Amerika yafatiye ibihano umupolisi mukuru wa Tanzania kubera iyica rubozo no gufatwa ku ngufu byakorewe aba bombi

    • Umwanditsi, Wycliffe Muia
    • Yakoze inkuru ari, Nairobi
    • Umwanditsi, Alfred Lasteck
    • Igikorwa, BBC Africa
    • Yakoze inkuru ari, Dar es Salaam
  • Yatangajwe
  • Igihe co gusoma: iminota 3

Amerika yafatiye ibihano umupolisi mukuru wa Tanzania imushinja uruhare mu "iyicarubozo no gufata ku ngufu" ryakorewe impimbaranyi zo Afurika y'Iburasirazuba Boniface Mwangi na Agather Atuhaire umwaka ushize.

Mu itangazo, Umunyamabanga wa Leta ya Amerika ushinzwe ububanyi n'amahanga Marco Rubio yavuze ko Minisiteri y'Ububanyi n'Amahanga yashyize Faustine Jackson Mafwele ku rutonde rw'abafatiwe ibihano hashingiwe ku "makuru yizewe agaragaza ko yagize uruhare mu ihohoterwa rikomeye ry'uburenganzira bwa muntu."

Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga wa Tanzania Mahmoud Thabit Kombo yabwiye BBC ko leta yabo itari yakira inyandiko yemeza ibi bihano, bibujije Mafwele kwinjira muri Amerika.

Ibi bihano bije mu gihe hakomeje kwiyongera igenzura ku buryo uburenganzira bwa muntu bwubahirizwa muri Tanzania, aho bamwe mu badepite ba Amerika basaba ingamba zikomeye kurushaho.

Izi mpimbirimbanyi zombi zari zagiye muri Tanzania kureba urubanza rw'umunyapolitiki utavuga rumwe n'ubutegetsi Tundu Lissu muri Gicurasi(5) umwaka ushize, ariko baza gufungwa nyuma bararekurwa.

Umunyakenya Mwangi yavuze ko yamaze iminsi afunzwe nabi cyane, ibyavuzwe kandi n'Umunya-Uganda Atuhaire.

Mwangi yavuze ko yambuwe imyenda yose, amanikwa acuritse, akubitwa mu birenge ndetse anakorerwa ihohoterwa rishingiye ku gitsina igihe yari afunzwe, naho Atuhaire na we yavuze ko yafashwe ku ngufu igihe yari muri gereza muri Tanzania.

Icyo gihe, polisi ya Tanzania yahakanye ibyo birego by'iyicarubozo, ivuga ko ibyo izi mpirimbanyi bavuga ari "ibitekerezo byabo" ko bidafite ishingiro.

Ariko Marco Rubio yavuze mu itangazo rye ryasohotse ku wa Kane nijoro ko bamwe mu bagize Polisi ya Tanzania "bafunze, bakorewe iyicarubozo kandi bafata ku ngufu" izo mpirimbanyi zombi.

Iryo tangazo ntiryasobanuye neza uruhare Mafwele akekwaho, ariko Riley Barnes, umwungirije ushinzwe demokarasi, uburenganzira bwa muntu n'umurimo muri Minisiteri y'Ububanyi n'Amahanga ya Amerika, yavuze ko Amerika "iri gufata ingamba kugira ngo haboneke ubutabera kuri iki gikorwa kigayitse."

Muri Gashyantare(2), BBC Africa Eye yasohoye filime mbarankuru yiswe 'Tanzania's State of Fear', ivuga ku ruhererekane rw'ishimutwa ry'abantu muri Tanzania. Muri iyo filime, abarokotse barimo Atuhaire na Mwangi bashine Mafwele kuba ari we wabigizemo uruhare rukomeye.

Mafwele, usanzwe wungirije komiseri mukuru wa polisi muri Tanzania, ni we mutegetsi wa mbere wo ku rwego rwo hejuru mu butegetsi bwa Perezida Samia Suluhu Hassan uhuye n'ibihano by'amahanga.

BBC yasabye polisi ya Tanzania kugira icyo ibivugaho.

Amnesty International yari yarasabye ko hakorwa iperereza ryihutirwa ku byo yise ifungwa ridakurikije amategeko, iyicarubozo, gufungirwa ahantu hatazwi ndetse no kwirukanwa mu gihugu ku gahato kw'iiz mppirimbanyi zombi.

Human Rights Watch na yo yagarutse kuri iki kibazo muri raporo yayo y'uyu mwaka kuri Tanzania, igaragaza ko hari gukazwa ibikorwa byo gucecekesha abatavuga rumwe n'ubutegetsi, abarwanashyaka ndetse n'ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo.

Ibi bihano bije mu gihe Tanzania ikomeje gukora iperereza ku makuru avuga ku ihohoterwa rya politiki n'ubundi bugizi bwa nabi bwabaye mu matora rusange yabaye mu Ukwakira (ukwa 10) gushize.

Komisiyo yashyizweho ngo ikore iperereza ku bikorwa by'urugomo mu kwezi gushize yatangaje ko abantu 518 bapfuye, harimo 197 barashwe, mu myigaragambyo yakurikiye ayo matora yavugwagaho uburiganya.

Iyo komisiyo ntiyatangaje abari inyuma y'ubwicanyi, ariko yashinje imitwe iterwa inkunga n'amahanga guteza urugomo.

Ariko abatavuga rumwe n'ubutegetsi hamwe n'imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu bavuga ko umubare w'abapfuye urenze uwo, kandi bagashinja inzego z'umutekano kurasa abaturage batari bitwaje intwaro.

Perezida Samia Suluhu Hassan yatangajwe nk'uwatsinze amatora n'amajwi 98%, ibintu abatavuga rumwe n'ubutegetsi bise "gusebya demokarasi" nyuma y'uko abo bari bahanganye bakuwe mu matora.

Icyo gihe, Perezida Samia yavuze ko amatora yabaye mu mucyo no mu buryo buboneye, anashinja abanyamahanga kuba inyuma y'urugomo rwabaye, avuga ko byari umugambi wo kumuhirika ku butegetsi.

Abayobozi bemeye ko bakoresheje ingufu z'umurengera ku bigaragambyaga, bavuga ko hari amatsinda yashakaga guhindura ubutegetsi ku gahato.

Ku wa Kabiri, bamwe mu badepite ba Amerika basabye ko hafatwa ingamba zikomeye kuri Tanzania kugira ngo ihindure ibyo bise gusubira inyuma kwa demokarasi.

Mu Ukuboza (ukwezi kwa 12) gushize, Washington yashinje leta ya Tanzania gucecekesha ubwisanzure bw'idini n'ubwo gutanga ibitekerezo, kubangamira ishoramari rya Amerika ndetse no kunanirwa gukumira urugomo mbere na nyuma y'amatora y'umwaka ushize.

Amerika yavuze ko ibyo bikorwa byashyize mu kaga abaturage bayo, ba mukerarugendo ndetse n'inyungu za Amerika, kandi bikabangamira imyaka myinshi y'ubufatanye mu by'umutekano n'iterambere.

Abategetsi ba Tanzania ntibigeze bagira icyo babivugaho.

Perezida Samia Suluhu Hassan yinjiye ku butegetsi mu 2021 aba Perezida wa mbere w'umugore wa Tanzania nyuma y'urupfu rwa Perezida John Magufuli.

Mu ntangiriro yashimiwe kuba yaroroheje igitutu cya politiki, ariko kuva icyo gihe urubuga rwa politiki rwakomeje kugabanuka.