เพิ่มเติมจากอาหาร ซึ่งเรียกว่ากรดอะมิโนจำเป็น (essential amino acids)

ตามข้อมูลของระบบบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS) ปริมาณโปรตีนที่แนะนำให้ผู้ใหญ่ที่มีน้ำหนักตัวอยู่ในเกณฑ์ปกติรับประทานต่อวันคือ 0.75 กรัมต่อกิโลกรัมของน้ำหนักตัว

หลักการง่าย ๆ คือ ปริมาณโปรตีนที่เรารับประทานในแต่ละมื้อควรมีขนาดพอดีกับฝ่ามือของตัวเอง

หากเราออกกำลังกายเป็นประจำ และเมื่ออายุมากขึ้น เราจะต้องการโปรตีนมากขึ้น ดังนั้นเราอาจต้องรับโปรตีนมากถึง 2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม

แล้ววัยรุ่นล่ะ จำเป็นต้องได้รับโปรตีนเพิ่มอีกหรือไม่ ในเมื่อพวกเขาก็รับประทานอาหารได้ดีอยู่แล้ว

นิโคลา ลัดแลม-เรน นักโภชนาการวิชาชีพกล่าวว่า "เด็กชายและเด็กหญิงวัยรุ่นสามารถได้รับโปรตีนที่ร่างกายต้องการทั้งหมดจากการรับประทานอาหารปกติเพียงอย่างเดียว"

โดยเฉพาะอย่างยิ่งสำหรับวัยรุ่นหญิง การได้รับธาตุเหล็กและแคลเซียมให้เพียงพอนั้นเป็นเรื่องสำคัญ ดังนั้น ลัดแลม-เรน จึงเตือนว่าไม่ควรให้ความสำคัญกับโปรตีนมากเกินไปจนละเลยสารอาหารอื่น ๆ ที่จำเป็น

ผลิตภัณฑ์โปรตีนในรูปแบบเครื่องดื่ม ผง หรือ แท่ง อาจมีประโยชน์สำหรับบางคน เช่น นักกีฬาระดับสูง หรือผู้ที่มีอาการแพ้อาหารบางชนิด แต่ไม่ควรนำมาใช้ทดแทนการรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ตามหลักโภชนาการ

นอกจากนี้ การใช้โปรตีนชนิดผงอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงที่ไม่พึงประสงค์ได้ เช่น อาการท้องอืด มีแก๊สในกระเพาะอาหาร ปวดเกร็งท้อง และท้องเสีย

สำหรับผู้ที่มีปัญหาสุขภาพประจำตัวอยู่แล้ว ไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำหรืออนุญาตจากแพทย์

ลัดแลม-เรน ชี้ให้เห็นว่า ตลาดผลิตภัณฑ์โปรตีนชนิดผงไม่มีการควบคุมที่เข้มงวดเท่ากับกลุ่มยา

เธอกล่าวว่า "แน่นอนว่ามีบริษัทที่น่าเชื่อถือซึ่งผ่านการตรวจสอบจากหน่วยงานภายนอก เพื่อยืนยันว่าส่วนประกอบที่ระบุบนฉลากตรงกับสิ่งที่บรรจุอยู่ภายในจริง แต่ก็ไม่ใช่ทุกกรณีที่จะเป็นเช่นนั้นเสมอไป"

"และท้ายที่สุดแล้ว การดื่มโปรตีนเพียงอย่างเดียวก็ไม่สามารถทำให้กล้ามเนื้อแขนของคุณใหญ่ขึ้นมาได้"

โปรตีนชนิดผงบางยี่ห้ออาจมีส่วนผสมของน้ำตาลในปริมาณสูง รวมถึงสารปรุงแต่งสังเคราะห์ และสารกระตุ้นที่แอบแฝงอยู่ด้วย

นพ.รามนิค มาธุร์ กุมารแพทย์ที่ปรึกษาจากเครือโรงพยาบาลเชลซีและเวสต์มินสเตอร์ ซึ่งสังกัดระบบสาธารณสุขแห่งชาติอังกฤษ (Chelsea and Westminster NHS Trust) อธิบายว่าเราต้องการสารอาหารรอง (micronutrients) เช่น สังกะสี แคลเซียม และแมกนีเซียม ซึ่งพบได้ในอาหารธรรมชาติ

ดังนั้น หากเราเปลี่ยนจากมื้ออาหารมาเป็นเครื่องดื่มโปรตีน สารอาหารเหล่านั้นก็จะหายไป

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้แบ่งรับประทานโปรตีนหลาย ๆ มื้อตลอดทั้งวัน โดยตั้งเป้าไว้ที่ 20-25 กรัมต่อมื้อ หากต้องการเพิ่มปริมาณโปรตีน ยังสามารถลองทำตามสูตรอาหารเหล่านี้ดู

ในช่วงวัยรุ่นที่ร่างกายมีการเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว เด็กจำเป็นต้องได้รับโปรตีนมากขึ้นเพื่อนำไปใช้ในการสร้างกล้ามเนื้อและมวลกระดูกใหม่

แต่นพ.มาธุร์กล่าวว่าการรับประทานโปรตีนมากเกินไปก็มีความเสี่ยงเช่นกัน

"ถ้าคุณดูในโซเชียลมีเดีย พวกเขาจะบอกว่าคุณต้องกินโปรตีนเยอะ ๆ แต่ร่างกายของคุณรับได้แค่ปริมาณจำกัดเท่านั้น"

เขาอธิบายว่าหากคุณกินมากเกินไป ร่างกายจะต้องขับอาหารเหล่านั้นออกทางไตและตับ ซึ่งอาจทำงานหนักเกินไปได้

นพ.มาธุร์อธิบายว่า "ที่โรงพยาบาลที่ผมทำงานอยู่ มีเด็กคนหนึ่งรับประทานโปรตีนมากเกินไปจนไตหยุดทำงาน และสุดท้ายเขาก็เสียชีวิต"

ข้อสรุปสำคัญจาก นพ.มาธุร์คือ "ถ้าเด็กอายุ 12 ปี กินอาหารที่มีประโยชน์และสมดุลอยู่แล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องเสริมโปรตีนเพิ่มอีก"

คำแนะนำของลัดแลม-เรนคือให้วัยรุ่นลองปรับปรุงโภชนาการของตนเองเสียก่อนที่จะรับประทานผงโปรตีน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการรับประทานเป็นประจำ

หากพวกเขายังคงต้องการใช้ผงโปรตีนก็ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านอาหารหรือนักโภชนาการวิชาชีพ

ทีนี้ ถึงเวลาที่ผู้สื่อข่าวจะไปบอกลูกชายของเธอแล้วว่า คำตอบยังคงเป็นคำว่า "ไม่" และผู้เชี่ยวชาญก็พูดเช่นเดียวกัน