Siyaasad

Soomaali

Haween

Ciyaaro

Saynis iyo Caafimaad

Fan iyo Dhaqan

Muuqaal

Daawo

Raadiye

Maqal

Dhageyso

Somali

Marka laga hadlayo caafimaadka, ma aha tiknoolajiyad cusub, kaabayaasha nafaqada, ama is-diiwaangelinta qaaliga ah ee goobaha jimicsiga, waxa ugu weyn ee saameyn ku yeelan kara caafimaadkaaga muddada dheer. Hase yeeshee, waxaa jira wax aad uga fudud oo aan qaali ahayn: la-xiriirka iyo la-shaqeynta dadka kale.



Jaamacadda Harvard oo daboolka ka qaaday sir kuu sahlaysa inaad waqti dheer caafimaad ku noolaato

Daraasad: dhowr qodob oo kaa caawin kara badbaadinta xiriirka lamaanahaga iyo faa'iidooyin caafimaad ee ku jira

Khabiiro ayaa sheegaya in xaaladdan aqoonsi-la'aanta wajiyadu ay ka faafsan tahay sida dadku u malaynayaan, waxayna ku dhacdaa qiyaastii hal qof 50-kii qofba.



Wajiga saygayga ayaan garan waayay, sidaasna waxaan ku ogaaday inaan cudurkaan qabo

Nin dhallinyaro Mareykan ah ayaa jeebka ku sitay wadne macmal ah oo shaqeynaya muddo 555 maalmood ah, ka dib markii wadnihiisa laga saaray laakiin ka hor inta uusan fursad u helin inuu helo qalliin wadnaha lagu tallaalayo uu sameeyo.

Ninkii noolaa 555 maalmood isaga oo aan wadne lahayn

Niamh Foster oo 26 jir ahayd xilligaas, marnaba ma aysan malaynayn inay ku dhici karto faalig.

Waxyaabihii aan ka bartay faalugii( istaroogga) i haleelay anigoo 26 jir ah

Shantii carruur ahayd ee dhashay waxaa ka badbaaday saddex kaliya oo caafimaadkoodu wanaagsan yaha

Haweeney shan carruur ah ku umushay deegaan ay abaar ka jirto iyadoo saddex keliya ay badbaadeen

Marka uu soo baxayo gows-caqliyeedka, cabashada ugu weyn ee bukaannadu badanaa waa xanuun iyo barar ay dareemaan

Muxuu qabtaa gows caqliyeedka? Goorma ayaase loo baahan yahay in la saaro?

Waxaa laga yaabaa inaad taleefankaaga u furto si aad u daawato hal muuqaal oo gaaban ka hor inta aadan seexan ama inta lagu jiro nasasho kooban. Daqiiqadaha ugu horreeya ayaa ku dhaafaya adigoo isku xigsiinaya muuqaallo badan oo u muuqda kuwo aan dhammaad lahayn, ugu dambeyntiina markaad shaashadda ka qaaddo indhahaaga, waxaad ogaanaysaa inay saacado badan ku dhaafeen adigoon dareemin.



Muuqaal daawashada aan dhammaadka lahayn ma saameeyaa xusuusta iyo feejignaanta dhallinyarada?

Urta ama shiirka jirka waa arrin si fiican loo yaqaan oo saamaysa tayada nolosha qofka. Waxayna khubaradu sheegeen in tani ay sabab u tahay heerar kala duwan oo ay bakteeriyada dhididka ku fidayso, balse aanay sabab u ahayn dhididka laftiisa.

Sida loo ogaado in urka jirkaaga ay dhibsanayaan dadka kale

Malaayiin naga mid ah ayaa sidaas sameeya, inkastoo in yar oo naga mid ahi ay ogaadaan inaan sidaas sameyno—laakiin helitaanka daaweynta saxda ah waxay si weyn u beddeli kartaa nolosha qofka.

Dhakhaatiirta ilkaha qaarkood oo sheegaya in dhallinyaro badan ay ilkaha isku lisaan habeen—ma ka mid tahay dadka sidaas sameeya?

Waqtigii hore, marka la maqlo geerida qof u dhintay wadne-xanuun, waxa maskaxda ku soo dhici jiray qof da' ah, balse hadda xaaladdu way is-beddelaysaa.
Sannadihii ugu dambeeyay, muuqaallo noocan oo kale ah ayaa si weyn ugu faafayay baraha bulshada ee Pakistan, halkaas oo nin dhallinyaro ah oo ku mashquulsan shaqadiisa maalinlaha ah isla markaana u muuqda mid caafimaad qaba, uu si lama filaan ah wadne xanuun ugu dhacay.


Waa maxay sababta dadka u muuqda kuwa caafimaad qaba ee ka yar 40-ka sano uu ugu dhaco wadne-xanuunka daran?

Maadaama khuuradu ay tahay wax caadi ah, badanaa waa la daweyn waayay waxaana loo arkaa inay tahay wax aan dhib lahayn. Si kastaba ha ahaatee, sida ay sheegeen khubaradu, ag-seexashada qof khuuriya waxay saameyn kartaa caafimaadkaaga.



Sidee khuurada lamaanahaagu u saameyn kataa caafimaadkaaga?

Inaad ag seexato qof khuurinaya waxay si xun u saameyn kartaa caafimaadkaaga, ayay khubarro u sheegeen BBC-da.

Sida khuurada lammaanahaaga ay u saameyn karto caafimaadkaaga 

Gacmaha oo lagu taabto ciidda, cawska, geedaha ama caleenta dhirta waxay yeelan kartaa faa'iidooyin caafimaad oo kala duwan, kuwaas oo saameeya maqaarka iyo guud ahaan hab-dhiska difaaca jirka.

Sababta ay gacmahaaga oo wasakhooba ugu wanaagsan tahay caafimaadkaaga

Anthony Hook ayaa ku fadhiya kursiga dhakhtarka ilkaha, isagoo si ballaaran u dhoola-caddeynaya oo eegaya muraayad gacmeed. Waxaa laga codsaday inuu sawirro galo si uu u muujiyo dhoola-caddeyntiisa cusub – aadna wuu ugu faraxsan yahay inuu sidaas sameeyo.



Albania oo isku badashay Turkiga cusub, maxaa laga doonayaa?

Cabidda waxyaabaha aadka u kulul ayaa la sheegay inay waxyeeleyn karto hunguriga iyo sidoo kale inay sababi karto xanuunka kansarka

Baaritaan lagu ogaaday in cabidda waxyaaba aadka u kulul ay kordhin karto khatarta kansarka

Maskaxda duqsigu waa mid la yaab leh oo dhinacyo badan kaga fiican kombiyuutar aad u awood badan

Sida maskaxda duqsigu u sharxi karo hab-dhaqanka aadanaha

Afkeenna waxa ku jira noocyo badan oo noolayaal yaryar ah, mid kastaana wuxuu leeyahay meel gaar ah oo uu ku nool yahay. Qaar ka mid ah bakteeriyadu waxay ku nool yihiin dusha ilkaha, halka qaar kalena ay ku nool yihiin carrabka. Qaar kale ayaa ku dhuunta meelaha yaryar ee u dhexeeya ilkaha iyo cirridka.

Maxay bakteeriyada wanaagsan ee afku muhiim ugu tahay caafimaadkaaga? Maxaad cuni kartaa si aad u ilaaliso?

Shaqada ugu weyn ee kelyuhu waa inay sifeeyaan qashinka iyo sunta ku ururta jidhka, kadibna ay ka saaraan iyaga oo kaadida ku dhex saaraya.

Ma dhabbaa in cunista yaanyada badan ay sababi karto dhagaxaanta kelyaha?

Xayawaan kee ayaa dadka ugu badan sababa dhimashadooda sannad kasta? Haddii aad u malaysay inuu yahay libaax-badeedka, waad qaldan tahay.



Tobanka xayawaan ee ugu khatarta badan adduunka

Laga bilaabo feraanferka ilaa shark-ga Greenland, kuwan waa noolaha leh cimri aan caadi ahayn oo aad u dheer.

Laga bilaabo 83 sano ilaa 15,000 sano: Xayawaannada qaarkood Soomaaliya laga helo ee ugu cimriga dheer dunida iyo waxa aan ka baran karno

La dagaallanka asaasaqa waa mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee haysta nidaamka caafimaadka adduunka. In ka badan 55 milyan oo qof oo adduunka oo dhan ah ayaa hadda la nool cudurka, tiradaasna waxaa la filayaa inay si degdeg ah u korto tobanaanka sano ee soo socda sababtoo ah tirada dadka waayeelka ah ee sii kordheysa.



Tallaal ma looga hortagi karaa xanuunka asaasaqa/sirqowga?

Khubarradu waxay sharraxayaan afar isbeddel oo fudud oo wax-ku-ool ah oo dhinaca cuntada ah, kuwaas oo kaa caawin kara taageeridda caafimaadkaaga maskaxda.

Waxa aad cunayso waxay saameyn ku yeelan kartaa niyaddaada: Afar arrimood oo aad isku dayi karto

Shiinaha, Japan iyo meelo badan oo Aasiya ah, fadhiga dhulka oo jilbaha la laabayo ama Kada-loobka waa qayb ka mid ah nolol-maalmeedka. Dadku waxay si raaxo leh ugu fariistaan iyagoo ciribaha dhulka ku haya, marka ay tareenka sugayaan, saaxiibbadood la sheekaysanayaan ama wax cunayaan.