ماین‌ و مهمات منفجر ناشده ماهانه در افغانستان۵۰ نفر، بیشتر ازمیان کودکان، قربانی می‌گیرند

ذکی عمری تازه نوجوان شده بود که انفجار یک سرگلوله، قسمتی از دست چپش را از او گرفت.

او که حالا ۲۳ ساله است، به یاد می‌آورد که در کودکی روی زمین‌ زراعتی در بغلان کار می‌کرد یک سرگلوله را دید که پس از بالا آمدن سطح آب نهر، روی زمین ظاهر شده بود.

ذکی یکی از ۵۰ نفری است که به گزارش ملل متحد، ماهانه قربانی انفجار ماین‌ها و مهمات منفجر ناشده می‌شوند.

او به بی‌بی‌سی گفت: «کوچک بودم، ساعت تیری می‌کردیم که سرگلوله را یافتم و سوزن زدم، ناگهان انفجار شد، بعد از انفجار دستم تکه تکه شده بود.»

داکتران شفاخانه بغلان نتوانستند زخم دست او را تداوی کنند، بنابراین او می‌گوید که همان شب به شفاخانه قندوز رفتند و زمانی‌که داکتران دیدند امکان تداوی نیست، با کسب اجازه خانواده‌اش «دستش را قطع کردند».

او در نتیجه یک بازی کودکانه برای همیشه یک دست خود را از دست داد.

ذکی در این داستان تنها نیست، ملل متحد می‌گوید که حدود ۸۰ درصد قربانیان ماین و مهمات منفجر نشده در افغانستان، کودکان هستند.

کارشناسان خطرات ماین می‌گویند که کودکان مکانی مناسب بازی‌های بیرون از منزل ندارند، و بازی‌های مانند فوتبال، کریکت، چشم‌پتکان یا پیشکان باعث می‌شود، آن‌ها به ساحات نزدیک به مکان‌های نظامی فعال یا غیر فعال مثل پوسته‌ها یا جاهایی که قبلا خط جنگ بوده، بروند.

در این ساحات خطر موجودیت ماین‌ها و مواد منفجر ناشده وجود دارد.

از سویی هم نداشتن دست‌رسی به اسباب بازی، کودکان را تشویق می‌کند تا با مهمات منفجر ناشده بازی کنند و یا برای بازی آن‌ را با خود به خانه ببرند.

کودکانی که در وضعیت بحرانی بشری برای کمک اقتصادی به خانواده، دنبال جمع آوری آهن‌پاره‌ها راهی ویرانه‌ها می‌شوند یا به مکان‌هایی می‌روند که زمانی خط جنگ بوده؛ بی خبر از این‌که این دشمن خفته در زمین ، بخش قابل توجه‌ای از خاک کشور را پوشانده است.

از سویی هم سازمان نجات کودکان می‌گوید که به گونه اوسط روزانه یک کودک در افغانستان بر اثر انفجار ماین و مهمات منفجر نشده، کشته و یا زخمی می‌شود.

تناقض در آمار قربانیان

تاکنون آمار دقیقی از تلفات انفجار ماین‌ها و مواد منفجر ناشده در افغانستان ارائه نشده است. ملل متحد در گزارشی می‌گوید که در یک سال گذشته ۴۷۱ نفر به وسیله انفجار مهمات منفجر ناشده کشته یا زخمی شده اند.

سمیرا سید رحمان، رئیس توسعه برنامه‌های سازمان نجات کودکان در افغانستان، در مصاحبه اختصاصی به بی‌بی‌سی گفت: «تنها در بیش از دو دهه گذشته بیش از ۱۵ هزار کودک بر اثر ماین و مواد انفجاری کشته و زخمی شده که بیش از نیمی از تلفات ماین را تشکیل می‌دهد.»

او می‌افزاید: «در واقع افغانستان حدود ۴۳ درصد تلفات ناشی از انفجار ماین را در جهان دارد.»

نیک پوند، رئیس بخش ماین‌پاکی دفتر یوناما در کابل، به مناسبت روز جهانی آگاهی‌دهی از خطرات ماین گفته است که «هرماه حدود ۵۰ نفر در افغانستان بر اثر انفجار ماین کشته یا زخمی» می‌شوند.

آقای پوند می‌افزاید: «افغانستان سومین کشور با بیشترین قربانی ماین و مهمات منفجر ناشده است.» او می‌گوید که انفجار مهمات منفجر ناشده در افغانستان هر روز یک نفر قربانی می‌گیرد و به احتمال زیاد آن قربانی «یک کودک» است.

به گفته او، بیشتر قربانیان پسران هستند و زمانی کشته یا زخمی می‌شوند که «هنگام چراندن حیوانات یا بازی کردن، این مواد را پیدا کرده و با آنها بازی می‌کنند».

اما هلوترست، نهاد بزرگ ماین روبی در افغانستان در صحبت با بی‌بی‌سی شمار قربانیان ماین در افغانستان را ۴۰ نفر در یک ماه اعلام کرد.

از سوی دیگر، حکومت طالبان در افغانستان می‌گوید به گونه اوسط ماهانه بین ۲۵ تا ۳۰ نفر قربانی ماین می‌شوند.

به اساس آمار حکومت طالبان در ۲۱۷ حادثه نزدیک به ۵۰۰ نفر کشته و زخمی شده اند.

نهادهای ماین‌پاکی می‌گویند که بیش از یک هزار متر مربع خاک افغانستان با ماین‌ها و مهمات منفجر ناشده پوشانده شده است. یوناما نیز می‌گوید که افغانستان پس از اوکراین، بیشترین مهمات منفجر ناشده باقی‌مانده از جنگ را دارد.

بیشتر این مهمات، به جنگ‌های زمان حضور نیروهای شوروی در افغانستان نسبت داده می‌شوند اما اداره ملی مبارزه با حوادث طبیعی حکومت طالبان تأیید می‌کند که در برخی موارد مواد انفجاری جاسازی شده توسط طالبان در بیست سال حضور نظامیان بین المللی در افغانستان، نیز بلای جان غیرنظامیان می‌شوند.

تاثیر قطع کمک‌ها بر مأموریت ماین‌پاکی در افغانستان

بخش زیادی از هزینه‌های مأموریت ماین‌روبی در افغانستان از کمک‌های جامعه جهانی به ویژه امریکا تامین می‌شود که برای سالها، سالانه حدود یکصد میلیون دالر بود.

حالا با کاهش این کمک‌ها، برنامه ماین روبی در افغانستان، کشوری به شدت در حال بحران، متاثر شده است.

هلوترست تایید می‌کند که ۶۰ درصد کمک‌های خارجی به نهادهای ماین روبی در افغانستان در کمتر از دو سال گذشته کاهش یافته و بیش از نیم کارمندان این اداره کارشان را از دست داده‌اند.

عبدالحق عظیمی، سخنگوی این نهاد، به بی‌بی‌سی گفت: «در سال ۲۰۲۴ میلادی ما ۲۴میلیون دالر امریکایی بودجه داشتیم اما این بودجه در سال ۲۰۲۵ به ۱۴ میلیون دالر کاهش یافت و فعلا در ۲۰۲۶، ده میلیون دالر بودجه داریم .»

او افزود: «وقتی بودجه کاهش پیدا کند، فعالیت ماین روبی هم کم می‌شود. کارمندان ما هم بیش از هفتاد درصد کاهش یافته در ۲۰۲۵ ما حدود دو هزار کارمند داشتیم اما فعلا به ۸۵۰ نفر کاهش یافته که کاهش خیلی شدید است.»

هلوترست هشدار می‌دهد که قطع کمک‌ها زندگی مردم آسیب پذیر به ویژه کودکان را به خطر می‌اندازد.

حکومت طالبان اعلام کرده است که به منظور جبران نسبی خلأ ناشی از قطع کمک‌های بین المللی به برنامه‌های ماین روبی، ۷۰ میلیون افغانی معادل کمی بیش از یک میلیون دالر را برای یک سال درین بخش هزینه می‌کند.

محمد یوسف حماد، سخنگوی اداره ملی آمادگی مبارزه با حوادث حکومت طالبان، به بی‌بی‌سی گفت: «گفته نمی‌توانیم که این پول می‌تواند بودجه کاهش یافته را جبران کند و کفایت کند، اما بخاطراینکه کار زیاد و بودجه کم است، جلساتی درین مورد برگزار و مشکل برجسته شده است.»

او می‌گوید که نهادهای بین المللی نیز وعده داده اند که بودجه ای را به این بخش اختصاص دهند.

سطح پایین آگاهی عامه

کارشناسان می‌گویند که عدم آگاهی مردم از خطرات ماین از یک سو سبب افزایش قربانیان انفجار ماین‌ها شده و از سوی دیگر سبب می‌شود تا با وجود تلاش مکرر موسسه‌های ماین‌پاکی خاک افغانستان از وجود مهمات منفجر ناشده پاک‌سازی نشود.

داوود شاه جلال‌زی، از کارشناسان خطرات ماین در افغانستان، با اشاره به اهمیت آگاهی دهی در زمینه جلوگیری از افزایش قربانیان ماین می‌گوید که مؤسسه‌های ماین‌پاکی تاکنون برنامه‌های آگاهی‌دهی شان را به درنظرداشت شیوه زندگی مردم عیار نساخته اند. آقای جلال‌زی گفت: «بیشتر مردم به زراعت مشغول‌اند و مجبور می‌شوند به زمین‌هایی بروند که ممکن است زمانی در آن جنگ رخ داده باشد. بسیاری از خانواده‌های افغان در فقر زندگی می‌کنند و کودکان مجبور اند برای فراهم کردن لقمه نانی برای خانواده خود، برای جمع‌آوری آهن‌پاره و علف به دشت‌ها و ویرانه‌ها بروند.»

او به این باور است که نبود برنامه منظم و همسو با شیوه زندگی مردم افغانستان سبب شده است تا مردم به جلسه‌های آگهی‌دهی این موسسه‌ها توجه نکنند. امری که کار را برای موسسه‌ها دشوار ساخته است.

با این‌حال، سازمان نجات کودکان می‌گوید که برنامه‌ای را به منظور آگاه ساختن خانواده‌های کوچی در افغانستان آغاز کرده است.

رئیس توسعه برنامه های این سازمان در افغانستان می‌گوید: «یکی از کارهای سیف دی چلدرن، به خصوص در یک ساحه مشخص، کار با کوچی هاست، خانواده‌هایی که سالانه صدها کیلومتر را یکجا با مواشی‌شان سفر می کنند و کودکان شان از مسیر های ناآشنا و بدون علامت گذاری همواره در حرکت استند و خطر در نزدیک شان است.»

خانم سیدرحمان می‌گوید که تمرکز این برنامه این‌است تا این جوامع در حال حرکت را، اگاهی و آموزش بدهند.