هشدار ایران درباره حضور قدرت‌های خارجی در دریای خزر

ایران با هشدار به حضور قدرت‌های خارجی در دریای خزر می‌گوید که این دریا نباید «عرصه رقابت یا حضور قدرت‌های خارج از منطقه باشد.»

کاظم غریب‌آبادی، معاون وزارت خارجه ایران گفت: «با موافقت کشور‌های ساحلی، زمینه برای برگزاری هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران در تهران فراهم شده و ان‌شاءالله در تاریخ اول مهر این اجلاس را با حضور مقام‌های عالی‌رتبه پنج کشور ساحلی برگزار خواهیم کرد.»

آقای غریب آبادی این موضوع را در روز بین المللی دریای خزر گفته است. این روز سالگرد امضای توافق زیست محیطی برای حفاظت از این دریاست که اولین توافق پنج جانبه لازم‌الاجرا دربار دریای خزر پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است.

معاون وزیر خارجه ایران درباره حضور قدرت‌های خارجی در دریای خزر هشدار داده و گفته است که این دریا «نباید عرصه رقابت یا حضور قدرت‌های خارج از منطقه شود» و ادامه داده که «خزر حوزه‌ای است که با وجود تفاوت دیدگاه‌ها همچنان امکان گفت‌و‌گو و همکاری را میان پنج کشور ساحلی حفظ می‌کند.»

میزبانی تهران، مصوبه اجلاس رؤسای جمهوری کشورهای ساحلی دریای خزر در تیر ۱۴۰۱ در ترکمنستان است. آن زمان از ایران، ابراهیم رئیسی، رئیس جمهور وقت در این نشست شرکت کرده بود.

رسانه‌های ایران اخیرا گزارش داده بودند که هفتمین اجلاس سران کشورهای ساحلی دریای خزر قرار بود مرداد ماه سال جاری در تهران برگزار شود «اما فعلا به دلایل شرایط جنگی به زمان دیگری موکول شده‌است.»

مواضع ایران در این دریا در جریان دو جنگ اخیر هم از سوی اسرائیل و هم سوی آمریکا هدف قرار گرفته است. دامنه درگیری روسیه و اوکراین هم از مدت‌ها پیش به دریای خزر کشیده است.

اوکراین به تازگی یک کشتی ایرانی را در دریای خزر هدف حمله قرار داده است. ولودیمر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، گفته بود که این کشتی حاوی سلاح و مرتبط با روسیه بود که با اوکراین درگیری نظامی دارد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین، پس از این حمله گفته بود که آن شناور حامل ادوات نظامی بوده که به گفته او بین ایران و روسیه تبادل می‌شود. اما ایران این اظهارات را رد کرد. پس از بالاگرفتن تنش بین دو کشور، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفت که آندری سیبیها، همتای اوکراینی‌اش، به او اطمینان داده است که هدف قرار گرفتن کشتی ایرانی «غیرعمدی» بوده است.

زمان برگزاری اجلاس رهبران کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران در حالی اعلام می شود که موضوع سهم ایران از این دریا اخیرا با واکنش گسترده در شبکه‌های اجتماعی و فضای سیاسی ایران همراه بوده است.

این موضوع پس از آن دوباره مطرح شده که دولت ایران اعلام کرده است پس از هشت سال که امضای کنوانسیون رژیم حقوقی دریای خزر می‌گذرد، لایحه الحاق رسمی ایران به آن را برای تصویب نهایی به مجلس شورای اسلامی فرستاده است.

حسن قشقاوی، نماینده مجلس ایران، اخیرا گفته است که این کنوانسیون «از منظر امنیتی فوق‌العاده است و چارچوب بسیار محکمی دارد» و ادامه داده که «متأسفانه ما آخرین کشوری هستیم که داریم آن را تصویب می‌کنیم.»

او گفته بود که «در حال حاضر نوبت جمهوری اسلامی ایران و شهر تهران است که میزبان اجلاس آتی رؤسای جمهور و سران کشورهای ساحلی دریای خزر باشد. قطعا شایسته و مقتضی نیست در حالی که ما میزبانی این اجلاس مهم بین‌المللی را بر عهده داریم، هنوز این کنوانسیون در مجلس ما به تصویب نرسیده باشد.»

موضوع سهم ایران در دریای خزر از خبرسازترین مسائل ملی در سال‌های اخیر بوده است.

کاربران شبکه‌های اجتماعی می‌گویند در حالی که ایران هنوز درگیر موضوع جنگ با اسرائیل و آمریکاست و به‌تازگی یک کشتی آن در دریای خزر هدف حمله نظامی اوکراین قرار گرفته، بابت پیامدهای پیوستن ایران به این کنوانسیون نگرانند.

ایران در زمان ریاست‌جمهوری حسن روحانی کنوانسیون خزر را امضا کرد، اما در هشت سال گذشته از تصویب آن در مجلس خودداری کرده است.

دریای خزر تا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، دریای مشترک بین دو کشور بود، اما پس از استقلال جمهوری‌های سابق، نیازمند نظام حقوقی تازه‌ای بود که تکلیف این دریا، از جمله منابع زیر آن، آبزیان و سهم هر کشور از این پهنه را روشن کند.

مذاکره بر سر کنوانسیون خزر بیش از دو دهه طول کشید و با فراز و فرودهای فراوانی همراه بود.

روسیه، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان که همراه ایران پنج کشور ساحلی دریای خزر هستند، به فاصله کوتاهی پس از امضای این کنوانسیون، آن را در پارلمان‌های خود تصویب کردند، اما دولت ایران تا پیش از این لایحه‌ای برای الحاق رسمی به آن به مجلس نفرستاده بود.

تا زمانی که همه کشورهای ساحلی رسماً به کنوانسیون ملحق نشده باشند، این سند وارد مراحل اجرا نمی‌شود و لازم‌الاجرا نخواهد بود.

معاون وزرات خارجه ایران اخیرا گفته است که «در یکی دو سال گذشته، شرایط امنیتی پیرامون خزر قابل قیاس با قبل از آن نیست.»

برخی از مقام‌های ایرانی در سال‌های گذشته گفته بودند که با هدف به‌دست‌آمدن بهترین توافق بر سر تعیین خط مبدأ، تصویب این کنوانسیون را به تأخیر انداختند اما مقام‌های وزارت خارجه دولت مسعود پزشکیان نظر دیگری ابراز کردند.

کاظم غریب آبادی پس از خبرساز شدن ارسال لایحه دولت ایران به مجلس گفته است «این تصور که تصویب و لازم‌الاجرا شدن کنوانسیون موجب از دست رفتن منافع ایران از منابع خزر و سهم آن خواهد شد، نادرست است، چرا که این کنوانسیون تحدید حدود بستر و زیر بستر خزر را به موافقت نامه های جداگانه کشورهای ساحلی موکول کرده است.»

در سال‌های اخیر، وزرای خارجه ایران به‌طور پی‌درپی برای توضیح درباره وضعیت دریای خزر و سهم ایران از آن به صحن مجلس دعوت شده‌اند، اما عمدتاً با کارت زرد نمایندگان روبه‌رو شدند که معنی قانع‌نشدن از پاسخ‌های وزیر بوده است.

روسیه که اولین کشور ساحلی بود که به رسما به کنوانسیون خزر ملحق شد، بارها خواستار الحاق فوری ایران به این کنوانسیون شده است.