'Icciitii haala fayyaafi mana Mojtaabaa Kameenii jiruu'

Torban darbe magaal;aa guddoo Iraan, Teehiraan keessatti bakka Qoom fi Maashaad jedhamu keessatti guyyaan 40ffaa gadda hogganaa waliigal;aa duraanii Iraan Alii Kameemnii yaadatamaa ooleera.

Akkuma sirnawwan awwaalchaafi gaddawwan biroo sagantaa kanarratti ilmi isaaa aangoo isaa dhaale Mojtaabaa Kameenii bakka kanatti qaamanis hin argamne, sagaleen isaas, suurriifi viidiyoon isaas tasa hin mul'anne.

Miilana akka yeroo sirna awwaalcha abbaa isaa ummanni argamuu isaa dhimmee eegaa ture argamuu Mojtaabaa kana hin eegne.

Sababa hogganaan olaanaa Iraan bakka akkasiitti hin argamne yeroo dubbatan dubbi-himaan mootummaa yaaddoo nageenyaa akka ta'e kaasu.

Viidiyoo isaa dhiyeessuunillee eessa akka inni jiraatu adda baasuun lubbuu isaa balaaf saaxiluu danda'a jedhu dubbi-himaan mootummaa Iraan.

Sagaleen isaa xiqqoomashee dhiyeessuunillee eessa akka inni jiru baruudhaaf saaxila jedhanii ibsu miidiyaaleen mootummaa biyyattii.

Kun dhugaadha; sagalee qorachuudhaan ragaalee akka meeshaalee sagaleen ittiin waraabamee, sirna elektirooniksii ykn amala bakkaa fi naannoo sagaleen itti waraabames adda baasuun ni danda'ama.

Haata'u malee, akkuma jedhame yoo suuraafi sagaleen hogganaa waliigalaa kanaa ergamuun yaaddoo nageenyaa kan uumu ta'e, karaa kun yaaddoo nageenyaa itti ta'uu malu furuun ni jiraata.

Fakkeenyaaf, dhaabbileen mootummaa sagalee Mojtaabaa Kameenii yeroo waraaban meeshaalee kompiitaraafi kompiitara waliin walqabatan guutummaatti fayyadamuu dhiisuudhaan meeshaalee sagalee bara dijitaalaa dura turan akka kaassettii teeppii fi waraabduu sagalee durii fayyadamuudha.

Haaluma walfakkaatuun kaassettiittis taanaan bakkaafi naannoo sagaleen sun itti waraabame akka hin baramne ykn akka bira hin ga'amne gochuudhaaf mana jireenya isaa deemanii waraabuu osoo hin taane mana jiraaturraa fageessanii waraabuun ni danda'ama.

Kana waan ta'eef, miidiyaaleen biyyattii sababiin sagalee, viidiyoo fi suura Mojtaabaa Kameenii dhiyeessuu dhabaniif yaaddoo nageenyaa jechuun namoota baayyee kan amansiisu hin taane.

Carraaqqiin aanga'oota mootummaa sababa yaaddoo nageenyaaf kana gochuu hanqachuu dhiyeessan ammoo shakkiin akka jiraatuufi ilaalchi addaa akka dhalatu taasisaa jira.

Miseensa Komishinii Paarlaamaa Nageenya Biyyaalessaa kan ta'e Saalaar Velayaatmadaar suuraafi sagaleen Hogganaa Waliigalaa kana kan dhiyeessuun dhiifameef "yaadawwan hayyoonni Najaaf, Qoom, akkasumas Maashaad irraa ta'an, akkasumas murtee qondaalota nageenyarraa kan ka'eenidha." Kun ammoo, "diinonni maloota addaafi saayinsii addaa yunivarsiitiiwwan warra akka Yunivarsiitii Saayinsiiwwan Addaa Tel Aviiv keessatti irratti mariyatamanii hojjetamu."

"Hogganaa sababa dhukkubaan ykn balaan itti gaafatamummaa isaa hin bahanne"

Ibsa mootummaan waa'ee Mojtaaabaa Kameeniin sababa nageenyaaf jecha mul'achuu dhabuu ilaalchisuun baasan kun ummanni hogganaan kun tarii du'eera ykn haleellaa manasaarratti raawwateen jabaa madaa'eera jechaa jiru.

Maddeen Ameerikaa fi Israa'el eeruun qorannoowwan maxxanfaman harka caalu Mojtaabaa Kameenii haleellaa irratti raawwatame jalaa ooleera garuu jabaa madaa'uu isaa agarsiisu.

Miidiyaaleen idil-addunyaa baayyee yaada kanatti waliigalu.

Waanti biraan shakkamu biraan haleellaa raawwatameen miidhaa irra gaheen mul'achuu ykn dubbacuu dadhabuu mala. Kana ta'uus ammoo mootummaan hanga ammaatti ifatti ibsuu fedhuu dhiisuu mala.

Wanti beekuun barbaachisu, akka Heera Rippablika Islaamaa Iraanitti, "hogganaan tokko itti gaafatamummaa isaa seeraan itti kenname bahachuu hanqannaan" ykn jalqabumarraa kaasee waan isarraa eegamu guutuu akka hin dandeenye yoo murtaa'e," aangoo kana qabatee itti fufuu hin danda'u.

Kana malees, yoo "hogganaan tokko sababa dhukkubsachuun ykn balaa tasaa isa mudateen gahee hoggansaa itti kenname yeroodhaaf bahachuu baate," gaheen isaa kun mana maree pirezidantiin, dursaan warra seera hiikuu fi hayyuu seeraa Islaamaa Mana Maree Eegduu keessaa filatame tokko qabate keessa jiranii, Kora Hayyootaa, jedhamuun fudhatamee hanga inni fayyutti gaggeessa.

Korri Hayyootaa kun utuuma haalli fayyaa Mojtaabaa Kameenii guutuu akka hin taane beekees dandeettiis ta'e fedhii aangoo isaa kana gaafachuu kan qaban hin fakkaatu.

Haata'u malee, bara Ayatolaa Alii Kameenii booda jiru wanta aangoo hogganaa waliigalaa haaraa kana gatii dhowwatu to'achuun mootummaa Iraaniif hojii angafa ta'edha.

Dhimma seeraatiin ala haala baayyee rakkisaa ta'e biyyattiin keessa jirtu keessatti fakkii hogganaa kana arguun,ykn sagaleesaa dhaga'uun deeggartoota mootumma abiratti "muddama jiru" salphisuuf gargaaruu danda'a.

Miirri akkasii [yaadda'uu] ummata keessatti uumamuu mala jedhamee yaadamu kun muuxannoo kanaan dura turerraas kan ka'e gama tokkoon dhugummaa qaba. Hogganaan duraanii Raahulaa Kaeennii sababa dhibee fayyaa isa mudateen hakiimiin isaawallaansa Kemooteraappiitiif areeda isaa malee ummatatti mul'achuun isaa dhiibbaa qabaata jechuun gareen aanga'oota biyyattii mormanii turan.

Dubbi-himaan ministeera fayyaa Iraan ibsa dhiyeenya baaseen, Mojtaabaa Kameeniin madaa'eera garuu madaan isaa hamaaf dabarsee kan isa kennu miti jedheera. "Miidhaan isarra gahe baayyee yaadddessaa ta'ee maqaa balleessiif gahu miti".

Osoo inni hogganaa waliigalaa ta'ee hin muudamiin hospitaalatti deemee akka ilaale kan dubbatu Hoseen Kermaanpuur, inniifi hiriyaan isaa "hangam akka namoonni isa amanuu danda'an beekuu baatullee, erga inni hospitaala seenee ilaalcha namoonni abaachuu danda'anirratti" yaadda'uu kaasa.

Suuraawwan sobaa hogganaa waliigalaa Iraan sadaffaa kanaa yeroo baayyee miidiyaalee hawaasaafi kan idileerratti "nageenya" isaa mirkaneessuuf maxxanfamanis yaaddoo uumamaa jiru kana ilaalcha keessa galchuun dursa qoratamuu qabu.

Torbanuma darbe keessa yeroo hogganaa haraa Eegdota Warraaqsaa Iraan (IRGC), akkasumas ajajaa Baasii akka muudamuuf ajajni darbe, miidiyaaleen idilee Iraan baayyeen suura Mojtaabaa Kameenii mata-dureen isaa "New Look" jedhu maxxansanii ture. Haata'u malee, suurri kun kan duraan ture babbareechuun kan hojjetamedha malee, suura isaa haaraa hin turre.

"Gaggeessummaa" bakka haaraa keessatti

Mojtaba Khamenei damee ummataa keessaa bahuun isaa rakkoo fayyaa irraa kan ka'e ta'uu isaa amanuun tilmaama murtaa'e tokko cimsa: mootummaa keessatti ejjennoo olaanaan, hamma kanaan dura hin argamneen, garee namoota sa'aatii guutuu isa tajaajiluu fi kunuunsuuf of kennan akka barbaadu, waan sanadoota ofiisaa keessatti "mana hoggansa" jedhamee waamamu.

Qabatamaan yaadni kun hiriyyoonni dhiyoo kunniin yeroo baay'ee hogganaa waliin wal qunnamtii qabaachuu isaanii jechuudha; kun kan ta'e pirezidaantichi illee erga hogganaa ta'ee muudamanii as Mojtaba Khamenei waliin yeroo lama qofa wal arguu isaanii yoo dubbatan, qondaaltonni biroo ammoo himannaa wal fakkaatu hin dhiheessine ta'us.

Haata'u malee, Masoud Pezeshkian jalqaba Mojtaba Khamenei waliin wal arguu erga ibsee yeroo muraasa booda, miidiyaaleen Iraan tokko tokko yeroo sanatti ajajaan Waajjira Muummee Giddugaleessaa Khatam al-Anbia kan ture Alii Abdollahiis isa waliin wal arguu isaa himan, ajajaan ofii isaatii waa'ee walgahii kanaa dubbachuu baatus.

Gama biraan wanti hubatamuu qabu hogganaan waliigalaa kun bahee mul'achuu dhabuun ykn shakkiin waa'ee fayyaa isaa ilaalchisuun jiru hanga ammaatti fudhatama inni qaba ture ["status quo"] isaa hin hir'isne. Ergaawwan maqaa isaatiin bahanis barbaachisummaan isaanii ykn fudhatama qabaachuun isaanii hin hir'anne.

Ergaan inni dabarse fudhatama qabaachuu isaaf ammoo agarsisituun, waliigaltee Iraan-US maqaa Hogganaa Waliigalaa kanaan mirkanaa'e Mana-marii Nageenyaa Olaanaa Biyyattiitiin miseensota 13 qabu keessaa 12n fudhatama argachuu isaati.

"Namoota amanamoo naannoosaa jiran" eenyummaan isaanii hin beekamne

Hoganaa Waliigalaa Rippabilika Islaamaa Iraan sadaffaa kan ta'e Mojtaabaa Kameenii yeroo hangamiif osoo ifatti hin mul'atiin tura kan jedhuuf tilmaama sirrii ta'e kennuun rakkisaadha.

Mojtaabaa Kameenii lubbuun jira jedhamee yoo yaadamellee garuu, sirni gaggeessa isaa yeroo ammaa namoota amanamoo isatti dhiyoo ta'an hamiirraa kan hafe eenyummaan isaanii ifatti hin beekamnerratti hundaa'aa.

Hariiroo golgaa duubaan jiruun madaallii mootummaa irratti dhiibbaa gochuun, hoggantoota waliigalaa duraanii Iraan, keessumaa bara isa lammeessoo keessa baramaa ture.

Haalli kun, odeeffannoo waa'ee duduubee Kaameenii ilaalchisee jiru yoo ilaalle, amala siyaasaa isaa darbee wajjinis baay'ee kan walsimudha. Kunis muuxannoowwan akka mana maree dhoksaa miseensota shan qabu kan akka Mohammad Sarafraz (miseensa mana marichaa duraanii) jedhutti waggoota kurnan lamaa oliif dhimmoota siyaasaa fi nageenyaa miira namaa kakaasan irratti murtii duubaan murteesse kan dabalatudha.

Kun hundi ta'ee osoo jiruu, erga hoggansi Mojtaabaa Kaameenii labsamee as "bulchiinsa golgaa duubaanii" sadarkaa haaraatti kan guddate waan argaa jirru fakkaata.