Chính phủ Thủ tướng Lê Minh Hưng: khi kỹ trị đối mặt với ý chí chính trị

Ngay sau khi nội các được "kiện toàn", vào sáng 8/4, tân Thủ tướng Lê Minh Hưng đã chủ trì cuộc họp lãnh đạo cơ quan hành pháp, yêu cầu các cơ quan "khẩn trương bắt tay ngay vào công việc, xử lý hiệu quả các nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài", theo báo Chính phủ.

Lập tức, chiều 9/4, Chính phủ đề xuất với Quốc hội kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 với tổng số vốn 8,22 triệu tỷ đồng – gấp 2,7 lần mức thực hiện 5 năm trước.

Cũng trong chiều 9/4, tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn triệu tập cuộc họp lãnh đạo 46 ngân hàng thương mại. Kết quả, các ngân hàng đã cam kết đồng thuận giảm lãi suất.

"Ban lãnh đạo hiểu rằng Việt Nam đang hoạt động trong một môi trường cạnh tranh rất khốc liệt. Có nhiều quốc gia muốn thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài mà Việt Nam đang nhận được hiện nay," Giáo sư Zachary Abuza, nhà quan sát Việt Nam từ Đại học Chiến tranh Hoa Kỳ, nhận định và bổ sung rằng "có một cảm giác cấp bách rõ rệt" khiến chính phủ dường như rất quyết tâm bắt tay vào việc.

Ngân hàng chính là lĩnh vực mà tân Thủ tướng Lê Minh Hưng hiểu rõ, vì sự nghiệp của ông xuất phát từ đây. Lãi suất, lạm phát và tỷ giá là những biến số vĩ mô đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển "nhanh và bền vững", mục tiêu chính trị mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đặt ra.

Nhậm chức trong bối cảnh "yêu cầu tăng trưởng kinh tế 10% là mệnh lệnh", Thủ tướng Lê Minh Hưng, 56 tuổi, liệu có thể điều hành một chính phủ "kỹ trị" trong truyền thống Đảng lãnh đạo bằng "ý chí chính trị"?

Năm 2021, khi ông Phạm Minh Chính nhậm chức thủ tướng, Việt Nam đang chìm trong khó khăn do đại dịch Covid-19, với các đợt bùng phát nghiêm trọng khiến chuỗi cung ứng đứt gãy, sản xuất đình trệ và tăng trưởng kinh tế suy giảm mạnh.

Trong suốt nhiệm kỳ của mình, ông Chính, giữa những gập ghềnh và thăng trầm, cả ngoại giao lẫn nội trị không chỉ kinh tế mà còn biến động "trời long đất lở" trong chính trường Việt Nam, đã lèo lái Chính phủ "nhiều lần vượt cơn gió ngược", nhưng "con thuyền kinh tế - xã hội của đất nước chúng ta đã cập bến an toàn", như lời ông tâm sự trong phiên họp nội các thường kỳ cuối cùng, trước khi về hưu.

Ông Chính rời Chính phủ với GDP năm 2025 tăng 8,02%, dù không đạt kỳ vọng 8,3-8,5% mà ông hướng tới, nhưng cũng vượt chỉ tiêu 8% mà Quốc hội giao.

Từ Washington, Giáo sư Zachary Abuza đánh giá ông Lê Minh Hưng "đặc biệt phù hợp" với vị trí thủ tướng và rằng ông tin ông Hưng là người có khả năng đối mặt với những thách thức của một môi trường toàn cầu rất phức tạp.

Theo vị chuyên gia này, dưới thời ông Nguyễn Phú Trọng, các nhà kỹ trị "có phần bị coi thường", do nhà lý luận của Đảng đề cao phần "hồng" hơn "chuyên".

"Tôi nghĩ ông Tô Lâm là một nhân vật rất khác. Ông ấy muốn những người có chuyên môn, kỹ trị nắm giữ các vị trí quyền lực, bởi vì nền kinh tế Việt Nam hiện nay đã lớn hơn và phức tạp hơn rất nhiều so với trước đây," Giáo sư Abuza nhận định với BBC News Tiếng Việt.

Chuyên môn của tân thủ tướng đã được kiểm nghiệm trong vai trò thống đốc Ngân hàng Nhà nước giai đoạn 2016-2021, khi ông xoay xở xử lý loạt nợ xấu, cắt giảm lãi suất và gia tăng dữ trữ ngoại hối.

Vị trí trưởng ban Tổ chức Trung ương mà ông nắm giữ trước khi làm thủ tướng cũng đã trở nên quan trọng hơn trong bối cảnh Đảng xử lý hàng loạt các cán bộ chủ chốt, cấp cao liên quan đến kỷ luật, cũng như trong cuộc "cách mạng" tinh gọn bộ máy và sáp nhập tỉnh thành, dẫn tới việc luân chuyển liên tục cán bộ địa phương.

"Tô Lâm sẽ không giao công việc đó cho bất kỳ ai. Ông ấy đã giao cho một người mà ông ấy tin tưởng, người có cha là cựu lãnh đạo Bộ Công an, nơi ông Tô Lâm thăng tiến," chuyên gia từ Đại học Chiến tranh Hoa Kỳ đánh giá.

Giáo sư Carl Thayer từ Đại học New South Wales (Úc) lưu ý một sự thay đổi là ông Hưng không "đi lên từ Chính phủ" như truyền thống, nhưng được ông Tô Lâm ủng hộ.

"Ông Lê Minh Hưng được thừa hưởng những di sản tốt từ ông Phạm Minh Chính, người từng được Quốc hội tín nhiệm cao, đã dẫn dắt Việt Nam vượt Covid và đạt tăng trưởng rất tốt," nhà quan sát Việt Nam lâu năm nhấn mạnh.

Chuyên gia này cho rằng điều thực sự quan trọng với vị thủ tướng quê Hà Tĩnh không chỉ là hiểu biết về kinh tế, tài chính mà là việc biến các mục tiêu thành hành động thực tế thông qua các ủy ban nhân dân cấp tỉnh thành mới được kiện toàn, đặc biệt là ở những nơi các tỉnh vừa được sáp nhập.

"Tôi nhận được những thông tin rằng tại các tỉnh được sáp nhập, những hướng dẫn về cơ bản đã lỗi thời. Do đó, kiến thức kinh tế thôi chưa đủ, quản lý, hành chính và khả năng lãnh đạo mới là điều then chốt," Giáo sư Thayer nói.

Từ một năm trước, Tổng Bí thư Tô Lâm đã thúc đẩy những cải cách được đánh giá là sâu rộng nhất kể từ thời kỳ Đổi mới, gồm sáp nhập tỉnh thành, tinh gọn bộ máy.

Giáo sư Abuza cho rằng về cơ bản, trong năm qua, ban lãnh đạo Việt Nam đã có thời gian để thực hiện việc tái cấu trúc đó và đưa mọi thứ vào vận hành: bổ nhiệm nhân sự mới, chuỗi mệnh lệnh mới, cấu trúc báo cáo mới – tất cả những yếu tố của một cuộc cải tổ hành chính.

Ông Zachary Abuza cho rằng trong một năm qua, lãnh đạo Việt Nam về cơ bản đã hoàn tất tái cấu trúc, bộ máy mới đã được vận hành khá trơn tru.

"Họ cũng biết rằng thời kỳ vàng đang dần trôi qua, Việt Nam cần phải trở nên giàu trước khi dân số già, lãnh đạo Việt Nam lo ngại về việc rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Họ nhìn thấy điều đó và tôi nghĩ họ rất quyết tâm bắt tay vào việc, thể hiện rõ qua các cuộc thảo luận của Quốc hội, các cuộc bổ nhiệm nhân sự và việc thành lập nội các mới," ông Abuza đánh giá.

Nội các 'kỹ trị' của ông Lê Minh Hưng

Mục tiêu tăng trưởng hằng năm từ 10% trong năm năm tới là không dễ đạt được. Nhưng ông Tô Lâm còn đặt ra một nhiệm vụ khó khăn hơn: tăng trưởng nhanh nhưng bền vững.

Việc sắp xếp bộ máy lãnh đạo Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031 dường như cho thấy quyết tâm của Đảng trong việc phát triển kinh tế, với mức tăng trưởng hằng năm từ 10% trở lên.

Bên cạnh ông Lê Minh Hưng, Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc là một chính trị gia dày dạn kinh nghiệm, có bằng cử nhân kinh tế và bằng thạc sĩ quản lý hành chính công.

Ông Túc là một người từng nhiều năm làm việc tại Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp.

Khi làm bí thư Tỉnh ủy Nam Định, ông Túc cũng được đánh giá cao trong tư duy kinh tế, với chính sách thu hút đầu tư vào địa phương này.

Một phó thủ tướng khác cũng có kinh nghiệm về tài chính và doanh nghiệp là ông Nguyễn Văn Thắng, người từng là tổng giám đốc và chủ tịch VietinBank, một trong bốn ngân hàng lớn ở Việt Nam.

Ông Tô Lâm trao quyền cho ông Hưng?

Sau khi nhất thể hóa hai vị trí tổng bí thư và chủ tịch nước, ông Tô Lâm được đánh giá là nhân vật quyền lực nhất tại Việt Nam từ thời ông Lê Duẩn.

Theo các nhà quan sát, ông Tô Lâm đã "kiểm soát rất tốt" diễn biến Đại hội 14, đưa được đội ngũ của mình nắm giữ các chức vụ chủ chốt.

Việc bố trí nhân sự của chính quyền trung ương và địa phương cũng đã được ông Tô Lâm thực hiện thông qua các hoạt động sáp nhập tỉnh thành, tinh gọn bộ máy.

Đã có những hoài nghi từ giới chuyên gia cho rằng ông Lê Minh Hưng sẽ khó khăn không chỉ trong việc đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, mà còn với một cá nhân có tính cách mạnh mẽ như ông Tô Lâm.

Theo Giáo sư Thayer, ông Lê Minh Hưng và nội các sẽ dễ làm việc hơn dưới một tổng bí thư, chủ tịch nước quyền lực như ông Tô Lâm.

"Họ không đối đầu nhau, ông Tô Lâm có quyền lực của chủ tịch nước, nhưng chủ tịch nước thì không chủ động điều hành, còn thủ tướng thì phải thực thi. Nếu hai bên làm việc cùng nhau và thủ tướng có được sự ủng hộ của Tô Lâm, không có lý do gì họ không thể phối hợp," ông nói với BBC.

Giáo sư Abuza cũng cho rằng ông Tô Lâm tin tưởng giao cho ông Lê Minh Hưng phụ trách điều hành nền kinh tế.

"Tôi nghĩ ông Lê Minh Hưng hiểu rõ nhiệm vụ của mình. Họ có cùng quan điểm về các chính sách cần thực hiện và cách ứng phó. Hãy nhớ rằng, chức vụ tổng bí thư không phải là vị trí điều hành trực tiếp, nó mang tính định hướng, vạch ra đường lối. việc thực thi thuộc về thủ tướng.

"Và tôi nghĩ ông Tô Lâm đã chọn một người mà ông ấy thực sự tin tưởng, có kinh nghiệm chuyên môn, sự nhạy bén chính trị và sức hút cá nhân để thực sự thực hiện điều này," ông đánh giá.

Trong khi đó, Giáo sư Thayer cho rằng trong 19 ủy viên Bộ Chính trị, phần lớn phải ủng hộ những điều thủ tướng làm và tổng bí thư phải theo đa số.

"Vì thế, ông Tô Lâm đã tiếp cận những người ở miền Nam, chứ không chỉ mình phe Hưng Yên. Do đó, ông ấy sẽ để thủ tướng làm việc, trừ khi phát sinh vấn đề.

"Và bất kể thủ tướng và các phó thủ tướng, bộ trưởng đang làm gì, ông Tô Lâm luôn muốn họ tiến hành nhanh hơn một chút. Áp lực đó sẽ luôn hiện hữu, nhưng không có nghĩa là họ không thể làm việc cùng nhau, mà nghĩa là trong quá trình thực hiện, một số bộ trưởng sẽ phải từ chức hoặc bị thay thế," nhà quan sát Việt Nam lâu năm kết luận.