چرا عمان از مسیر همسایگان عرب خود در جنگ ایران فاصله گرفت؟

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران موضع بیشتر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را در قبال تهران سخت‌تر کرد. اما در این میان عمان به ‌عنوان یک استثنا دیده می‌شود.

این پادشاهی که از دیرباز میان واشنگتن و تهران میانجی‌گری کرده، همچنان در حفظ بی‌طرفی خود در جریان این جنگ، یک مورد منحصربه‌فرد باقی ماند.

در حالی که دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس لحن خصمانه و تهدیدآمیزی علیه ایران در پیش گرفتند، عمان به رویکرد همیشگی سیاست خارجی خود مبنی بر «دوست همه و دشمن هیچ‌ کس» پایبند ماند.

این موضع باعث شده عمان صریح‌ترین کشور شورای همکاری خلیج فارس در انتقاد از کارزار آمریکا و اسرائیل باشد و آن را «یک جنگ غیرقانونی» توصیف کند که باید پایان یابد.

عمان همچنین تنها کشور این شورا بود که به‌ صراحت اعلام کرد وارد جنگ نخواهد شد، حتی پس از آنکه خاکش هدف حمله قرار گرفت. به این ترتیب عمان به آخرین کانال قابل اتکای دیپلماسی در منطقه برای دستیابی به آتش‌بس با تهران تبدیل شده است.

موضع عمان در قبال جنگ چه بود؟

عمان که نقش میانجی اصلی را در گفت‌وگوهای ایران و آمریکا ایفا می‌کرد، به نظر می‌آمد بعد از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران غافلگیر شده است.

یک روز پیش از شروع جنگ، بدر بوسعیدی، وزیر خارجه عمان، در دیدار با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در واشنگتن گفته بود که توافق صلح «در دسترس» است.

پس از آغاز جنگ، آقای بوسعیدی از اینکه «مذاکرات فعال و جدی بار دیگر تضعیف شده‌اند» ابراز «ناامیدی» کرد و به واشنگتن گفت: «این جنگ شما نیست.»

این ناامیدی از همان روز نخست درگیری بر موضع مسقط تاثیر گذاشت. برخلاف همسایگان این کشور در خلیج فارس که تمرکز خود را بر محکوم کردن حملات ایران گذاشته بودند، عمان عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل را محکوم کرد.

موضع عمان حتی پس از هدف قرار گرفتن خاک و تاسیساتش نیز تغییر نکرد. این کشور، حملات را با لحنی محتاطانه محکوم ‌کرد، اما از نام بردن یا متهم کردن ایران خودداری کرد.

با این حال پس از حمله اسرائیل به میدان گازی پارس جنوبی ایران در ۱۸ مارس، عمان به‌ طور علنی از هدف قرار دادن تاسیسات ایران انتقاد کرد.

نگاه مسقط به آمریکا و اسرائیل چیست؟

عمان جنگ جاری را «غیرقانونی» می‌داند. وزیر خارجه این کشور، در یادداشتی در نشریه اکونومیست در ۱۸ مارس نوشت: «ابرقدرت، کنترل سیاست خارجی خود را از دست داده است.»

او تاکید کرد که «دوستان آمریکا باید به این کشور کمک کنند تا از یک جنگ غیرقانونی خارج شود»؛ جنگی که به گفته او به ایران دلایلی برای تلافی داده است.

این دیدگاه عمان، مبنایی برای درک رفتار و واکنش ایران فراهم می‌کند، از جمله حملاتی که تهران گفته علیه اهداف آمریکایی در منطقه خلیج فارس انجام داده است. چنین دیدگاهی با موضع دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بسیار متفاوت است.

عمان موضعی حتی انتقادی‌تر نسبت به اسرائیل در پیش گرفته است. احمد بن حمد خلیلی، مفتی اعظم این کشور، آنچه را «تجاوز خائنانه آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران» خواند محکوم کرد.

او در بیانیه‌ای که روز ۲۸ فوریه در شبکه ایکس منتشر شد، از «مسلمانان و مردم باوجدان در سراسر جهان خواست با قدرت و قاطعیت در برابر آن بایستند».

عمان برخلاف امارات متحده عربی و بحرین، روابط رسمی با اسرائیل برقرار نکرده است. با این حال، تماس‌هایی با اسرائیل داشته و در سال ۲۰۱۸ میزبان بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در مسقط بوده است. آن سفر نخستین دیدار یک نخست‌وزیر اسرائیل به عمان از سال ۱۹۹۶ تا آن زمان بود.

در حالی که برخی ناظران پیش‌تر نشانه‌هایی از تمایل عمان به عادی‌سازی روابط با اسرائیل را مطرح کرده بودند، مسقط تاکید دارد که چنین اقدامی تنها در صورت تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی قابل بررسی است.

چرا عمان کمترین آسیب را از جنگ دید؟

عمان میزبان سه پایگاه نظامی آمریکا است: پایگاه هوایی جزیره مصیره، پایگاه هوایی ثمریت و بندر دقم.

با وجود نقش برجسته‌ این کشور به عنوان میانجی، عمان از حملات تلافی‌جویانه ایران در امان نماند. نخستین حمله در روز اول مارس رخ داد، زمانی که دو پهپاد، بندر تجاری دقم را هدف قرار دادند. در جریان این حمله یک کارگر خارجی مجروح شد و آنچه برخی «مصونیت ناشی از میانجی‌گری» می‌نامیدند، نقض شد. حملات دیگری نیز تاسیسات ذخیره نفت در بندر صلاله را هدف قرار دادند.

با این حال، از آغاز جنگ، این کشور در مقایسه با همسایگانش، به‌ ویژه امارات، با کمترین حملات روبه‌رو شده است.

برخلاف سایر کشورهای حوزه خلیج فارس، بازار سهام عمان با کاهش ارزش روبرو نشد. برعکس، شاخص اصلی آن یعنی ام‌اس‌ام-۳۰، عملکردی متفاوت داشت و طبق داده‌های تریدینگ اکونومیکس در ماه مارس ۱۱/۷۷ درصد رشد کرد.

موقعیت جغرافیایی عمان نیز به آن کمک کرده تا اختلالات در تنگه هرمز را مدیریت کند؛ مسیری که ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت و ۲۰ درصد از گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور می‌کند. هلال السوایی، مشاور کارآفرینی، به تاب‌آوری اقتصادی عمان در طول جنگ اشاره کرده و گفت این پایداری نه‌تنها به دلیل دسترسی این کشور به اقیانوس هند، بلکه ناشی از افزایش قیمت نفت بوده است.

چشم‌انداز روابط عمان و ایران چیست؟

عمان برخلاف بسیاری از همسایگانش در خلیج فارس، با حفظ کانال‌های ارتباطی باز با ایران، بدون تحریک مخالفان تهران، نقش ویژه‌ای در منطقه برای خود ایجاد کرده است.

به همین دلیل مسقط از دیرباز به‌عنوان میانجی طبیعی در تنش‌های پایدار میان ایران و رقبای منطقه‌ایش، به‌ ویژه عربستان سعودی، شناخته شده است.

انتظار می‌رود این رویکرد در سیاست خارجی، یعنی ایجاد توازن میان عضویت در شورای همکاری خلیج فارس و حفظ روابط با ایران، همچنان ادامه یابد.

همانطور که در تصمیم این کشور مبنی بر نپیوستن به ائتلاف علیه حوثی‌های تحت حمایت ایران در یمن دیده شد، عمان همواره مسیری مستقل را بدون برانگیختن حساسیت اعضای شورای همکاری خلیج فارس در پیش گرفته است.

ارتباطات دیپلماتیک میان مسقط و تهران با وجود جنگ ادامه یافته و عمان به‌ عنوان تنها کشور شورای همکاری خلیج فارس شناخته می‌شود که انتخاب مجتبی خامنه‌ای را به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی، تبریک گفته است.