Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.

Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa

Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke

IKIBIRIRAHO, Ibitero bikomeye bya Ukraine byangije ibikorwaremezo byohereza ibinyampeke mu Burusiya ku Nyanja y’Umukara

Nk'uko abategetsi bo muri ako gace babitangaje, abantu batatu, barimo umwana w'imyaka umunani, bahitanywe n'ibi bitero byabaye nijoro, naho abandi 24 barakomereka.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Bernard Bankukira na Latifa Mutesi

  1. OMS: Icyorezo cya Ebola muri DR Congo gishobora kuzahitana benshi kurusha ibindi byose byabayeho

    Umuyobozi mukuru w’Ishami ry’Umuryango w’Abibumbye ryita ku Buzima (OMS/WHO) yavuze ko icyorezo cya Ebola kiri muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo gishobora kurenza ibyorezo byahitanye abantu benshi kurusha ibindi byose byabayeho mbere.

    Tedros Adhanom Ghebreyesus yabwiye abanyamakuru ko, “nigikomeza kwiyongera nk'uko biri kugenda ubu,” kizarenza icyabaye hagati ya 2014 na 2016, cyahitanye nibura abantu 11,000.

    Iki cyorezo cyatangajwe ku mugaragaro ku wa 15 Gicurasi (5), ariko inzego z'ubuzima zivuga ko bishoboka ko cyari cyaratangiye nibura amezi atatu mbere y'aho.

    Kugeza ubu hamaze kuboneka abarenga 4,300 banduye, mu gihe abarenga 2,000 bamaze gupfa.

    OMS yavuze ku wa gatatu ko yizeye ko mu gihe cy’amezi atatu ishobora kuba yaragabanyije cyane ikwirakwira ry’iyo ndwara. Gusa, OMS yihanangirije ko ibi bitavuze ko icyorezo kizaba kirangiye burundu, ahubwo ko kizaba cyaragabanyijwe cyane.

    Iki cyorezo cyatewe n'ubwoko bwa virusi ya Ebola buzwi nka Bundibugyo, bumaze kugaragara inshuro ebyiri gusa mu mateka, aho bwagaragaraye mu mwaka wa 2007 no mu 2012.

    Kugeza ubu, nta rukingo rwemewe cyangwa imiti yihariye yemewe yo kuvura ubu bwoko bwa Ebola iraboneka.

    Iki cyorezo cyibasiye cyane uburasirazuba bwa RDC, ahakomeje kugaragara ibibazo by'umutekano muke. Ibi byatumye kugenzura ikwirakwira ryacyo bigorana.

    Umuyobozi wa OMS muri Afurika, Mohamed Janabi, yavuze ko kubera izo mbogamizi, abakozi bo mu rwego rw’ubuzima bagera kuri 30% gusa by’abanduye.

    Ebola ni indwara ikomeye iterwa na virusi kandi ishobora guhitana umuntu mu gihe gito. Ibimenyetso byayo bishobora kugaragara hagati y'iminsi 2 na 21 nyuma yo kwandura.

    Mu ntangiriro, umuntu ashobora kugira ibimenyetso bisa n’ibya grippe cyangwa malaria, birimo kugira umuriro, kubabara umutwe no kugira umunaniro, kandi bishobora gutangira mu buryo butunguranye.

    Uko indwara ikomeje gukara, umuntu ashobora kuruka no guhitwa, bikaba byanageza ku kwangirika kwa zimwe mu ngingo z’umubiri.

    Virusi ya Ebola yandurira cyane cyane mu gukorana cyangwa guhura n'amazi ava mu mubiri w'uwanduye, nk'amaraso, amacandwe cyangwa ibirutsi.

    Mu Bwongereza, ikigo gishinzwe kugenzura imiti n'inkingo (MHRA) cyamaze kwemerera abashakashatsi gutangira igerageza rya mbere ku bantu ry'urukingo rugamije kurwanya ubwoko bwa Bundibugyo.

    Uru rukingo rurimo gukorwa n'abahanga bo muri Kaminuza ya Oxford, bakoresheje ikoranabuhanga nk'iryakoreshejwe mu gukora urukingo rwa Oxford-AstraZeneca rwakoreshejwe mu kurwanya COVID-19.

    Hari n'andi matsinda atatu y'abashakashatsi ari guteza imbere izindi nkingo zo kurwanya ubu bwoko bwa Ebola, nubwo zitaratangira kugeragerezwa ku bantu.

    OMS kandi iri gutera inkunga irindi geragezwa ry’ubuvuzi rikorerwa ku bantu muri RDC igamije kureba niba imiti ibiri isanzwe ikoreshwa mu kurwanya virusi ishobora kongera amahirwe yo kurokoka ku barwaye Ebola.

    Izindi nkuru wasoma:

    Ayandi makuru yacu mushobora kuyakurikira kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  2. Amamiriyoni y’Abanyaburaya biboneye ubwirakabiri batari bwigere babona mu myaka hafi 30

    Amamiriyoni y’abantu hirya no hino ku mugabane wa Buraya baraye biboneye ikintu kidasanzwe: ubwirakabiri bw’agatangaza batari bwigere babona muri ako karere k’isi mu myaka hafi mirongo itatu iheze.

    Abari ku murongo w’ibihugu vya Espagne mu gice c‘uburaruko, ugaca muri Iceland no gushika mu bice vya Groenland, biboneye izuba rizimangana burundu igihe ukwezi kwaca imbere yaryo.

    Abantu bari ku birometero amajana ku mpande zompi z'uwo murongo, na bo nyene barabonye ingene igice c’izuba cazimanganye mu kirere cari gikeye cane.

    Ku rugero rusanzwe, ubwirakabiri bwuzuye, aho izuba rizibirwa ryose buraba ahantu kw'isi n'imiburiburi buri mezi cumi n'umunani, ariko bishobora gufata imyaka amajana kugira ngo ikintu nk’ico gisubire kuboneka ahantu hamwe nyene.

    Igitangaje ni uko Espagne izosubira kwibonera ubundi bwirakabiri muri Myandagaro (8) umwaka uza. Buzobera mu bumanuko bw'ico gihugu, bukazoboneka kandi no mu buraruko bwa Afrika hamwe no mu karere ka Arabia (kagizwe n’ibihugu vya Arabia Sawudite, Yemen, Oman, Emira Zunze Ubumwe z’Abarabu, Qatar, Koweit, hamwe na Bahrain).

  3. Travis Kelce yavuze bwa mbere ku bukwe bwe na Taylor Swift, ati: "Ni ryo joro ryiza kurusha ayandi mu buzima bwanjye"

    Umukinnyi w’umupira w’amaguru wo muri Amerika (American football), Travis Kelce, yavuze ku bukwe bwe na Taylor Swift, avuga ko uwo munsi wari "ijoro ryiza kurusha andi yose mu buzima bwanjye."

    Kelce na Swift basezeranye ku wa 3 Nyakanga (7) mu muhango wabereye muri Madison Square Garden i New York. Uwo muhango wari witabiriwe n’ibyamamare byinshi, ariko amakuru menshi awuvugaho yagizwe ibanga.

    Kugeza ubu, amakuru make cyane ni yo yari yaratangajwe ku byabereye muri ubwo bukwe. Ibyo Kelce yavuze ku wa gatatu ni byo bya mbere yari atangaje ku bukwe bwabo kuva we na Swift basezerana, mu muhango wayobowe n’umukinnyi wa filime uzwiho gusetsa Adam Sandler.

    Kelce yavuze ko ubukwe bwari “ijoro ryiza kurusha ayandi yose mu buzima bwanjye”, ashimira abatumirwa babwitabiriye ndetse avuga ko bwari “ijoro ridasanzwe cyane.”

    Uyu mukinnyi wa NFL (National Football League, irushanwa ry'umupira w’amaguru wo muri Amerika) ndetse n’umuhanzi watsindiye ibihembo byinshi bakomeje kugira ibanga amakuru menshi yerekeye ubukwe bwabo kandi kugeza ubu nta mafoto yemewe y’uwo muhango wabereye muri stade arashyirwa ahagaragara.

    Mu bari bitabiriye uwo munsi harimo ibyamamare bikomeye bya Hollywood, birimo abakinnyi ba filime Hugh Grant na Jason Sudeikis, umuririmbyi Benson Boone, umunyamideli Gigi Hadid ndetse n’abandi benshi.

    Kelce, uzuzuza imyaka 37 mu kwezi k’Ukwakira (10), amaze kwegukana ibikombe bitatu bya Super Bowl akinira ikipe ya Kansas City Chiefs.

    Mu mwaka ushize, iyi kipe ntiyabashije kugera mu mikino ya nyuma ya NFL (playoffs) ku nshuro ya mbere mu myaka 10 ishize. Hari benshi batekereza ko shampiyona itangira ukwezi gutaha ishobora kuba iya nyuma kuri Kelce nk'umukinnyi wabigize umwuga, nubwo we ataravuga niba ateganya gusezera ku mupira.

    Yagize ati: "Ndacyafite urukundo rwinshi rw’uyu mukino. Ndashaka kujya mu kibuga nkigaragariza ko nkiri umukinnyi ushoboye kurusha uko nagaragaye umwaka ushize."

    Kelce yavuze kandi ko “gusubira mu kibuga buri gihe bizakomeza kuba ahantu yumva atekanye kandi yisanzuye.”

    Yongeyeho ko gukorana cyane n’abandi bakinnyi, kumarana na bo igihe kinini no kubaka ubufatanye n’imikorere myiza y’ikipe ari ingenzi cyane, kandi ko uyu mwaka bashyizemo imbaraga nyinshi kurushaho.

    Izindi nkuru wasoma:

    Ayandi makuru yacu mushobora kuyakurikira kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  4. Zambia mu matora y'umukuru w'igihugu n'ay’abashingamateka

    Abanyagihugu ba Zambia baritaba amatora y’umukuru w'igihugu hamwe n'abashingamateka, amatora afatwa nk'igipimo kuri ikigihugu gifatwa nka kimwe mu bihugu vya Afrika vya mbere birangwa n’intwaro ya demokarasi ishinze imizi.

    Hagati aho, hari amakenga ko umwidegemvyo wa politike uriko urahungabana.

    Umukuru w'igihugu, Hakainde Hichilema, ariko ararondera ikiringo ca kabiri. Benshi bamufata nk'uwufise amahirwe menshi yo gutsinda inyuma y'uko ashoboye gusubiza igihugu mu nzira y'iterambere ry'ubutunzi. Ariko rero, ubushomeri hamwe n'iduga ry’ibiciro vy'ivya nkenerwa mu buzima bwa minsi yose bikiri mu bibazo bikomeye bihanze Zambia.

    Abakandida cumi na bane ni bo bari ku rutonde rw'abitoza, ariko benshi babona ko ihiganwa rikomeye riri hagati y'abakandida babiri gusa. Uwuhanganye cane na Hichilema ni Brian Mundubile, n’ihuriro ryiwe rishigikiwe cane n’abanywanyi w’uwahoze ari umukuru w'ico gihugu yitavye Imana, Edgar Lungu.

    Kugira uwitoza atangazwe ko yatsinze mw’itora rya mbere, ategerezwa kuronka amajwi arenga ibice mirongo itanu kw'ijana. Mu gihe atayaronse, haca hatunganywa ayandi hagati y'abakandida barushije abandi.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

  5. Amerika irarakariye Israel ku kibazo ca Libani

    Reta Zunze Ubumwe za Amerika zarakariye mu buryo butamenyerewe incuti yayo Israel, inyuma y'uko umushikiranganji w'ukwivuna abansi wa Israel ashimangiye ko ingabo ziwe zizoguma mu bumanuko bwa Libani.

    Ubushikiranganji bwa Amerika bujejwe imigenderanire n'ayandi makungu bwavuze ko bwiteze ko Israel yubahiriza amasezerano yerekana urupapuro rw’inzira asaba ko ingabo zayo zikurwa muri ako karere. Buvuga kandi ko bushigikiye ata guhigimanga ubusugire bw'ubutaka bwa Libani.

    Uwo mushikiranganji, Israel Katz, yavuze ayo majambo mu rugendo yarimwo mu bumanuko bwa Libani, yongerako ko ingabo ziwe ziriko zirasenyura amazu yose ari muri ako karere.

    Umushikiranganji wa mbere wa Libani, Nawaf Salam, yavuze ko iyi ngendo ya Israel yo kubomagura amazu n’ibigirankana ari uguhonyanga amategeko mpuzamakungu.

    Amasezerano ategekanya ko Israel ikura ingabo zayo muri utwo turere mu gihe ingabo za Libani ziriko zirinjira kwaka ibirwanisho umuhari Hezbollah.

    Mu gihe amatora yegereje muri Israel, imvugo z'abategetsi bamwe bamwe zibandanya kwerekana uburakari.

    Ayandi makuru ushobora gusoma:

    Ayandi makuru mushobora kuyakurira kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  6. Ibitero bikomeye bya Ukraine byangije ibikorwaremezo byohereza ibinyampeke mu Burusiya ku Nyanja y’Umukara

    Ibitero bikomeye bya Ukraine byifashishije indege zitajyamo abapilote (drones) na misile byagabwe ku cyambu cya Novorossiysk mu Burusiya ku Nyanja y'Umukara, byangije ibice bibiri bikomeye byifashishwa mu kohereza ibinyampeke mu mahanga ndetse binibasira ibirindiro bya nyuma bikomeye by’ingabo z’Uburusiya zirwanira mu mazi muri ako gace.

    Nk'uko abategetsi bo muri ako gace babitangaje, abantu batatu, barimo umwana w'imyaka umunani, bahitanywe n'ibi bitero byabaye nijoro, naho abandi 24 barakomereka.

    Perezida wa Ukraine, Volodymyr Zelensky, yavuze ko Kyiv yakoresheje misile, indege za gisirikare ndetse na drones zo mu mazi mu cyo yise “igikorwa kidasanzwe” kigamije kugaba igitero ku birindiro by’ingabo z’Uburusiya. Gusa, ntiyigeze avuga ko ibigo byohereza ibinyampeke mu mahanga byangijwe.

    Nyuma, igisirikare cya Ukraine cyatangaje ko amato ane y’intambara y’Uburusiya, harimo amato abiri mato, yagabweho ibitero.

    Ikigo gikomeye gicuruza ibinyampeke cyemeje ko ikigo cyacyo cyangijwe n’iki gitero, mu kiganiro cyahaye ibiro ntaramakuru by’Uburusiya TASS. Ni mu gihe ikindi cyabihamirije Reuters ndetse n’ikinyamakuru cyo mu Burusiya RBK .

    Kugeza ubu, Uburusiya ntiburagira icyo butangaza ku byangijwe n’ibi bitero.

    Ahandi muri ako gace, guverineri w'akarere ka Krasnodar, Veniamin Kondratyev, yavuze ko umuntu umwe yishwe n’ibisigazwa bya ‘drone’ byaguye hasi.

    Ku rundi ruhande, Uburusiya na bwo bwagabye ibitero byo mu kirere muri Ukraine hagati yo ku wa Kabiri no ku wa Gatatu, bihitana nibura abasivili 11.

    Abenshi muri bo bapfiriye mu mujyi wa Zaporizhzhia wo mu majyepfo ya Ukraine, nyuma y'uko Uburusiya buwugabyeho misile za ballistique n'ibisasu biyoborwa bishyirwa ku ndege (glide bombs).

    Ku wa Gatatu, umuvugizi wa Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’Uburusiya, Maria Zakharova, yashinje Ukraine kugaba ibitero ku bikorwa remezo by’Uburusiya byifashishwa mu buhinzi no kohereza ibinyampeke mu mahanga, avuga ko ibyo bishobora gutuma ibiciro by’ibiribwa ku isi byongera kuzamuka ndetse bikongera ikibazo cy'ibura ry'ibinyampeke.

    Kuva Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin yatangiza igitero simusiga kuri Ukraine mu mwaka wa 2022, isi yakomeje guhangayikishwa n'ingaruka z'iyo ntambara ku mutekano w'ibiribwa.

    Uburusiya na Ukraine biri mu bihugu byohereza hanze umusaruro munini w'ibinyampeke, bityo ibikorwa byose bihungabanya ibyambu n'inzira z'ubucuruzi bwo ku Nyanja y'Umukara bishobora kugira ingaruka ku bihugu byinshi bishingira kuri ibyo biribwa.

    Izindi nkuru wasoma:

    Ayandi makuru mushobora kuyakurira kuri YouTube kuri BBC News Gahuza

  7. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'ikibiriraho.