آیا نسل زد در حال جایگزین کردن مشروب با قرص آرام‌بخش است؟

«می» (نام مستعار)، پیش از بیرون رفتن و گذراندن شبی با دوستان، احساس می‌کرد که گلویش گرفته، دست‌هایش عرق کرده است و می‌ترسد مبادا حرف نامناسبی از دهانش بپرد.

این دانشجوی ۲۰ ساله چینی از طریق شبکه‌های اجتماعی با راهکاری جایگزین آشنا شد: مصرف تفریحی داروهایی که نیاز به نسخه پزشک دارند.

او مصرف پرگابالین را آغاز کرد؛ دارویی که معمولا برای درمان صرع، اضطراب و دردهای عصبی استفاده می‌شود. هم‌زمان از بتابلوکر نیز استفاده می‌کرد؛ دارویی که معمولا برای درمان بیماری‌های قلبی به کار می‌رود ولی می‌تواند نشانه‌های جسمی اضطراب را هم کاهش دهد. او هر دو دارو را به طور غیرقانونی از فروشندگان اینترنتی خرید.

او می‌گوید: «احساس سرخوشی می‌کردم، انگار می‌توانستم جذاب‌ترین آدم حاضر در جمع باشم. مثل این بود که ۱۰ لیوان مشروب خورده باشم، بدون اینکه حالم بد شود.»

این داروها وقتی در دوزهای بالا مصرف شوند، احساسی مشابه مستی ایجاد می‌کنند.

کارشناسان هشدار می‌دهند که مصرف این داروها بدون نظارت پزشکی می‌تواند خطرناک باشد و در برخی موارد حتی زندگی مصرف‌کننده را تهدید کند.

مصرف طولانی‌مدت آنها همچنین می‌تواند به وابستگی منجر شود؛ به طوری که مصرف‌کنندگان احساس کنند برای هر موقعیت اجتماعی به آنها نیاز دارند. همچنین بسیاری از مصرف‌کنندگان هنگام قطع دارو از افزایش اضطراب، بی‌خوابی و افکار خودکشی خبر می‌دهند.

برای می آنچه با شب‌نشینی‌ها آغاز شد، به تدریج به همه رویدادهای اجتماعی گسترش یافت. او حالا روزانه از این داروها مصرف می‌کند: «بدون آنها نمی‌توانم از خانه بیرون بروم.»

او تنها نیست. در نقاط مختلف جهان، برخی جوانان به جای الکل به سراغ داروها و ترکیبات آزمایشگاهی رفته‌اند.

میزان اضطراب در میان نسل زد، یعنی متولدان ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۲، از هر نسل پیش از آنها بیشتر است. یک پژوهش نشان داد که شمار موارد اختلال اضطراب در گروه سنی ۱۰ تا ۲۴ سال در جهان، از ۱۰ میلیون مورد در سال ۱۹۹۰ به ۱۶ میلیون مورد در سال ۲۰۲۱ افزایش یافته است.

مرور ۶۱ مورد تحقیق نیز نشان داد که میزان اضطراب در میان جوانان در مقایسه با دوران پیش از همه‌گیری کرونا افزایش یافته است.

هم‌زمان، جست‌وجو برای جایگزین‌های «سالم‌تر» برای نوشیدن الکل، بازار تازه‌ای برای موادی ایجاد کرده که در شبکه‌های اجتماعی به عنوان داروهای اجتماعی بدون خماری تبلیغ می‌شوند.

لیام نولز، پژوهشگر حوزه اعتیاد در دانشگاه تیساید، می‌گوید: «جوان‌ترها این داروها را جایگزینی پاک‌تر و ایمن‌تر می‌بینند ولی این احساس امنیتی کاذب است.»

مشخص نیست دقیقا چه تعداد از جوانان برای معاشرت از این داروها استفاده می‌کنند، به‌ویژه به این دلیل که این داروها در بسیاری موارد به طور غیرقانونی تهیه می‌شوند.

طبق مطالعه‌ای که در نشریه «نیچر کامیونیکیشنز» منتشر شده، مصرف جهانی پرگابالین بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۸ چهار برابر شده است. همچنین سوءمصرف پرگابالین و مرگ‌های مرتبط با آن به شکل چشمگیری افزایش یافته است.

در چین، نخستین گزارش‌های سوءمصرف پرگابالین در سال ۲۰۲۴ منتشر شد. دولت این کشور امسال گفته است که قصد دارد کنترل این دارو را سخت‌گیرانه‌تر کند. هند نیز در اردیبهشت امسال برای استفاده از آن محدودیت‌هایی وضع کرد. پژوهشگران در اردن و اوکراین نیز از افزایش سوءمصرف این دارو خبر داده‌اند.

هشتگ‌های مرتبط با این داروها هزاران ویدئو را در شبکه‌های اجتماعی نمایش می‌دهند؛ ویدئوهایی که کاربران را تشویق می‌کنند، ترکیب اختصاصی خود از چند دارو را بسازند؛ روشی که در فضای آنلاین «استکینگ» نامیده می‌شود.

اما به نظر نمی‌رسد که شبکه‌های اجتماعی صرفا برخی جوانان را با این مواد آشنا کنند؛ آنها همچنین می‌توانند راه دسترسی به این مواد را نیز فراهم کنند.

بی‌بی‌سی دریافته است که برخی اینفلوئنسرها این داروها را در حساب‌های کاربری خود می‌فروشند.

می، گفته است که این داروها را از طریق شبکه‌های اجتماعی چینی خریده است: «هزاران آگهی برای فروش آنها وجود دارد. پیدا کردن و سفارش دادن‌شان خیلی آسان است.»

این وضعیت فقط محدود به چین نیست.

لورا، کارمند ۲۶ ساله از اوکراین، به بی‌بی‌سی گفت که تهیه این داروها از طریق اینترنت یا دوستان «آسان» است.

«نسل هوشیار»

افزایش علاقه به این مواد هم‌زمان با دور شدن جوانان از مصرف الکل رخ داده است؛ روندی که باعث شده نسل زد را «نسل هوشیار» بنامند.

بر اساس داده‌های بلومبرگ، ارزش سهام شرکت‌های مرتبط با الکل در سال ۲۰۲۵ در مجموع ۸۳۰ میلیارد دلار کاهش یافت. پژوهشگران معتقدند که این روند ناشی از تغییر رفتار جوانان در زمینه نوشیدن است و به هزینه‌ها و نگرانی‌های مربوط به سلامت ارتباط دارد.

در قرن بیستم، الکل، انتخاب بیشتر جوانانی بود که می‌خواستند آرام شوند. اکنون برخی افراد در دهه بیست زندگی خود به جای آن به داروهایی که به نسخه پزشک نیاز دارند، روی آورده‌اند.

نولز می‌گوید، بسیاری از جوانانی که برای تفریح از پرگابالین استفاده می‌کنند، اهمیت زیادی به سلامتشان می‌دهند: «مردم نمی‌خواهند کالری اضافی دریافت کنند یا روی وزن و روند پیر شدن‌شان تاثیر بگذارند.»

این منطق برای مت، جوان ۲۲ ساله بریتانیایی و علاقه‌مند به ورزش، نیز قانع‌کننده است. او معتقد است این داروها نسبت به الکل تاثیر بسیار کمتری بر بدن، به‌ویژه کبد و قلبش، دارند: «این افراد معتقدند که این داروها از الکل سالم‌ترند.»

«بی‌هزینه نیست»

الکل با دست‌کم هفت نوع سرطان مرتبط دانسته شده است و سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۳ هشدار داد که هر میزان مصرف الکل با خطر همراه است.

دیوید نات، متخصص ‌داروهای اعصاب و روان در کالج امپریال لندن، که سال‌ها برای کاهش محدودیت‌های قانونی مواد مخدر فعالیت کرده، معتقد است داروهایی که می مصرف می‌کند ممکن است از نوشیدن سنگین الکل کم‌ضررتر باشند، هرچند خطرهای خاص خود را دارند.

او می‌گوید که وقتی پرگابالین در دوزهای بالا مصرف شود، وضعیت تغییر می‌کند: «اگر افراد از آن به عنوان چیزی برای مست شدن استفاده کنند، در معرض خطر وابستگی قرار می‌گیرند. به این معنا، مصرفش بی‌هزینه نیست.»

افرادی که برای تفریح از پرگابالین استفاده می‌کنند ممکن است دچار «تحمل دارویی» شوند؛ یعنی برای رسیدن به همان احساس آرامش یا سرخوشی، به دوزهای بیشتری نیاز پیدا کنند.

پرگابالین در دوزهای بالا می‌تواند تنفس را آهسته کند و در برخی موارد جان فرد را به خطر بیندازد. دوزهای بالای بتابلوکرها نیز ممکن است باعث غش کردن و افت خطرناک ضربان قلب شوند.

خطر وابستگی

امیلی جونز، روان‌شناس کالج کینگ لندن، می‌گوید که تمرکز روی مقایسه آسیب‌های جسمی این داروها و الکل ممکن است پرسش اساسی‌تری را نادیده بگیرد: چه اتفاقی می‌افتد اگر افراد باور کنند فقط با کمک مواد شیمیایی می‌توانند معاشرت کنند؟

او می‌گوید: «مصرف زیاد الکل خطرناک است اما مصرف مداوم دارو بدون نظارت پزشک هم خطرات خودش را دارد.»

او به‌ویژه نگران آن است که استفاده از دارو برای دوری از احساس اضطراب، این باور را در فرد تقویت کند که موقعیت‌های عادی اجتماعی ناامن هستند: «اگر خودتان را شرطی کنید که فقط در صورتی در امان خواهید بود که پیش از بیرون رفتن این داروها را مصرف کنید، به‌راحتی ممکن است این باور به موقعیت‌های دیگر هم گسترش پیدا کند.»

جونز می‌گوید به مرور زمان، افراد اعتماد خود را به توانایی‌شان برای کنار آمدن با شرایط بدون دارو از دست می‌دهند: «اعتماد خود را به توانایی‌تان برای مقابله موثر با مسائل از دست می‌دهید.»

لورا نیز این گونه وابستگی‌ را تجربه کرده است. او ابتدا پیش از مهمانی‌ها و رویدادهای اجتماعی داروی ضداضطراب مصرف می‌کرد اما خیلی زود مصرف آن را به محل کار هم کشاند: «کمکم می‌کرد. با مردم سر و کار دارم. ارتباط برقرار کردن و حل مشکلات را آسان‌تر می‌کرد.»

اما به دنبال دو هفته عدم دسترسی به دارو، دوره‌هایی از افسردگی و افکار خودکشی را تجربه کرد: «نمی‌فهمیدم چه اتفاقی برایم افتاده است. مضطرب بودم، نمی‌توانستم غذا بخورم و دوستانم را ببینم.»

داروها در بازار سیاه

در حالی که کشورهای بیشتری در پی اعمال محدودیت بر این داروها هستند، برخی معتقدند که دشوارتر کردن دسترسی به آنها می‌تواند خطرهای دیگری ایجاد کند.

میکیتا لاپین، همه‌گیرشناس، می‌گوید که ممنوع کردن مواد لزوما مانع مصرف آنها نمی‌شود: «ممنوع کردن برخی مواد فقط باعث می‌شود مردم به بازار سیاه روی بیاورند و داروهایی با کیفیت مشکوک بخرند»؛ موضوعی که خطر مصرف بیش از حد را افزایش می‌دهد.

نولز معتقد است که تهیه غیرقانونی پرگابالین خطر دیگری هم دارد، زیرا مصرف‌کنندگان ممکن است دقیقا ندانند چه چیزی مصرف می‌کنند: «اگر در بریتانیا یک نوشیدنی الکلی از فروشگاه بخرید، میزان الکل و درصد آن روی برچسب مشخص است.»

او می‌گوید که چنین اطمینانی همیشه درباره پرگابالینی که به صورت آنلاین خریده می‌شود، وجود ندارد: «این ریسک مضاعفی است که در مورد یک بطری مشروب وجود ندارد.»

می، مانند بسیاری از کسانی که برای تفریح این داروها را مصرف می‌کنند، نگران است که شاید هرگز نتواند مصرف آنها را کاملا قطع کند: «ترسناک است. نمی‌دانم بدون آن چطور از پس زندگی برخواهم آمد.»

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با مسائل مطرح‌شده در این گزارش درگیر هستید، می‌توانید با پزشک خود مشورت کنید. او ممکن است شما را به نهاد یا خدماتی معرفی کند که بتواند به شما کمک کند.