پوشیدن کلاه یا داشتن ریش کوتاه؛ علت «سیلی خوردن» دانشجوی دانشگاه کابل چه بود؟

گزارش‌ها درباره برخورد با یک دانشجوی دانشگاه کابل، که ادعا کرده به دلیل «پوشیدن کلاه» مورد «ضرب و شتم» وزیر تحصلات عالی حکومت طالبان قرار گرفته، واکنش‌های گسترده‌ای را برانگیخته است.

دو روز پیش، یکی از دانشجویان این دانشگاه مدعی شد که ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی حکومت طالبان، او را به‌خاطر «پوشیدن کلاه ازبیکی سیلی زده است»؛ ادعایی که از سوی وزارت تحصیلات عالی طالبان رد شد.

در تازه‌ترین مورد، یک منبع در دانشگاه کابل به بی‌بی‌سی گفته است که آقای ندیم این دانشجو را «سیلی نزده»، بلکه صرفاً به او توصیه کرده است «ریش خود را کوتاه نکند».

به گفته این منبع، وزیر تحصیلات عالی طالبان تنها درباره کلاه این دانشجو از او پرسیده و برخورد فیزیکی صورت نگرفته است.

ماجرا از کجا آغاز شد؟

بر اساس گزارش‌ها، روز چهارشنبه (۱۹ حمل)، شماری از دانشجویان دانشکده زبان و ادبیات ترکی دانشگاه کابل مشغول پاک‌سازی محیط دانشگاه بودند که وزیر تحصیلات عالی متوجه کلاه‌های سرخ‌رنگ آن‌ها شد.

برخی شاهدان می‌گویند آقای ندیم با دیدن این کلاه‌ها «خشمگین شد» و حتی یکی از دانشجویان را «سیلی زد».

دانشجویی به نام یعقوب اوغلی مدعی است که به دلیل پوشیدن این کلاه مورد «ضرب و شتم» قرار گرفته است. او به بی‌بی‌سی گفت که این برخورد نه‌تنها باعث درد جسمی، بلکه چنین «تحقیری» موجب آزردگی روحی او نیز شده است.

به گفته برخی دانشجویان، وزیر تحصیلات عالی کلاه‌های آنان را زیر پا کرده و استفاده از این نوع پوشش را نامناسب دانسته است.

آن طوری که شاهدان و دانشجویان روایت کرده، ندا محمد ندیم این نوع پوشش را «مربوط به تحفظ پشتون‌های پاکستان » خوانده و از دانشجویان خواسته که نباید از این کلاه استفاده کنند.

منظور پشتین، رهبر جنبش تحفظ پشتون، که از مخالفان سیاست‌های طالبان است معمولا در گردهمایی‌ها با این نوع کلاه سرخ رنگ ظاهر می‌شود.

اما دانشجویان تأکید می‌کنند که پوشیدن این کلاه ربطی به هیچ جریانی نداشته و این کلاه برای اقوام ترک‌تبار، به‌ویژه ازبیک‌ها، نمادی فرهنگی و بخشی از سنت‌های نوروزی و مناسبت‌های ملی است، نه یک نشانه سیاسی.

در مقابل، وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان، این روایت‌ها را «تلاش دشمنان برای ایجاد بی‌اعتمادی میان این وزارتخانه و دانشجویان» توصیف کرده است.

واکنش‌ها

انتشار تصاویر و ویدیوهای این رویداد با واکنش‌های گسترده‌ای روبه‌رو شده است. شماری از چهره‌های سیاسی و اجتماعی، از جمله مارشال عبدالرشید دوستم، معاون پیشین ریاست‌جمهوری افغانستان، خواستار عذرخواهی وزیر تحصیلات عالی طالبان شده‌اند.

آقای دوستم در پیامی نوشته است که « به بازی گرفتن و حقارت کردن فرهنگ و عنعنات ملت‌ها، برخلاف اصول و موازین اسلامی است» و می‌تواند به همپذیری در کشور آسیب بزند.

حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان با محکوم کردن این رفتار، «خواستار دلجویی و عذرخواهی» از این دانشجو شده است.

محمدحنیف اتمر، وزیر خارجه پیشین افغانستان، با انتشار تصویری از خود با این نوع کلاه رنگی، با این دانشجو اعلام همبستگی کرد و نوشت که نهادهای آموزشی باید محل «ارزش‌های اسلامی، افغانی و مدنی باشند، نه محل تعذیب و تعصب!»

شماری از فعالان مدنی نیز این اقدام را «توهین به کرامت انسانی» و «آسیب به تنوع فرهنگی» افغانستان توصیف کرده‌اند.

لیلا فروغ محمدی از فعالان اجتماعی نیز در حساب خود در شبکه ایکس نوشت: «زمانی دانشگاه‌های افغانستان محل اندیشه، احترام و گفت‌وگو بود و حالا با وجود طالب جایی برای تحقیر و سرکوب هویت‌ها شده است.»

فوزیه کوفی، نماینده پیشین مجلس نیز نوشت: « تاقین سرخ، تمثیل فرهنگ مردمان قریه و‌روستای ماست، طالبان با هر رنگ و زیبای ما مشکل دارند.»

داوود ناجی، فعال سیاسی نیز نوشت: « سیلی ملا ندیم به صورت هموطن ترک‌تبار ما، سیلی جهالت و زورگویی تاریخی به صورت فرهنگ است. ادامه سیاست حذف و انحصار است.»

در همین حال، برخی دیگر با انتشار تصاویر کلاه‌های سنتی اقوام مختلف افغانستان، بر اهمیت تنوع فرهنگی در این کشور تأکید کرده‌اند؛ تنوعی که به باور آنان، بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی افغانستان را شکل می‌دهد.

عبدالغفور لیوال، سفیر پیشین افغانستان در تهران، با پوشیدن کلاه سرخ رنگ با این داشجویان ابراز همدردی و همبستگی کرده است.

محمود صیقل، نماینده پیشین افغانستان در ملل متحد نیز با بازنشر عکسی که در آن کلاه‌های رنگارنگ رایج در میان مردم افغانستان دیده می‌شود نوشت: « زيبايى در تنوع» است.