Moja kwa moja, Araqchi: Iran iko tayari kwa amani, lakini pia kwa vita vya maangamizi

Moja kwa moja

Na Asha Juma

1. Dakika 36 zilizopitaShambulio la droni lalenga kituo cha televisheni Tigray

   Kituo cha televisheni cha Tigray TV, kinachomilikiwa na utawala wa eneo la Tigray nchini Ethiopia, kimeripotiwa kushambuliwa na droni katika mji wa Mekelle siku ya Jumapili, huku mapigano makali kati ya vikosi vya Tigray na serikali ya shirikisho ya Ethiopia yakiendelea.

   Kwa mujibu wa ripoti, shambulio hilo liliharibu makao makuu ya kituo hicho na kusababisha kusitishwa kwa matangazo yake. Waandishi wa habari wa kituo hicho waliliambia shirika la habari la AFP kuwa jengo hilo lilishambuliwa majira ya saa tatu asubuhi kwa saa za eneo husika.

   Picha zilizochapishwa na AFP zilionyesha jengo lililoharibiwa na sehemu zake kuteketea kwa moto, huku madirisha kadhaa yakiwa yamevunjika kutokana na athari za mlipuko huo.

   Mwandishi mmoja wa habari wa kituo hicho alisema wafanyakazi walikimbia baada ya kusikia mlipuko mkubwa uliodhaniwa kuwa wa droni katika eneo la karibu.

   "Tulisikia mlipuko mkubwa na tukakimbia nje ya jengo. Muda mfupi baadaye jengo lilishambuliwa na kuharibiwa," alisema.

   Tigray TV haikuchapisha taarifa wala maudhui mapya kwenye mitandao yake ya kijamii siku hiyo, na hadi wakati huo haikuwa imetoa tamko rasmi kuhusu tukio hilo.

   Wakati huo huo, chanzo cha kibinadamu kililiambia AFP kwamba vikosi vya Tigray viliteka mji wa Erebti katika eneo la Afar, karibu na mpaka wa Tigray, baada ya mashambulizi makali ya mizinga.

   Chanzo hicho kilisema vikosi hivyo vilikuwa vinaendelea kuelekea Afdera, takriban kilomita 100 mashariki mwa Erebti. Aidha, kilikadiria kuwa angalau watu 150,000 wamekimbia makazi yao katika eneo la Afar kutokana na mapigano hayo, ingawa idadi hiyo haijathibitishwa kwa njia huru.

   Nakala hii ina mtiririko mzuri, inaeleweka na imepangwa kwa mtindo wa habari wa Afrika Mashariki: tukio kuu kwanza, maelezo ya shambulio, ushuhuda wa mashuhuda, na kisha muktadha wa mapigano na athari zake kwa raia.

2. Dakika 36 zilizopitaKenya yapata leseni ya kutengeneza dawa mpya ya kuzuia HIV

   Kenya imepewa leseni ya kutengeneza dawa mpya ya kuzuia maambukizi ya virusi vya HIV kwa ajili ya soko la Afrika, hatua inayoiweka miongoni mwa nchi tatu za kwanza barani kushiriki katika uzalishaji wa dawa hiyo tangu hatua za awali za maendeleo yake.

   Kampuni ya dawa ya Merck ilitangaza kuwa imezipa kampuni saba duniani leseni za kutengeneza toleo la bei nafuu la dawa ya kila mwezi ya kuzuia HIV inayojulikana kama alimatravir, iwapo itathibitishwa kuwa salama na yenye ufanisi baada ya kukamilika kwa majaribio ya kitabibu yanayoendelea. Miongoni mwa kampuni hizo ni Universal Corporation Limited (UCL) ya Kenya.

   Hatua hiyo ni ya kwanza kwa wazalishaji wa Afrika kushirikishwa katika leseni za dawa ya HIV tangu mwanzo wa mchakato wa maendeleo ya dawa hiyo, badala ya kusubiri baada ya kuidhinishwa rasmi.

   Majaribio ya hatua ya mwisho ya alimatravir yanaendelea nchini Kenya, Uganda na Afrika Kusini yakihusisha wasichana na wanawake vijana. Utafiti huo unafanywa kwa ushirikiano na taasisi mbalimbali za afya, ukiwemo Kemri, huku ushahidi wa kisayansi ukikusanywa barani Afrika ambako dawa hiyo inatarajiwa kutumika kwa kiwango kikubwa.

   Leseni hizo hazitozwi mrabaha na zinahusu nchi 129 zenye kipato cha chini na cha kati. Merck pia imesema itatoa akiba ya awali ya dawa hiyo kwa bei isiyoleta faida ili kuhakikisha upatikanaji wa haraka endapo majaribio yatathibitisha mafanikio ya dawa hiyo mwaka ujao.

   Akizungumza katika mkutano wa kando wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa, Rais William Ruto alisema Afrika imekuwa ikibeba mzigo mkubwa wa magonjwa duniani huku ikizalisha sehemu ndogo ya dawa na chanjo zinazotumika barani humo. Alisema ushiriki wa Afrika katika utengenezaji wa dawa mpya ni hatua muhimu ya kujitegemea katika sekta ya afya.

   Kwa mujibu wa Merck, iwapo itaidhinishwa, alimatravir inaweza kuwa dawa ya kwanza ya kila mwezi ya kumeza kwa ajili ya kuzuia maambukizi ya HIV, jambo ambalo linaweza kuongeza upatikanaji wa huduma za kinga katika maeneo yenye kiwango kikubwa cha maambukizi.

   Unaweza kusoma pia:

   Dawa za kupunguza makali ya HIV

   Dawa ya PrEP inavyotumika kuepuka maambukizi ya VVU

3. Saa 1 iliyopitaDR Congo yatangaza maombolezo ya kitaifa kufuatia ajali ya ndege

   Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (DRC) imetangaza siku tatu za maombolezo ya kitaifa na kuagiza bendera kupeperushwa nusu mlingoti kufuatia ajali ya ndege iliyosababisha vifo vya watu 17, wakiwemo maafisa wawili wa juu wa mahakama ya kijeshi.

   Katika taarifa iliyotolewa Jumamosi, Wizara ya Mawasiliano ilisema Rais Félix Tshisekedi ameagiza bendera kupeperushwa nusu mlingoti kuanzia Jumatatu Septemba 28 hadi siku ya mazishi ya waathiriwa.

   Miongoni mwa waliofariki ni Luteni Jenerali Joseph Mutombo Katalayi Tiende, Rais wa Mahakama Kuu ya Kijeshi, na Luteni Jenerali Lucien-René Likulia Bakumi, Mwendesha Mashtaka Mkuu wa Kijeshi wa Jeshi la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo (FARDC), pamoja na wajumbe wengine wa ujumbe wao.

   Serikali pia imetangaza siku tatu za maombolezo ya kitaifa kabla ya shughuli za mazishi na kuwataka wananchi kuonyesha utulivu, heshima na mshikamano kwa familia za waliofiwa.

   Ajali hiyo ilitokea Ijumaa mchana karibu na mji wa Kenge, makao makuu ya jimbo la Kwango, ikihusisha ndege aina ya LET 410 UVP iliyokuwa ikiendeshwa na shirika la ndege la TRACEP Congo Aviation.

   Kwa mujibu wa Wizara ya Uchukuzi, ndege hiyo ilikuwa ikisafiri kutoka Kikwit kuelekea Kinshasa ilipopata hitilafu ya kiufundi na kujaribu kuelekezwa Kenge. Hata hivyo, mamlaka za eneo hilo zilisema hakukuwa na uwanja wa ndege unaofanya kazi kwa ajili ya kutua, hivyo ndege ilianguka katika eneo la makazi kabla ya kulipuka na kushika moto.

   Wizara hiyo ilisema watu wote 17 waliokuwa ndani ya ndege hiyo, abiria 13 na wahudumu wanne, walifariki dunia. Awali idadi ya vifo ilikuwa imetajwa kuwa 13 kabla ya kuongezwa baada ya operesheni za uokoaji kukamilika.

   Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Uchukuzi, Jean-Pierre Bemba, ameagiza kusimamishwa mara moja kwa cheti cha uendeshaji wa ndege (Air Operator Certificate) cha TRACEP Congo Aviation hadi uchunguzi rasmi wa ajali hiyo utakapokamilika. Hatua hiyo inasimamisha shughuli zote za shirika hilo nchini.

   Serikali imesema wachunguzi kutoka mamlaka ya uchunguzi wa ajali za anga nchini humo wamepelekwa katika eneo la tukio kubaini chanzo cha ajali hiyo.

   Wakati huo huo, Wizara ya Mawasiliano imesema Waziri wa Sheria ameagiza uchunguzi wa kina kufanyika ili kubaini mazingira na sababu za ajali hiyo kwa mujibu wa sheria za Congo.

   Rais Tshisekedi ametuma salamu za rambirambi kwa familia za waliofariki, huku serikali ikieleza mshikamano wake na familia hizo, mfumo wa mahakama na wanajeshi walioathiriwa na tukio hilo lililoelezwa kuwa janga la kitaifa.

   Mamlaka pia zimewataka wananchi kuepuka kusambaza picha za waathiriwa au kutoa taarifa zinazoweza kudhalilisha heshima yao au kuongeza uchungu kwa familia zao.

   Soma Zaidi:

   Rubani wa F-15 wa Marekani asimulia alivyohangaika kwa saa 50 kwenye milima ya Iran

   Je, ni kweli ajali za ndege zimeongezeka?

4. Saa 2 zilizopitaYemen yadai kuwaua wataalamu wanne wa Iran

   Msemaji wa jeshi la serikali ya Yemen inayotambuliwa kimataifa, Kanali Majid Abdullah Al-Nuzaili, amesema vikosi vya serikali vilitekeleza operesheni 756 za kijeshi ndani ya saa 72 zilizopita, na kusababisha kuuawa au kujeruhiwa kwa wapiganaji 2,316 wa Wahouthi pamoja na wataalamu wanne wa Iran.

   Al-Nuzaili alisema operesheni hizo zilitumia ndege za kivita, ndege zisizo na rubani, makombora, mizinga na vikosi vya ardhini kulenga ngome, wapiganaji na vifaa vya kijeshi vya Wahouthi katika maeneo kadhaa yakiwemo Taiz, Marib, Al-Jawf, Al-Bayda na Lahj.

   Kwa mujibu wa jeshi la Yemen, mashambulizi hayo yaliharibu magari ya kijeshi, majukwaa ya kurushia makombora pamoja na maghala ya silaha na risasi.

   Al-Nuzaili alidai kuwa wataalamu wanne wa Iran waliouawa walikuwa wakihusika na uendeshaji wa ndege zisizo na rubani na makombora katika mkoa wa Taiz, jambo alilosema linaonyesha kuendelea kwa uungwaji mkono wa Tehran kwa Wahouthi.

   Wakati huo huo, msemaji wa Wahouthi Yahya Saree alisema Saudi Arabia ilifanya mashambulizi 27 ya anga katika mikoa kadhaa ikiwemo Taiz, Marib, Saada, Amran, Ibb na Hajjah. Saudi Arabia nayo ilitangaza kuwa ilidungua ndege mbili zisizo na rubani zilizorushwa kuelekea mji mkuu, Riyadh.

   Mapigano kati ya Wahouthi na serikali ya Yemen yameongezeka tangu Julai baada ya kipindi cha utulivu wa miaka kadhaa. Mkoa wa Taiz umekuwa miongoni mwa maeneo makuu ya mapambano katika miezi ya hivi karibuni.

   Mfalme Mohammed VI wa Morocco amelaani mashambulizi ya Wahouthi dhidi ya Saudi Arabia na kusema usalama wa Saudi Arabia ni sehemu ya usalama wa Morocco, huku akitoa wito wa kuongezwa kwa shinikizo la kimataifa dhidi ya kundi hilo.

   Vita vya Yemen vilianza mwaka 2014 baada ya Wahouthi kuteka mji mkuu Sana'a, hatua iliyosababisha muungano unaoongozwa na Saudi Arabia kuingilia kati kijeshi mwaka uliofuata kuunga mkono serikali inayotambuliwa kimataifa.

   Soma Zaidi:

   Ndani ya mji wa Yemen ulio mstari wa mbele ambapo Wahouthi wanapigania udhibiti

   Kutoka vita hadi mazungumzo: Safari ngumu ya amani kati ya Wahouthi na Saudi Arabia

5. Saa 2 zilizopitaWachezaji wa Ireland wakataa kusalimiana na timu ya Israel

   Kocha wa Jamhuri ya Ireland, Heimir Hallgrímsson, amesema wachezaji wake walivutia hisia duniani baada ya kukataa kutekeleza baadhi ya taratibu za kawaida kabla ya mechi yao dhidi ya Israel.

   Kabla ya mchezo huo uliochezwa Hungary na kumalizika kwa ushindi wa mabao 3-0 kwa Ireland, wachezaji wa Jamhuri ya Ireland na Israel hawakusalimiana kwa kupeana mikono. Aidha, wachezaji wa Ireland waliinamisha vichwa vyao wakati wimbo wa taifa wa Israel ukipigwa.

   Nahodha wa Ireland, Dara O'Shea, na mwenzake wa Israel, Manor Solomon, pia hawakusalimiana kabla ya mechi, huku timu hizo mbili zikikosa kubadilishana bendera za kumbukumbu kama ilivyo kawaida.

   Tangu droo ya Kundi B3 ilipofanyika mwezi Februari, mechi kati ya timu hizo zimezua mjadala kutokana na vita vinavyoendelea kati ya Israel na Gaza.

   Awali, baadhi ya wachezaji wa Ireland walikabiliwa na wito wa kujiondoa kwenye mashindano hayo, huku kampeni ya "Stop the Game", iliyoandaliwa na kundi la Irish Sport for Palestine, ikipata uungwaji mkono mkubwa katika wiki za hivi karibuni.

   Pia unaweza kusoma:

   Rui Pinto: Mdukuzi aliyefichua siri zilizoingiza Man City matatizoni

6. Saa 2 zilizopitaTetesi za Soka Ulaya Jumatatu: Nyota wa Chelsea Estevao kwenye rada za Barcelona

   Winga wa Brazil Estevao Willian anazidi kukerwa na ukosefu wa muda wa kucheza Chelsea, huku Barcelona ikifuatilia kwa karibu hali ya nyota huyo mwenye umri wa miaka 19. (Sport - in Spanish)

   Mshambuliaji wa Ureno Joao Felix, anayekipiga kwa sasa Al-Nassr, amesema angependa kurejea kucheza soka barani Ulaya, ingawa hajataja klabu anayotamani kujiunga nayo. (AS - in Spanish)

   Nyota wa Norway Erling Haaland, 26, ameanza kuvutia macho ya Arsenal na Real Madrid kutokana na hali ya sintofahamu inayoikabili Manchester City. (Football Insider)

   Newcastle United inamfuatilia beki wa Morocco Abdelhamid Ait Boudlal, 20, wa Rennes, lakini itakumbana na ushindani kutoka Everton, Brentford na Hull City. (Teamtalk)

   Arsenal na Tottenham Hotspur zinatajwa kufuatilia kiungo wa Algeria Ibrahim Maza, 20, wa Bayer Leverkusen. (Teamtalk)

   Chelsea inamuwania beki wa kushoto wa England Tyrick Mitchell, 27, wa Crystal Palace, lakini pia inakabiliwa na ushindani kutoka Manchester United na Liverpool. (Caught Offside)

   Leeds United haina mpango wa kumuuza beki wa Wales Ethan Ampadu, 26, licha ya taarifa zinazomhusisha na kurejea katika klabu yake ya zamani ya Chelsea. (Football Insider)

   Soma Zaidi:

   Wachezaji wa Ireland wakataa kusalimiana na timu ya Israel

7. Saa 3 zilizopitaMoto wazuka tena Mlima Kilimanjaro

   Moto mwingine umeibuka katika Mlima Kilimanjaro kaskazini mwa Tanzania, wiki tatu tu baada ya moto mwingine uliodumu kwa karibu wiki mbili kudhibitiwa kwenye mlima huo wa juu zaidi barani Afrika.

   Mamlaka za Tanzania zimesema moto huo ulianza alfajiri ya Jumatatu katika eneo la Sangarini, karibu na mwinuko wa Kamwanga, kuelekea Shira Plateau upande wa magharibi wa mlima huo.

   Katika taarifa yake, Kamishna Msaidizi wa Uhifadhi wa Mamlaka ya Hifadhi za Taifa Tanzania (TANAPA), Catherine Mbena, amesema timu ya pamoja inayojumuisha wazima moto, maafisa wa uhifadhi, wadau wa utalii na wananchi imepelekwa katika eneo hilo kudhibiti moto huo.

   Mbena amesema chanzo cha moto huo bado hakijafahamika na uchunguzi unaendelea kubaini kilichosababisha tukio hilo.

   Kwa mujibu wa mamlaka, moto huo unaendelea katika eneo la Shira Plateau lililo katika urefu wa takriban mita 3,800 kutoka usawa wa bahari, huku juhudi za kuuzima zikikabiliwa na changamoto ya upepo mkali na uoto unaowaka kwa urahisi.

   Hata hivyo, mamlaka zimesema shughuli za utalii, ikiwemo upandaji wa Mlima Kilimanjaro, zinaendelea kama kawaida.

   Mbena amesema kuanza kwa msimu wa mvua katika baadhi ya maeneo ya kaskazini mwa Tanzania kunatoa matumaini kwamba moto huo utaweza kudhibitiwa haraka.

   Tukio hilo linajiri muda mfupi baada ya moto mwingine katika upande wa mashariki wa mlima huo kuteketeza zaidi ya hekta 1,800 za uoto wa asili kabla ya kudhibitiwa. Wakati huo, mamlaka zilieleza kuwa shughuli za kibinadamu huenda zilichangia kuzuka kwa moto huo.

8. Saa 4 zilizopitaSifuna apewa tiketi ya urais 2027 na Linda Mwananchi

   Muungano wa kisiasa wa Linda Mwananchi umemtangaza rasmi Seneta wa Nairobi Edwin Sifuna kuwa mgombea wake wa urais katika uchaguzi mkuu wa mwaka 2027, hatua inayolenga kuondoa uvumi kuhusu migawanyiko ndani ya vuguvugu hilo la upinzani.

   Katika taarifa iliyotolewa baada ya kikao maalum cha viongozi wa muungano huo mwishoni mwa wiki, viongozi walisema wamekubaliana kusonga mbele kwa umoja wakiongozwa na lengo la kushughulikia changamoto za uongozi na utawala nchini Kenya.

   Viongozi hao walitangaza kuwa Sifuna ndiye atakayepeperusha bendera ya muungano huo katika kinyang'anyiro cha urais, huku akitarajiwa kutangaza rasmi chama atakachotumia kugombea mwanzoni mwa mwezi Oktoba.

   Muungano huo pia ulisema unakusudia kujenga ushirikiano na vyama vingine vya kisiasa vinavyoshiriki maono yake ya kuleta mabadiliko ya kisiasa na kiuchumi nchini Kenya.

   Tangazo hilo linajiri wakati kumekuwa na maswali kuhusu mshikamano wa viongozi wa Linda Mwananchi, hasa kufuatia mijadala ya umma kuhusu matarajio ya kisiasa ya baadhi ya viongozi wake.

   Akizungumza baada ya mkutano huo, Sifuna alieleza matumaini kuhusu mustakabali wa muungano huo na kusisitiza kuwa viongozi wake wako pamoja katika safari ya kuelekea 2027.

   Kwa upande wake, Mbunge wa Embakasi Mashariki Babu Owino alisema viongozi wa muungano huo wamekubaliana kuimarisha ushirikiano wao na kujenga msingi imara wa kisiasa kuelekea uchaguzi mkuu ujao.

   Msimamo huo wa pamoja unakuja siku chache baada ya Babu Owino kuthibitisha hadharani kumuunga mkono Sifuna katika azma yake ya kuwania urais.

   Sifuna amekuwa akitafuta jukwaa jipya la kisiasa baada ya kutofautiana na chama cha ODM, na tangazo la sasa linaweka wazi nafasi yake kama sura kuu ya mkakati wa Linda Mwananchi kuelekea uchaguzi wa mwaka 2027.

   Soma Zaidi Hapa:

   Heche na Sifuna: Ni pacha wa siasa za upinzani Afrika Mashariki?

9. Saa 5 zilizopitaRuto afichua mpango wa kuifikisha SGR Tanzania

   Rais William Ruto amesema serikali yake inapanga kuipanua reli ya Standard Gauge Railway (SGR) hadi Tanzania ili kuimarisha biashara na shughuli za kiuchumi kati ya nchi hizo mbili.

   Akizungumza katika ibada ya kanisa eneo la Mwatate, kaunti ya Taita Taveta, Ruto alisema serikali imetenga takriban shilingi bilioni 5 za Kenya kwa ajili ya mradi huo.

   "Tunaendelea kuipanua SGR kutoka Naivasha hadi Kisumu na mpaka wa Malaba. Wakati huo huo, ni muhimu kuunganisha Voi na Tanzania. Tayari tumetenga takriban shilingi bilioni 5 kwa mradi huo," alisema.

   Kenya na Tanzania zinatazamia kuunganisha mitandao yao ya reli ya SGR, hatua itakayorahisisha usafiri na biashara katika eneo la Afrika Mashariki, ikiwemo Uganda, Rwanda na Burundi.

   Kenya tayari ina mpango wa kuipanua SGR kutoka Naivasha kupitia Kisumu hadi mpakani Malaba.

   Wakati wa tangazo hilo, Ruto pia aliahidi kutoa hati miliki za ardhi kwa wakazi wa Taita Taveta wiki ijayo pamoja na kuanzisha miradi mingine ya maendeleo katika eneo hilo.

   Pia unaweza kusoma:

   Treni ya umeme Tanzania ni mwanzo mpya kwa Afrika Mashariki

10. Saa 6 zilizopitaAraqchi: Iran iko tayari kwa amani, lakini pia kwa vita vya maangamizi

    Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran, Abbas Araqchi, ambaye alisafiri kwenda Marekani pamoja na Rais Masoud Pezeshkian kuhudhuria Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa, amesema ujumbe wa ngazi ya juu wa Iran ulifika New York ukiwa na lengo la "kuandaa mazingira ya amani."

    Hata hivyo, Araqchi alisema Iran itaendelea kusimama imara dhidi ya aina yoyote ya uchokozi, hata kama hali hiyo itasababisha kile alichokiita "vita vya maangamizi."

    "Tulikuja New York kutafuta njia ya amani, lakini iwapo italazimu, tuko tayari pia kwa vita vya apokalipsi. Wakati huohuo, tuko tayari kwa diplomasia ya kweli," amesema Araqchi katika mahojiano na vyombo vya habari vya Marekani.

    Kauli hiyo imekuja baada ya Rais wa Marekani Donald Trump kuripotiwa kukataa pendekezo la Iran la kufungua tena Mlango Bahari wa Hormuz, huku baadaye akisema kuwa mazungumzo zaidi kati ya Marekani na Iran yatafanyika katika siku zijazo.

    Wiki iliyopita, Araqchi alisema kuwa iwapo Marekani itakubali mpango uliopendekezwa na Iran, Mlango Bahari wa Hormuz unaweza kufunguliwa ndani ya siku saba.

    Soma Zaidi Hapa:

    Iran na Marekani zimebadili mbinu za kivita?

    Rubani wa F-15 wa Marekani asimulia alivyohangaika kwa saa 50 kwenye milima ya Iran

11. Saa 6 zilizopitaHujambo na karibu katika matangazo yetu mubashara ya tarehe 28/09/2026.