شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
«همه چیز میتواند غلط پیش برود»؛ چرا خارج کردن اورانیوم ایران برای آمریکا پرخطر است؟
- نویسنده, دنیل بوش
- شغل, خبرنگار واشنگتن
- نویسنده, برند دبوسمان جونیور
- شغل, خبرنگار کاخ سفید
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
یورش نیروهای آمریکایی به یک تاسیسات هستهای زیرزمینی و محرمانه برای بیرون بردن ذخایر اورانیوم غنیشده ایران شاید دور از ذهن یا حتی غیرممکن به نظر برسد، اما بنا بر گزارشها، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال بررسی این گزینه برای رسیدن به هدف اصلی خود در این جنگ است: جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای.
به گفته کارشناسان نظامی و مقامهای پیشین دفاعی آمریکا که با بیبیسی گفتوگو کردهاند، چنین عملیاتی بسیار دشوار و همراه با خطرات فراوان خواهد بود. آنها میگویند اجرای این عملیات به اعزام نیروهای زمینی نیاز دارد و ممکن است تکمیل آن چند روز یا حتی چند هفته طول بکشد.
میک مولروی، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه، میگوید خارج کردن ذخایر اورانیوم یکی از «پیچیدهترین عملیاتهای ویژه در تاریخ» خواهد بود.
این سناریو فقط یکی از چند اقدام نظامی است که آقای ترامپ میتواند در ایران انجام دهد.
از دیگر گزینهها میتوان به در دست گرفتن کنترل جزیره خارگ از سوی آمریکا با هدف افزایش فشار بر ایران برای بازگشایی کامل تنگه هرمز اشاره کرد. همچنین ممکن است دولت آمریکا از تهدید به عملیاتهای نظامی تازه برای کشاندن ایران به پای میز مذاکره استفاده کند.
دونالد ترامپ روز سهشنبه در گفتوگوی تلفنی با شبکه خبری سیبیاس، شریک آمریکایی بیبیسی، از پاسخ به این پرسش خودداری کرد که آیا میتوان بدون خارج کردن یا نابود کردن اورانیوم غنیشده ایران در این جنگ اعلام پیروزی کرد یا نه.
اما به نظر میرسید او میکوشد اهمیت این ذخایر را ناچیز جلوه دهد و به خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته اشاره کرد. آقای ترامپ گفت: «[ذخایر اورانیوم] آنقدر در عمق زمین دفن شده که دسترسی به آن برای هر کسی بسیار دشوار خواهد بود. خیلی پایین هستند. بنابراین... جایشان کاملا امن است. اما، میدانید، ما در این باره تصمیم خواهیم گرفت.»
این اظهارات پس از آن مطرح شد که والاستریت ژورنال گزارش داد آمریکا در حال بررسی عملیاتی برای خارج کردن این مواد است. کاخ سفید هم گفت آقای ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است.
کارشناسان گفتند هر عملیاتی که هدفش ذخایر اورانیوم ایران باشد، با چند چالش بزرگ لجستیکی روبهرو خواهد بود.
به گفته مقامهای ارشد آمریکایی، ایران در آغاز جنگ حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت. این ماده را میتوان در مدتی نسبتا کوتاه به آستانه ۹۰ درصدی لازم برای تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی رساند.
ایران همچنین حدود ۱۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۲۰ درصد و ۸۵۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۳/۶ درصد در اختیار دارد که این سطح برای پژوهشهای پزشکی پذیرفته شده است.
گمان میرود بخش عمده اورانیوم با غنای بالایی که به آسانی میتوان آن را به مواد لازم برای ساخت بمب یا موشک تبدیل کرد، در اصفهان نگهداری میشود. این تاسیسات یکی از سه مرکز هستهای زیرزمینی ایران است که سال گذشته در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفت.
اما هنوز روشن نیست چه مقدار از اورانیوم با غنای بالا در مکانهای دیگر نگهداری میشود.
جیسون کمپبل، مقام ارشد پیشین وزارت دفاع آمریکا در دولتهای باراک اوباما و دونالد ترامپ، میگوید اگر آمریکا دقیقا میدانست این ذخایر کجا قرار دارند، اجرای عملیات نظامی برای بازیابی این مواد آسانتر میشد.
به گفته آقای کمپبل «سناریوی ایدهآل این است که دقیقا بدانید این مواد کجا هستند. اگر این مواد در چهار سایت مختلف پراکنده شده باشند، آن وقت با سطحی کاملا متفاوت از پیچیدگی روبهرو هستید.»
علاوه بر اصفهان، این احتمال هم وجود دارد که بخشی از اورانیوم با غنای بالا در فردو و نطنز نگهداری شود، دو تاسیسات غنیسازی دیگری که سال گذشته در عملیات «چکش نیمهشب» هدف قرار گرفتند.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ماه گذشته گفت بخش عمده اورانیوم با غنای بالای ایران در اصفهان نگهداری میشود و بخشی از این مواد نیز در نطنز قرار دارد. اما او گفت اطلاعات دقیقتر در دسترس نیست، زیرا بازرسان از زمان خروج از ایران پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۵، دیگر از این سایتها بازدید نکردهاند.
آقای گروسی به خبرنگاران گفت: «پرسشهای زیادی وجود دارد که فقط وقتی بتوانیم بازگردیم، روشن و شفاف خواهند شد.»
حتی اگر فرض شود آمریکا از محل نگهداری ذخایر اورانیوم با غنای بالا آگاه است، دسترسی پیدا کردن به آنها مجموعه دیگری از چالشها را پیش میکشد.
نشانههایی وجود دارد که ایران پیش از حملات آمریکا و اسرائیل، برای حفاظت از یک مجتمع زیرزمینی در نزدیکی یکی از تاسیسات هستهای خود استحکامات بیشتری ایجاد کرده بود. تصاویر ماهوارهای ماه فوریه نشان میداد همه ورودیهای مجموعه تونلهای اصفهان ظاهرا با خاک مسدود شدهاند؛ اقدامی که انجام هرگونه عملیاتی را دشوارتر میکند.
آمریکا و اسرائیل از آغاز جنگ توانستهاند تنها با حملات هوایی، نیروی دریایی ایران را درهم بکوبند، توان موشکهای بالستیک آن را کاهش دهند و به زیرساخت صنعتیاش آسیب بزنند. اما کارشناسان میگویند برخلاف آن اهداف نظامی، خارج کردن اورانیوم غنیشده ایران بدون استفاده از نیروهای زمینی ممکن نیست.
آمریکا میتواند از یگانهایی از لشکر ۸۲ هوابرد، که به خاورمیانه اعزام شدهاند، برای تامین امنیت مناطق اطراف اصفهان و نطنز استفاده کند. سپس نیروهای عملیات ویژه که برای کار با مواد هستهای آموزش دیدهاند، برای خارج کردن اورانیوم غنیشده وارد عمل میشوند. خود اورانیوم به شکل گاز است و گمان میرود در محفظههای فلزی بزرگ نگهداری شود.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد ورودیهای اصفهان و نطنز در حملات هوایی آمریکا به شدت آسیب دیدهاند. نیروهای آمریکایی احتمالا برای کنار زدن آوار و پیدا کردن اورانیوم غنیشده، که گمان میرود در تونلهایی در اعماق زمین نگهداری میشود، به ماشینآلات سنگین نیاز خواهند داشت، آن هم در حالی که باید با ضدحملههای احتمالی ایران نیز روبهرو شوند.
آقای کمپبل گفت: «اول باید محل را خاکبرداری و [اورانیوم غنیشده] را پیدا کنید، آن هم در حالی که به احتمال زیاد تقریبا پیوسته با تهدید روبهرو هستید.»
هنوز روشن نیست ایران چگونه ممکن است واکنش نشان دهد، یا تا چه اندازه ممکن است برای نیروهای زمینی آمریکا که تاسیسات اصلی هستهای این کشور را هدف قرار دادهاند، تهدید به شمار برود.
الکس پلیتساس، مقام پیشین دفاعی آمریکا و پژوهشگر ارشد غیرمقیم در ابتکار امنیت خاورمیانه اسکوکرافت، میگوید آمریکا و اسرائیل در حال تضعیف «توان دفاعی ایران برای هموار کردن مسیر چنین عملیاتی در صورت لزوم» بودهاند. اما میافزاید این عملیات همچنان «پرخطر» خواهد بود.
نیروهای زمینی آمریکا در اصفهان، که در عمق خاک ایران قرار دارد، در موقعیتی جدا افتاده و بدون پشتیبانی نزدیک مستقر خواهند شد. آقای پلیتساس میگوید: «این فاصلهها [تخلیه مجروحان] را دشوار میکند. [نیروهای آمریکایی] هنگام ورود و خروج در برابر آتش ضدهوایی آسیبپذیر خواهند بود و زمانی هم که در تاسیسات هستهای هستند، در معرض حمله قرار میگیرند.»
کارشناسان میگویند این عملیات میتواند به شکلهای مختلفی انجام شود، اما به احتمال زیاد با در اختیار گرفتن یک فرودگاه یا منطقه فرود همراه خواهد بود تا نیروهای آمریکایی از آنجا عملیات خود را پیش ببرند و سپس، پس از بازیابی اورانیوم غنیشده، آن را از ایران خارج کنند.
کارشناسان نظامی میگویند لشکر ۸۲ هوابرد، که برای تامین امنیت فرودگاهها و دیگر زیرساختها آموزش دیده است، میتواند همراه با دیگر نیروهای آمریکایی برای برپا کردن یک پایگاه عملیاتی برای این ماموریت به کار گرفته شود. پس از تامین امنیت اورانیوم، ایالات متحده با این پرسش روبهرو خواهد شد که آن را از کشور خارج کند یا در همان محل رقیق کند.
مقامهای ارشد دولت آمریکا در آغاز جنگ گفته بودند که واشنگتن ممکن است به جای خارج کردن اورانیوم با غنای بالای ایران از کشور، رقیقسازی آن را در همان محل در نظر بگیرد. اما جاناتان روهه، کارشناس برنامه هستهای ایران در «موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا»، اندیشکدهای محافظهکار در واشنگتن، میگوید این کار عملیاتی بزرگ، پیچیده و زمانبر خواهد بود.
به گفته آقای روهه تصاحب و خارج کردن اورانیوم از ایران گزینهای سریعتر است و به آمریکا این امکان را میدهد که این مواد را در داخل ایالات متحده رقیقسازی کند. او افزود این عملیات، به هر شکلی که انجام شود، بسیار پرخطر خواهد بود.
آقای روهه میگوید: «در واقع با حدود نیم تن اورانیوم روبهرو هستید که عملا در حد اورانیوم با درجه تسلیحاتی است و باید آن را بیرون بیاورید.»
«و ممکن است یک میلیون مشکل پیش بیاید.»
