IKIBIRIRAHO, Abantu benshi bapfuye nyuma y’uko ubwato burohamye muri Nigeria

Iyi mpanuka yabereye mu mujyi wa Sokoto, mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bw’igihugu, birakekwa ko benshi mu bahitanywe na yo ari abana.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Gildas Yihundimpundu na Latifa Mutesi

  1. Tundu Lissu: Ibyo wamenya ku rubanza rw’ubugambanyi rw'umunyapolitike utavuga rumwe n’ubutegetse bwa Tanzania

    Tundu Lissu ari mu rukiko

    Urubanza rwa Lissu rurebana n'iki?

    Umuyobozi wa CHADEMA, Tundu Lissu, akurikiranyweho icyaha cy'o kugambanira igihugu cye cya Tanzania.

    Uru rubanza rurimo kuburanishwa mu Rukiko Rukuru, i Dar es Salaam, kandi rukomeje mu byiciro bitandukanye mu gihe Repubulika itanga ibimenyetso byayo.

    1. Lissu yatawe muri yombi ryari?

    Lissu yatawe muri yombi ku ya 8 Mata 2025, maze umunsi umwe nyuma y’aho ajyanwa mu Rukiko rw’Umucamanza wa Kisutu, Dar es Salaam, aho yashinjwe icyaha cyo kugambanira igihugu nk’urubanza rw’ubugambanyi.

    Nibwo inzira y'urubanza yatangiye mbere yuko urubanza rukomeza kuburanishwa mu Rukiko Rukuru.

    Ni gute urubanza rwageze mu Rukiko rw'Ikirenga?

    Nyuma y’iburanisha rya mbere mu Rukiko rw’Umucamanza wa Kisutu, urubanza rw’ubugambanyi rwakomereje mu Rukiko Rukuru, mu Ishuri Rikuru rya Dar es Salaam.

    Aho ngaho, uruhande rwa Repubulika rwatangiye gutanga ibimenyetso n'abatangabuhamya bashyigikira ibirego bishinjwa Lissu. Kugeza ubu, abatangabuhamya 17 batanze ibimenyetso byabo kugeza ku ya 13 Kanama 2026.

    Kuki urubanza rwahagaze amezi atanu?

    Iyi ni imwe mu ngingo z'ingenzi mu mateka y'urubanza.

    Muri Gashyantare 2026, Repubulika yatanze itangazo risaba kongera ibimenyetso bishya ku rubanza.

    Lissu yarwanyije icyo cyemezo, maze Urukiko Rukuru rwa Dar es Salaam rwanze icyemezo cya Repubulika cyo gutanga ibimenyetso bishya.

    Repubulika ntiyemeranyije n'umwanzuro. Yajyanye ikibazo mu Rukiko rw'Ubujurire, isaba ko icyemezo cy'Urukiko Rukuru gisubirwamo.

    Kubera iyo mpamvu, Urukiko Rukuru rwasubitse iburanisha ry’urubanza rw’ubugambanyi kugeza igihe Urukiko rw’Ubujurire ruzafata icyemezo.

    Bityo, urubanza rwahagaritswe mu gihe kingana n'amezi atanu guhera muri Gashyantare(2) 2026.

    Ni iki cyabaye mu Rukiko rw'Ubujurire?

    Nyuma y’uko ikibazo gishyikirijwe Urukiko rw’Ubujurire, urukiko rwafashe umwanzuro ku cyifuzo cyatanzwe na Repubulika.

    Lissu yatsinze urubanza, bityo akuraho inzitizi z’amategeko zari zatumye urubanza ruhagarara.

    Nyuma y'umwanzuro, urubanza rwasubiye mu Rukiko Rukuru, i Dar es Salaam, kugira ngo rukomeze kuburanishwa.

    Urubanza rwasubukuwe ryari?

    Nyuma y'ikiruhuko cy'amezi agera kuri atanu, urubanza rwasubukuwe ku ya 10 Kanama 2026.

    Kuva aho agarukiye mu Rukiko Rukuru, uruhande rwa Repubulika rwakomeje gutanga ibimenyetso.

    Ni iki cyavuzwe mu buhamya bw'abatangabuhamya?

    Muri iki gihe cy'urubanza, Lissu yagiye abaza abatangabuhamya ba Repubulika ibimenyetso batanze n'ibyo bavuze mu iperereza.

    Urugero, mu bimenyetso byatanzwe tariki ya 12 z’ukwezi kwa Munani , Lissu yabajije umutangabuhamya itandukaniro riri hagati y’inyandiko yari yatanze mbere n’ibisubizo yatanze mu rukiko. Umutangabuhamya yavuze ko atasobanuye impamvu y’itandukaniro mu nyandiko, ariko ayobowe n’umunyamategeko wa Leta, yavuze ko yasubizaga ibibazo akurikije uburyo yabajijwe n’uregwa.

    Lissu yanabajije ibijyanye na videwo zakoreshejwe mu iperereza. Umutangabuhamya yavuze ko polisi yarebye videwo yari kuri interineti, ariko ntiyarebye videwo yari kuri memori card na flash disk byavuzwe mu rukiko.

    Izindi nkuru wasoma:

  2. Tundu Lissu: Umunyapolitike utavuga rumwe n'ubutegetsi muri Tanzania yaba agiye kurekurwa?

    Tundu Lissu, umukuru w'ishyaka CHADEMA, muri Tanzania yabaye imyenda y'umukara asa nk'uwunamye

    Biteganijwe ko umwanzuro ku rubanza rw’ubugambanyi ruregwamo Tundu Lissu, umukuru w'ishyaka CHADEMA, muri Tanzania, uza gutangazwa uyu munsi.

    Ibi bibaye nyuma y’uko ubushinjacyaha busoje gutanga ibimenyetso byabwo ku wa gatatu.

    Tundu Lissu yarezwe ubugambanyi, nyuma y'umunsi atawe muri yombi amaze gukora inama mu majyepfo y'igihugu.

    Biteganijwe ko abacamanza baza gutangaza niba agirwa umwere cyangwa niba urubanza rukomeza, bitewe n’uko basanze ibimenyetso bihagije kugira ngo akurikiranwe kuri ibyo byaha.

    Izindi nkuru wasoma:

  3. Perezida wa Cameroun yagarutse mu gihugu nyuma y’ibyumweru 10 ari mu mahanga

    Perezida Paul Biya yicaye mu intebe areba muri camera. Yambaye ikote ry'umukara n'ishati y'umweru mo imbere na karuvati y'umukara irimo utudomo tw'umweru

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Ku wa kane, Perezida wa Cameroun, Paul Biya, yageze mu gihugu nyuma yo kumara igihe kirekire cyane ari mu mahanga kuva yatangira kuyobora igihugu mu myaka isaga 40 ishize. Kuba yari amaze igihe adahari byari bimaze gutera impungenge n’ibihuha bitandukanye ku buzima bwe ndetse n’aho aherereye nkuko bitangazwa n’ibiro ntaramakuru Reuters.

    Perezida Biya, ufite imyaka 93, yageze ku kibuga mpuzamahanga cy’indege cya Nsimalen i Yaoundé, mu ndege yihariye yari ivuye i Geneva mu Busuwisi, nyuma yo kumara ibyumweru birenga 10 (iminsi isaga 70) hanze y’igihugu.

    Biya, ufatwa nk’umukuru w’igihugu ukuze kurusha abandi ku isi, yavuye muri Cameroun ku itariki ya 7 Kamena (6), aho ibiro bya perezida byavugaga ko yari agiye kumara igihe gito mu Burayi ku impamvu ze bwite.

    Perezida Biya yari aherekejwe n’umugore we, Chantal Biya. Yageze ku kibuga cy’indege ahagana saa 16:45 z’umugoroba ku isaha yaho, mbere yo kwerekeza mu ngoro y’umukuru w’igihugu ya ‘Etoudi Unity Palace’.

    Mu nzira ataha, Perezida Biya wanyujije ukuboko mu idirishya ryari rifunguyeho gato, asuhuza abaturage babarirwa mu magana bari baje kumwakira bo mu ishyaka riri ku butegetsi, Cameroon People's Democratic Movement (CPDM), aho bari buzuye ku mihanda yo mu murwa mukuru bazunguza amabendera ariho amabara y’ishyaka ndetse n’ibyapa byamusingizaga.

    Igihe kirekire Perezida Biya yamaze adahari byatumye hakwirakwira cyane ibihuha n’impungenge ku buzima bwe ndetse n’ubushobozi bwe bwo gukomeza kuyobora igihugu, nubwo abategetsi bari barakomeje basubiramo ko azagaruka vuba.

    Kuba yari amaze igihe hanze byanateje ibindi bibazo byinshi ku bijyanye n’uzamusimbura ku butegetsi, cyane cyane ko ubutegetsi muri Cameroun bukomeje kuba bushingiye cyane ku mwanya wa Perezida.

    Abanyapolitiki batavuga rumwe n’ubutegetsi bari basabye komisiyo y’itegeko nshinga (Constitutional Council) gusuzuma niba hari undi muntu wagombaga gusimbura Perezida by’agateganyo mu gihe yari adahari. Gusa iyo komisiyo nta cyemezo yigeze ifata.

    Izindi nkuru wasoma:

  4. Nogaba ibitero kuri Irani izindi ncuro zirenga ijana hamwe vyokenerwa – Trump

    Trump, yambaye ikoti ya kotisime yirabura, ishati yera hamwe n’inkofero yera yanditseko “USA”, ariko amanuka ku ngazi z’indege.

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Insiguro y'isanamu, Trump yemeza ko Amerika ubu ari yo igenzura umuhora wa Hormuz, Irani ntaco irabivugako

    Perezida wa Reta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yavuze ko hamwe vyoba ngombwa yotera Irani incuro ijana zirenga kugira ayibuza kuronka ibirwanisho vya nikleyere.

    Mu kiganiro yagiranye n’imwe mw’iradio zo muri Amerika, yamenyesheje ko iyo hataba ibikorwa yakoze, Israel hamwe n’akarere kose k’Ubuseruko bwo Hagati biba vyarazimanganye muri iki gihe.

    Muri ico kiganiro, avuga ko yategetse ibitero ku bibanza n’inyubako vya Irani birangurirwamwo imigambi ya nikleyere igihe ico gihugu cari gisigaje indwi zibiri gusa ngo gikore ikirwanisho kirimbuzi.

    Trump ashimangira kandi ko, n’ubwo ibinyamakuru bivuga ibitandukanye, Amerika ari yo igenzura umuhora wa Hormuz.

    Yongeye kuvuga ko ubushobozi bwa Irani bwo kurasa misire no gukoresha ama ‘drones’ bwagabanutse cane, kandi ko ubutunzi bw’ico gihugu buri hafi gusenyuka.

    Trump yise “icago” amasezerano yari yashitsweko mu 2015 hagati ya Irani n’ibihugu rutura harimwo Amerika ku butegetsi bwa Obama. Yabandanije avuga ko kuva ayo masezerano asinywe vyari bikenewe ko Irani ibuzwa kuronka ikirwanisho ca nikleyere.

    Yise Irani “umuterabwoba wo mu Buseruko bwo Hagati”, yongerako ati: “Nk’uko twabibonye, Irani yaranateye ibihugu nka Qatar, Bahrain, Kuwait na Emirats Zunze Ubumwe z’Abarabu, ....”

    Perezida wa Amerika yashimitse ku ciyumviro c’uko iyo Amerika itagira ico ikoze mu vya gisirikare, Irani yari kuba yarasenyuye ivyo bihugu vyose kandi yobaye iriko yitegurira gutera ubutaka bwa Amerika.

    Izindi nkuru wosoma:

  5. Abantu benshi bapfuye nyuma y’uko ubwato burohamye muri Nigeria

    Abantu bari mu bwato buri mu mazi. bamwe baricaye abandi barahagaze

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Nibura abantu 46 bamaze gupfa nyuma y'uko ubwato bari barimo burohamye mu mujyi wa Sokoto, mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bwa Nigeria.

    Abategetsi bavuga ko ubwo bwato bwari butwaye abantu barenga 70, benshi muri bo bakaba bari abana. Ibikorwa byo gushakisha abataraboneka biracyakomeje.

    Ku wa kane, umuvugizi wa Polisi, Ahmad Rufai, yabwiye BBC ko imibiri y’abantu 46 yabonetse hafi y’agace ka Gorau, mu mujyi wa Gorony. Yavuze kandi ko abantu 16 barokowe, mu gihe abandi 15 bagishakishwa.

    Rufai yongeyeho ko, aho impanuka yabereye bigoye kuhagera, ariko ko inzego z’umutekano n’iz’ubutabazi ziri kuhajya.

    Umwe mu babonye ibyabaye yabwiye ibiro ntaramakuru Reuters ko yatekerezaga ko abo bana bari kumwe n’aba nyiri mirima ndetse n’abakozi bajyaga gusarura umuceri.

    Uwo mutangabuhamya yavuze ko babonye imibiri igera kuri 50, myinshi muri yo ikaba yari ipfukishijwe imikeka n’imyenda gakondo mbere y’uko bashyingurwa.

    Umuvugizi w'Ikigo gishinzwe ibikorwa by'ubutabazi (NEMA) muri Nigeria, Ezekiel Manzo, yabwiye BBC ko Gorau ari ahantu hitaruye cyane.

    Izindi nkuru wasoma:

  6. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.