کشف بیش از هزار گونه دریایی؛ «توپ مرگ» و کرمی که در «قصر شیشه‌ای» زندگی می‌کند

دانشمندان موسسه «اوشن سنسس» (سرشماری اقیانوس)، یک ابتکار جهانی برای کشف حیات در اقیانوس‌ها، در سال گذشته بیش از ۱۱۰۰ گونه دریایی جدید کشف کرده‌اند.

در میان موجودات شناسایی‌شده، یک کوسه شبح اعماق دریا، یک کرم حلقوی لوله‌ای که در یک «قصر شیشه‌ای» زندگی می‌کند، و همچنین خرچنگ‌ها، توتیاهای دریایی و شقایق‌های دریایی به چشم می‌خورند.

با این حال برآوردها از آماری حیرت‌انگیز حکایت دارند: ۹۰ درصد از گونه‌های اقیانوسی هنوز کشف نشده‌اند.

الیور استیدز، مدیر اوشن سنسس، به بی‌بی‌سی گفت: «این کشفیات قطره‌ای از اقیانوس است. گمان می‌رود تا دو میلیون گونه در اقیانوس وجود داشته باشد؛ ما تاکنون بیش از ۲۵۰ هزار گونه را کشف کرده‌ایم.»

دکتر میشل تیلور، رئیس بخش علوم اوشن سنسس، به بی‌بی‌سی گفت که این یک برآورد «محافظه‌کارانه» است. او اعتقاد دارد که یافتن گونه‌های جدید، بخشی «نسبتا معمول» از کاوش در مناطق دست‌نخورده با استفاده از فناوری‌های جدید است.

میشل تیلور با اشاره به پیدا شدن گونه جدیدی از میگو در سواحل مارسی فرانسه و همچنین یک نرم‌تن «بسیار غیرعادی» در سواحل بریتانیا، می‌گوید که کشفیات هنوز در مناطقی اتفاق می‌افتد که «تصور می‌کنید بسیار خوب کاوش شده‌اند.»

یافته‌های سال گذشته نشان‌دهنده بزرگ‌ترین میزان کشفیات در یک دوره ۱۲ ماهه توسط «بنیاد نیپون-نکتون اوشن سنسس» است؛ بزرگ‌ترین ابتکار عمل جهان که با هدف شتاب بخشیدن به کاوش در آب‌های کره زمین فعالیت می‌کند و اکنون در سومین سال خود قرار دارد.

به دنبال این تحقیقات در مجموع هزار و ۱۲۱ گونه که تا پیش از این ناشناخته بودند، شناسایی شدند که این جهشی قابل توجه نسبت به ۸۶۶ گونه‌ای است که در سال قبل از آن شناسایی شده بودند.

تیم‌های بین‌المللی ۱۳ سفر اکتشافی را در برخی از دورافتاده‌ترین و ناشناخته‌ترین نقاط جهان آغاز کردند؛ از مکان‌هایی مانند ژاپن و دریای مرجان در سواحل استرالیا گرفته تا پاپوآ گینه نو، جزایر ساندویچ در جنوب اقیانوس اطلس و جنوبگان.

آن‌ها تا اعماق شگفت‌انگیز شش هزار و ۵۷۵ متری پایین رفتند که از ارتفاع کمپ اصلی اورست در نپال نیز بیشتر است.

فعالیت در چنین محیط‌های سختی، البته با چالش‌هایی جدی همراه است.

میانگین عمق اقیانوس حدود سه هزار و ۶۸۲ متر است و بر اساس اعلام سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا، هرچه بیشتر به عمق بروید، فشار بیشتر می‌شود و به ازای هر ۱۰/۰۶ متر پایین رفتن، تقریبا یک اتمسفر افزایش می‌یابد.

موجودات دریایی چگونه آنجا دوام می‌آورند؟

میشل تیلور می‌گوید: «آن‌ها برای زندگی در آنجا تکامل یافته‌اند، بنابراین ساختارهای سلولی‌شان ــ گوشت و نحوه اتصال بافت‌هایشان ــ برای بقا زیر آن فشار شکل گرفته است. به این ترتیب، این وضعیت را به صورت فشار احساس نمی‌کنند، بلکه برایشان همان حسی را دارد که ما در محیط خشکی راحت خود داریم.»

کرم در «قصر شیشه‌ای»

یکی از موجودات تازه شناسایی‌شده، کرم «قصر شیشه‌ای» یا «دالهوسیلا یابوکی» بود. این موجود گونه جدیدی از کرم‌های حلقوی لوله‌ای موبر است که در عمق ۷۹۱ متری سواحل ژاپن کشف شد.

این کرم در داخل یک اسفنج شیشه‌ای زندگی می‌کرد که اسکلتی شفاف ساخته‌شده از ذرات ساختاری شیشه‌ مانند از جنس سیلیس (همان ماده‌ای که برای ساخت شیشه) دارد.

این کرم به عنوان موجودی توصیف شده است که در یک رابطه همزیستی درون این اسفنج زندگی می‌کند، به این معنی که هر دو از این رابطه سود می‌برند.

میشل تیلور می‌گوید: «کرم‌های حلقوی لوله‌ای اغلب می‌توانند سایر شکارچیان را دور نگه دارند. آن‌ها گاهی اوقات بخش‌های دهانی کاملا خشنی دارند، باور کنید یا نه، آن‌ها کوچک اما درنده‌خو هستند؛ بنابراین می‌توانند نوعی محافظ باشند... مانند یک خدمتکار کوچک که همیشه همراه‌تان دارید.»

«اسفنج‌ها، موتورخانه صخره‌های مرجانی هستند. آن‌ها سلول‌های بسیار کوچکی دارند که آب را در بدنشان پمپ می‌کنند، به حرکت درمی‌آورند، مواد مغذی و مفید را از ستون آب فیلتر می‌کنند و آب را در اطراف به گردش درمی‌آورند.»

اسفنج «توپ مرگ»

در گودال جزایر ساندویچ جنوبی در جنوب اقیانوس اطلس، یک اسفنج تازه در عمق بیش از سه هزار و ۶۰۰ متری کشف شد که مانند یک شکارچی رفتار می‌کند.

در حالی که بیشتر اسفنج‌ها موجوداتی غیرفعال هستند که از راه فیلتر کردن آب تغذیه می‌کنند، این گونه جدید از «کندروکلادیا»، گوشت‌خواری تمام‌عیار است.

قلاب‌های شبیه به پارچه چسبی این اسفنج، سخت‌پوستان بی‌خبر از همه‌جا را که در جریان آب شناورند، به دام می‌اندازد.

این اسفنج پس از شکار، طعمه خود را به تدریج احاطه و تجزیه می‌کند؛ دانشمندان اوشن سنسس این پدیده را «یک انطباق تکاملی فوق‌العاده با محیط کم‌ماده مغذی اعماق اقیانوس» نامیده‌اند.

«کوسه شبح»

گونه جدیدی از «کوسه شبح» نیز در دریای مرجان (شمال شرقی استرالیا) و در جریان یک سفر اکتشافی در سال ۲۰۲۵ پیدا شد.

آقای استیدز می‌گوید: «این کوسه‌های شبح یا کمیرها، یکی از مرموزترین ساکنان اقیانوس هستند. آن‌ها خویشاوندان دور کوسه‌ها و سفره‌ماهی‌ها به شمار می‌روند و خط تکاملی آن‌ها حدود ۴۰۰ میلیون سال پیش جدا شد؛ یعنی زمانی پیش از دایناسورها.»

میشل تیلور می‌گوید که وقتی با آن‌ها روبرو می‌شوید «کاملا شبیه شبح» هستند: «آن‌ها چشم‌های بسیار بزرگی دارند و اغلب به شکلی وهم‌آور از مقابل دوربین‌های اعماق دریا می‌گذرند.»

کرم نواری

پژوهشگران همچنین گونه‌های جدیدی از کرم نواری را در تیمور شرقی در جنوب شرقی آسیا شناسایی کردند.

میشل تیلور می‌گوید: «این موجود به دلیل رنگ‌ها و واکنش‌های شیمیایی که ایجاد می‌کند، اهمیت زیست‌پزشکی فوق‌العاده‌ای دارد. این کرم، سموم منحصربه‌فردی تولید می‌کند که به عنوان درمان‌های بالقوه برای آلزایمر و اسکیزوفرنی در دست بررسی هستند.»

سوتلانا ماسلاکوا، دانشیار موسسه زیست‌شناسی دریایی دانشگاه اورگان، معتقد است که بارکدگذاری دی‌ان‌ای اغلب تنها راه قابل اعتماد دانشمندان برای تایید جدید بودن گونه یک کرم نواری است، چرا که بسیاری از آن‌ها تقریبا همسان به نظر می‌رسند: «رنگ‌آمیزی خیره‌کننده آن‌ها برای تحسین ما نیست، بلکه احتمالا هشداری به شکارچیانی مانند ماهی‌هاست.»

سوتلانا ماسلاکوا بیش از ۱۰۰ گونه جدید را به اوشن سنسس ارائه داده است: «این ۱۰۰ گونه تازه کشف‌شده چه چیزی برای ارائه دارند و چه تعداد گونه دیگر هنوز در آنجا برای کشف باقی مانده است؟ من می‌گویم تنها در میان کرم‌های نواری، هزاران گونه دیگر وجود دارد.»

مسابقه با زمان

دانشمندان برای کشف گونه‌های دریایی در معرض انقراض، در حال مسابقه با زمان هستند. آن‌ها هشدار می‌دهند که اقیانوس‌ها از قبل تحت فشار فزاینده‌ای قرار دارند.

دی‌اکسید کربن می‌تواند تاثیر بزرگی بر اقیانوس‌هایی بگذارد که میزان اسیدی شدن آن‌ها در ۲۰۰ سال گذشته ۳۰ درصد بیشتر شده است.

الیور استیدز می‌گوید: «اگر به گرمایش دو درجه برسیم، این امر به نابودی ۹۹ درصد از صخره‌های مرجانی ما منجر خواهد شد؛ صخره‌هایی که کارخانه بیولوژیکی و موتوری هستند که ۲۵ درصد از تنوع زیستی دریایی در آن زندگی می‌کند.»

«ما در مسابقه‌ای با زمان برای کشف گونه‌ها در اقیانوس هستیم. بسیاری از گونه‌ها پیش از آنکه حتی از وجودشان باخبر شویم در حال نابودی‌اند. حفاظت از چیزی که نمی‌دانیم وجود دارد، بسیار سخت است.»

ماهیگیری نیز به طور ویژه‌ای مشکل‌ساز است. استیدز می‌گوید: «وقتی صحبت از تنوع زیستی می‌شود، آسیب‌زاترین و مخرب‌ترین کاری که با تاثیر فوری در حال انجام آن هستیم، به ماهیگیری و به ویژه به ماهیگیری ناپایدار، بی‌رویه و همچنین ماهیگیری غیرقانونی مربوط می‌شود.»

اکتشافات ادامه دارند

سامانه نووا اوشن سنسس، یک بستر داده با دسترسی آزاد، هدفش پر کردن شکاف میان کشف گونه‌ها و توصیف علمی آن‌هاست. این سامانه به کارشناسان اجازه می‌دهد اطلاعاتی را که گردآوری کرده‌اند بارگذاری کنند تا به این ترتیب اطمینان حاصل شود که این داده‌ها، به عنوان مثال در صورت بازنشستگی یا درگذشت آن‌ها پیش از انتشار یافته‌هایشان، از بین نمی‌روند.

میشل تیلور اما اعتقاد دارد برای هزاران گونه جدیدی که پیدا شده‌اند، یک «برزخ علمی» وجود دارد. او می‌گوید که از زمان کشف یک گونه جدید تا انتشار رسمی ادبیات علمی درباره آن، به طور متوسط ۱۳ سال و نیم طول می‌کشد: «این زمان برای اسفنج‌ها ۲۰ تا ۲۴ سال است، زیرا متخصصان طبقه‌بندی اسفنج بسیار کمی وجود دارند.»

به بیان دیگر بسیاری از پژوهشگران عملا روی گونه‌هایی دست نگه داشته‌اند که شناسایی شده اما هنوز مستنداتشان منتشر نشده است و نمی‌توان از آن‌ها برای «تصمیم‌گیری‌های حفاظتی» استفاده کرد.

اولیور استیدز می‌گوید، دلیل اهمیت چنین کشفیاتی این است که دانشمندان هنوز با تصویری ناقص از حیات روی زمین کار می‌کنند؛ دانشی که برای «توانایی ما در حفاظت، پایداری و درک حیات» ضروری است.

او اعتقاد دارد که ما در حال انجام فعالیت‌هایی در «مقیاس سیاره‌ای» هستیم اما هنوز خبری از «۹۰ درصد از فهرست بیولوژیکی ما» روی زمین نیست.