جنگ ایران چگونه «دوره طلایی»‌ اقتصاد هند را به خطر انداخت؟

تنها چهار ماه از زمانی گذشته که بانک مرکزی هند، وضعیت رشد بالای اقتصادی همراه با تورم پایین در این کشور را به عنوان «دوره‌ای طلایی» توصیف کرده بود.

اما این خوش‌بینی دوام چندانی نداشت. جنگ جاری در خاورمیانه و اختلالی که در بازارهای نفت ایجاد کرد، به طور غیرمنتظره‌ای به روایت رشد خیره‌کننده هند ضربه زد.

تاثیر این وضعیت بیش از همه در ارزش روپیه هند دیده می‌شود؛ ارزی که به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسیده و طی یک سال گذشته نزدیک به ۱۰ درصد در برابر دلار آمریکا تضعیف شده است.

هرچند پس از مداخله بانک مرکزی هند برای مهار سفته‌بازی، کاهش ارزش روپیه تا حدی متوقف شده، اما به نظر می‌رسد این آرامش موقتی باشد. بسیاری از کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که بسته به طولانی شدن درگیری، کاهش‌های بیشتری در راه باشد.

بر اساس ارزیابی شرکت تحقیقاتی جهانی «برنشتاین»، در بدترین سناریو، اگر جنگ پس از آتش‌بس موقت همچنان در سال ۲۰۲۶ ادامه پیدا کند، پیامدهای آن برای روپیه می‌تواند «فاجعه‌بار» باشد و ارزش آن حتی به بیش از ۱۱۰ روپیه در برابر هر دلار سقوط کند. اما حتی در صورت پایان سریع‌تر جنگ نیز، فشارها ادامه خواهد داشت.

ضعف مداوم ارزش پول ملی می‌تواند تقریبا همه بخش‌ها را تحت تاثیر قرار دهد: افزایش قیمت‌ها برای مصرف‌کنندگان، کاهش حاشیه سود شرکت‌ها، رشد کسری بودجه دولت و کاهش ورود سرمایه به بازار سهام.

هم‌زمان با خروج سرمایه‌های خارجی، شاخص‌های اصلی بورس هند از ابتدای سال تاکنون حدود ۱۲ درصد افت کرده‌اند. این روند، «اثر ثروت» یعنی گرایش رفتاری به افزایش هزینه‌کرد هم‌زمان با بالا رفتن ارزش دارایی‌ها را تضعیف کرده است؛ عاملی که ثروتمندان را به ادامه دادن چرخ مصرف ترغیب می‌کرد.

تنش‌های جهانی همچنین بر چشم‌انداز تورم و رشد اقتصادی هند سایه انداخته‌اند.

وزارت دارایی هند در تازه‌ترین گزارش ماهانه خود اعلام کرده است که افزایش هزینه‌های واردات و حمل‌ونقل، و همچنین احتمال کاهش حواله‌های ارزی از سوی ۱۰ میلیون هندی ساکن کشورهای خلیج فارس، می‌تواند تاثیر «قابل توجهی» بر شاخص‌های اقتصادی داشته باشد.

در این گزارش آمده که شوک‌های اخیر از طریق «محدودیت‌های عرضه و فشارهای گسترده در بخش‌های مختلف» منتقل شده و نشانه‌های اولیه کند شدن فعالیت اقتصادی دیده می‌شود.

پیش‌تر پیش‌بینی می‌شد تولید ناخالص داخلی هند در سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۷ درصد رشد کند. اما جنگ ایران و بحران خلیج فارس ممکن است تا یک درصد از این رشد کم کند.

با در نظر گرفتن اینکه برآورد رشد تولید ناخالص داخلی هند به تازگی (به دلیل تغییر سال پایه آماری) پایین‌تر آمده، هدف این کشور برای عبور از ژاپن و تبدیل شدن به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان، عملا دورتر از دسترس شده است.

در داخل هند، پیامدهای جنگ ایران بیش از همه در حوزه سوخت و حواله‌های ارزی احساس می‌شود.

هند سومین واردکننده بزرگ نفت خام در جهان است، و ۶۰ درصد گاز طبیعی و بیش از ۹۰ درصد واردات گاز مایع آن - در حالی‌که دومین مصرف‌کننده بزرگ جهان محسوب می‌شود - از خاورمیانه تامین می‌شود. این وابستگی می‌تواند پیامدهای بحران جاری را برای دهلی‌نو بسیار شدیدتر کند.

همچنین یک‌چهارم واردات کود شیمیایی هند از کشورهای خاورمیانه است و اختلال در تامین آن می‌تواند برای اقتصاد کشاورزی گسترده این کشور - به ویژه در فصل کشت پیش رو و در شرایط افزایش احتمال وقوع پدیده آب‌وهوایی ال‌نینو - مشکل‌ساز شود.

شیلان شاه و مارک ویلیامز از موسسه «کپیتال اکونومیکس» می‌گویند: «نگرانی بزرگ‌تر برای اقتصاد هند، کمبود واقعی کالاهاست. این کمبودها تاکنون باعث تعطیلی کامل یا جزئی رستوران‌ها و هتل‌ها شده و گزارش‌هایی نیز از تاثیر آن بر کارخانه‌های فرآوری مواد غذایی، صنعت سرامیک و حتی خدمات تدفین منتشر شده است.»

آرویند سابرامانیان، مشاور پیشین اقتصادی دولت هند، در گفت‌وگو با شبکه ایندیا تودی، این وضعیت را «شوک رکود تورمی با ابعادی نسبتا بزرگ» توصیف کرده است؛ وضعیتی که در آن تورم افزایش می‌یابد و رشد اقتصادی متوقف می‌شود.

او گفت: «بخش رکودی این وضعیت همین حالا هم دیده می‌شود؛ از تعطیلی رستوران‌ها گرفته تا کاهش دسترسی خانوارها به گاز طبیعی.»

نشانه‌هایی از پیامدهای حتی شدیدتر نیز دیده می‌شود. در صحنه‌هایی که یادآور دوران قرنطینه‌های کووید-۱۹ است، کمبود ال‌پی‌جی باعث شده برخی کارگران مهاجر از شهرهای بزرگی مانند مومبای (بمبئی) به مناطق خود بازگردند.

اقتصاددانان نگران‌اند که کمیاب شدن نیروی کار و افزایش دستمزدها به اختلال در بخش عرضه اقتصاد منجر شود.

دولت هند در واکنش به این بحران، ایجاد یک «صندوق تثبیت اقتصادی» به ارزش ۶/۲ میلیارد دلار را پیشنهاد کرده و به دنبال تامین منابع مالی بیشتر برای یارانه‌های غذا و کود است.

اما این اقدام بدون هزینه نیست. منابع مالی از طریق بازنگری در هزینه‌ها - احتمالا در بخش‌هایی مانند زیرساخت‌های جاده‌ای و ریلی - تامین شده و با این حال، به گفته شرکت برنشتاین، این منابع «در مقایسه با ابعاد چالش، محدود هستند».

در این شرایط، با توجه به ابهام درباره زمان پایان جنگ ایران و میزان تاثیر آن، انتظار می‌رود بانک مرکزی هند نرخ بهره را بدون تغییر نگه دارد.

مؤسسه «کر اِج ریتینگز» اعلام کرده است: «راهبرد 'صبر و مشاهده' به بانک مرکزی اجازه می‌دهد انعطاف‌پذیری خود را حفظ کند، ریسک‌های نوظهور برای رشد و تورم را ارزیابی کند و درباره تغییرات آتی نرخ بهره تصمیمی حساب‌شده بگیرد.»

با وجود این چالش‌ها، برخی عوامل امیدبخش نیز وجود دارد.

کارشناسان می‌گویند کاهش ارزش روپیه می‌تواند به افزایش رقابت‌پذیری صادرات هند کمک کند و در مقایسه با بحران‌های گذشته، ذخایر ارزی مناسب این کشور نیز تا حدی نقش ضربه‌گیر را ایفا می‌کند.

با این حال، همان‌طور که تعرفه‌های دونالد ترامپ، دولت هند را به اصلاحات تجاری واداشت، این بحران نیز هشداری جدی است تا این کشور راهبرد کوتاه‌مدت و بلندمدت برای کاهش آسیب‌پذیری‌های بخش انرژی خود تدوین کند.

این راهبرد می‌تواند شامل افزایش ذخایر، تنوع‌بخشی به منابع تامین انرژی و در بلندمدت، تسریع در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر باشد.