Weerarka garoonka Riyaad: Xiisadda bariga dhexe ma waxay galaysaa meel qatar ah?

Weerarkii gantaalada ahaa ee dhawaan lagu qaaday Garoonka Diyaaradaha King Khalid ee Riyaad iyo dhimashada ka dhalatay ayaa calaamad u ah gelitaanka marxalad cusub oo khatar ah oo xiisad ah oo ka jirta Bariga Dhexe.

Sida muuqata Sacuudi Carabiya uma diyaarsanayn weerarradan lama filaanka ah iyo kuwa aan caadiga ahayn.

Ugu yaraan 15 qof oo ka kala yimid jinsiyado kala duwan ayaa la dilay in ka badan 300 oo kalena way ku dhaawacmeen weerarro taxane ah oo ka dhacay garoonka diyaaradaha ee ugu weyn caasimadda Sacuudiga, Riyaad.

Xuutiyiinta Yemen ayaa digniin u diray shirkadaha diyaaradaha iyo dadka safarka ah ee adduunka oo dhan inay ka fogaadaan garoomada diyaaradaha ee Sacuudiga, taasoo walaac ka muujisay badqabka safarka hawada rayidka ah ee gobolka.

Toddobaadyadii la soo dhaafay, Xuutiyiintu waxay kordhiyeen weerarradooda dhulka Sacuudiga, laakiin maalmihii la soo dhaafay, bartilmaameedka weerarrada Xuutiyiintu wuxuu ahaa kaabayaasha dhaqaalaha iyo kaabayaasha dhaqaalaha rayidka ee muhiimka ah ee Sacuudi Carabiya.

Weerarrada lagu qaaday garoonka diyaaradaha ee ugu weyn caasimadda Riyaad ayaa u muuqda inay bixiyeen aragti ah in Xuutiyiintu ay awood u yeesheen inay si fudud uga gudbaan nidaamyada difaaca hawada ee Sacuudiga.

Inkastoo burburka ka dhashay weerarka ee ku yimid kaabayaasha dhaqaalaha laga yaabo inuusan ahayn mid aad u baaxad weyn, haddana hubaal waa dharbaaxo ku timid sumcadda caalamiga ah ee Sacuudiga oo loo arko dal xasilloon oo ammaan ah.

Marka laga soo tago weerarrada lagu qaaday garoomada diyaaradaha, Xuutiyiintu waxay sidoo kale isku dayeen inay la wareegaan goobo istiraatiiji ah oo muhiim ah oo ku yaalla xeebta Badda Cas iyo agagaarka marinka Bab al-Mandab; arrintan ayaa sii kordhisay khatarta ku wajahan badqabka socodka maraakiibta ee marinkan badda ee muhiimka ah, inkastoo xukuumadda Yemen ay sheegtay inay ka dhigtay marinka Bab al-Mandab mid "ammaan ah."

Yemen waxaa muddo ka badan toban sano ka jiray dagaal sokeeye oo u dhexeeya dawladda ay caalamku aqoonsan yihiin ee ay taageerto Sacuudiga iyo kooxda Xuutiyiinta oo ay taageerto Iiraan. Dagaalkan ayaa sababay dhimashada kumanaan qof, wuxuuna Yemen ka dhigay waddan wajahaya mid ka mid ah xaaladaha bini'aadamnimo ee ugu daran caalamka.

Kani waa khilaaf siyaasadeed oo caalami ah oo aad u cakiran, mararka qaarkoodna jahawareer leh; kororka xiisadda ee dhawaanna waa in lagu eegaa qaabka ballaaran ee xiisadaha weli ka dhex jira Iiraan, Mareykanka, iyo Israa'iil.

Tani waa markii ugu horreysay oo ay Sacuudi Carabiya wajahayso khatar halis ah oo noocan oo kale ah tan iyo kacdoonkii Al-Qaacida ee bartamihii sannadihii 2000-meeyadii.

Xukuumadda Sacuudiga ayaa xilligaas ka gudubtay caqabaddii ay abuurtay Al-Qaacida iyadoo adeegsanaysa istiraatiijiyad wax-ku-ool ah oo lagu kasbanayo taageerada dadweynaha. Waxay sidoo kale markii dambe ka hortagtay dhaqdhaqaaqyadii "Guga Carabta" ee xukunka ka tuuray hoggaamiyeyaashii Tunisia, Libya, Masar iyo Yemen.

Sacuudi Carabiya waxay sidoo kale dulqaad muujisay markii Iran ay gantaallo ridada dheer ku garaacday magaalada Riyaad bishii Maarso 2026, inkastoo ay arrintaas ku jirtay dareen caro leh.

Hase yeeshee, xaaladda hadda jirta way ka duwan tahay. Sacuudi Carabiya waxay leedahay mid ka mid ah ciidamada cirka ee ugu awoodda badan Bariga Dhexe, waxayna sidoo kale fulinaysaa duqeymo ba'an oo lagu beegsanayo goobaha ay ku sugan yihiin Xuutiyiinta. Inkastoo ay sidaas tahay, haddana xoogagga mucaaradka Yemen (Xuutiyiinta) ayaa ku guuleystay inay qabsadaan dhul ballaaran, oo ay ku jiraan qaybaha waqooyi iyo galbeed ee dalka.

Si kastaba ha ahaatee, Xuutiyiintu waxay si sax ah u garanayaan meelaha ay Sacuudi Carabiya ku dhaawici karaan: iyagoo beegsanaya qaybaha ugu xasaasisan dhaqaalaha Sacuudiga.

Iyagoo qayb ka ah "Kooxaha Iska-caabbinta", Xuutiyiintu waa lamaane istiraatiiji ah oo muhiim u ah Iran. Laga soo bilaabo magaalada xeebta Badda Cas ku taal ee Jizan ilaa xarunta warshadaha kiimikada iyo shidaalka ee Khurais, Xuutiyiintu waxay fulinayaan weerarro si sax ah u beegsanaya bartilmaameedyada iyagoo adeegsanaya diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee qarxa iyo gantaallo.

Wadada ganacsiga badda ee Badda Cas ayaa noqotay mid aad muhiim u ah sababtoo ah marin-badeedka Hormuz, oo dhinaca kale ee Gacanka Carabta ku yaal, ayaan weli si buuxda u shaqaynayn maadaama aan la gaarin heshiis lagu soo afjarayo xiisadda u dhaxaysa Mareykanka iyo Iran.

Beegsiga maraakiibta Badda Cas ayaa sidoo kale loo arkaa xeelad ay Xuutiyiintu u adeegsanayaan inay cadaadiska ku kordhiyaan. Weerarradan ayaa waxyeello u geysta dhaqaalaha caalamka, taas oo ah hub diblomaasiyadeed iyo mid siyaasadeed oo muhiim u ah Tehran.

Bilowgii bishii Sebtembar, Aqalka Cad ayaa sheegay inuusan si toos ah u soo faragelin doonin colaadda Yemen, balse uu Sacuudi Carabiya siin karo taageero dhanka sirdoonka ah. Mareykanka ayaa markii dambe xaqiijiyay inuu bixinayo xog sirdoon isla markaana uu Sacuudi Carabiya u diray khubaro dhanka milatariga ah.

Hase yeeshee, xaaladdu waxay u badan tahay inay qaadatay waji cusub ka dib weerarkii dhawaan lagu qaaday Riyaad, kaas oo sidoo kale sababay dhimashada muwaadin Mareykan ah. Isagoo la hadlayay weriyeyaasha, Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa weerarkii Sabtidii ku tilmaamay mid "naxdin leh", wuxuuna tilmaamay inuu go'aan ka gaari doono tallaabo militari oo ay si wadajir ah u qaadaan isaga iyo Sacuudi Carabiya.

"Hadda un baan ka war helnay weerarkii dhawaan dhacay, sidaa darteedna go'aan ayaan gaari doonnaa. Tallaabooyin degdeg ah ayaan qaadi doonaa," ayuu yiri.

Si kastaba ha ahaatee, tallaabo kasta oo noocaas ah waxay u muuqataa mid aan macquul ahayn, ugu yaraan ka hor doorashooyinka muhiimka ah ee muddada dhexe ee Mareykanka bisha soo socota.

Ka dib markii dib loo doortay 2024, Trump wuxuu ballanqaaday inuu soo afjari doono doorka Mareykanka ee dagaallada adduunka oo dhan. Haddana Mareykanka wuxuu hadda ku jiraa saddex colaadood oo aan la xallin oo ka jira Bariga Dhexe oo ay ku lug leeyihiin Gaza, Lubnaan, iyo Iiraan.

Haddii Trump uu ku lug yeesho khilaaf kale, markan Yemen, waxay u badan tahay in codbixiyeyaasha Mareykanka aysan jeclaan doonin tallaabadaas.

Hadda dagaalku wuxuu u muuqdaa inuu xoojinayo aragtida ah inuu sii kordhi doono ka hor inta uusan gaarin xabbad joojin aan la saadaalin karin, haddii Mareykanku uu ku lug leeyahay iyo haddii kaleba.