Yangilandi: Tramp bu kecha butun sivilizatsiya halok bo‘lishini aytdi

AQSh prezidenti Donald Tramp Truth Social tarmog‘ida bayonot qoldirib, "Butun bir sivilizatsiya bu kecha halok bo‘ladi va hech qachon qayta tiklanmaydi", dedi.

U so‘zlarini shunday davom ettirdi:

"Men buning sodir bo‘lishini istamayman, lekin ehtimol shunday bo‘ladi. Biroq hozir to‘liq va mutlaq rejim almashinuvi yuz berarkan, boshqacha, aqlliroq va kamroq radikallashgan fikrlar ustun keladi, balki inqilobiy darajada ajoyib bir narsa yuz berar, kim biladi?

"Biz buni shu kecha bilamiz — bu dunyoning uzoq va murakkab tarixidagi eng muhim onlardan biri bo‘ladi. 47 yillik tovlamachilik, korruptsiya va o‘lim nihoyat yakuniga yetadi. Eronning buyuk xalqini Xudo yorlaqasin!", deb yozdi Tramp.

Tramp tahdidi ortidan Isroil eronlik poezd yo‘lovchilarini ogohlantirdi, urushda AQSh nechta samolyot yo‘qotdi?

Trampning Eronga bergan muddati tugab borarkan, Isroil poezdda yuradigan eronliklarga shoshishilinch ogohlantirish yubordi. BBC AQSh va Isroilning Eronga ochgan urushi davomida Amerika qancha uchoq yo‘qotganini hisobladi.

Trampning yangi tahdidlari manzarasida Isroil poezdlar bo‘yicha ogohlantirdi

Ijtimoiy tarmoqlarda fors tilida yozilgan xabarda Isroil mudofaa kuchlari Erondagi poezd yo‘lovchilari va foydalanuvchilariga "shoshilinch ogohlantirish" berganini ma’lum qildi.

Bu "ogohlantirish" Eron temiryo‘l tarmoqlariga yaqin vaqtlarda havo hujumlari bo‘lishi mumkinligini anglatadi.

Biroq Eronda bir necha haftadan buyon internet uzilishi davom etayotgani sababli, ijtimoiy tarmoqlardagi bunday xabarlarni juda kam odam ko‘rishi mumkin.

Eron temiryo‘l tarmog‘i juda keng bo‘lib, butun mamlakat bo‘ylab yoyilgan. Bu esa, bugun ertalab ko‘plab odamlar allaqachon poezdda sayohat qilayotgani, uzoq masofalarga yo‘l olgani yoki stantsiyalar va temiryo‘llarga yaqin joylarda bo‘lishi mumkinligini anglatadi.

Kechasi Isroil Eron hududida bir nechta havo hujumlari amalga oshirgan. Unda "rejim infratuzilmasi" nishonga olingani aytilgan.

AQSh prezidenti Donald Tramp esa, agar Eron bugun kechgacha Hormuz bo‘g‘ozini to‘liq ochmasa, mamlakatning fuqarolik infratuzilmasini "yo‘q qilish" bilan tahdid qilmoqda. Bu bayonotlar ko‘pchilik tomonidan urush jinoyatlari sodir etish tahdidi sifatida baholanmoqda.

Tramp urush jinoyatlari haqidagi savollarni javobsiz qoldirgan va hech qanday dalil keltirmasdan, Eron xalqi AQShni "bombardimonni davom ettirishga chaqirmoqda" deb ta’kidlagan.

Birlashgan Millatlar Tashkiloti esa Erondagi havo hujumlari allaqachon ko‘plab tinch aholi qurbon bo‘lishiga sabab bo‘lganini ma’lum qildi. Shuningdek, uylar, maktablar va tibbiyot muassasalariga katta zarar yetgani, muhim infratuzilmalarga berilgan zarbalar esa asosiy xizmatlarni izdan chiqargani aytilmoqda.

Erondagi urushda AQSh qanday samolyotlarni yo‘qotdi?

Tasvirlar tahlili, rasmiy bayonotlar va AQSh OAVlariga berilgan ma’lumotlarga ko‘ra, AQSh bu urushda kamida to‘qqizta samolyotni yo‘qotgan.

5 aprel kuni CBS News AQSh amaldorlariga tayanib xabar berishicha, F-15E qutqaruv missiyasiga yordam berish uchun yuborilgan ikki transport samolyoti Erondagi chekka bazadan parvoz qila olmagan. Xabarda aytilishicha, ular dushman qo‘liga tushmasligi uchun yo‘q qilingan. Tasdiqlangan fotosuratlarda Eron markazida yonib turgan samolyot qoldiqlari ko‘ringan. BBC Verify mutaxassislardan bu qoldiqlarni tahlil qilib, samolyot turini aniqlashni so‘radi.

3 aprel kuni markaziy Eron osmonida bir qiruvchi samolyot urib tushirilgan. Fotosuratlardagi qoldiqlar AQShning F-15E Strike Eagle samolyotiga tegishli ekanini mutaxassislar aytgan. Shu kuni The New York Times AQSh amaldorlariga tayanib, A-10 Warthog samolyoti Fors ko‘rfazida halokatga uchraganini xabar qilgan. Uchuvchi o‘z vaqtida katapulta qilgan va qutqarib olingan.

29 mart kuni tasdiqlangan tasvirlarda Saudiya Arabistonidagi shahzoda Sulton aviabazasida E-3 Sentry boshqaruv samolyoti ikkiga bo‘linib ketgani ko‘ringan. Bu holat Eron hujumi haqidagi xabarlardan keyin yuz bergan.

12 mart kuni AQShning KC-135 yoqilg‘i quyish samolyoti Iroqning g‘arbiy qismida halokatga uchrab, olti nafar ekipaj a’zosi halok bo‘lgan. AQSh Markaziy qo‘mondonligi bu holat sabablari tekshirilayotganini, ammo dushman yoki "do‘stona o‘q" ehtimoli rad etilganini ma’lum qilgan.

2 mart kuni esa Kuvayt osmonida uchta F-15E samolyoti urib tushirilgan. AQSh Markaziy qo‘mondonligi buni "do‘stona otishma" bilan bog‘liq holat deb atagan. Olti nafar ekipaj a’zosining barchasi omon qolgan. BBC Verify Kuvayt shahri g‘arbida yerga qulayotgan samolyot va parashyut yonida turgan ekipaj a’zosi aks etgan videolarni tasdiqlagan.

6 aprel: Tramp Eron elektr stantsiya va ko‘priklarini bombalash tahdidini takrorladi

6 aprel kuni nasroniylarning Pasxa bayrami tadbiri Oq Uyda tashkil etildi, bu tadbirga taklif etilgan jurnalistlar Prezident Trampdan bir kun oldin Eronga qo‘ygan 48 soatlik ultimatumi haqida savol berish imkoniga ega bo‘ldilar.

5 aprel kuni o‘zining Truth Social deb nomlangan ijtimoiy tarmog‘i sahifasida post qoldirgan Prezident Tramp so‘kinish so‘zlarini qo‘llagan holda Eronga kelishuvga ko‘nish va Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish talablarini ilgari surdi.

Agar Tramp talabiga ko‘nmasa, Eron elektr stantsiyalari va ko‘priklarini bombalashga va’da berdi.

Oq Uyda jurnalistlar nega so‘kinish so‘zlarini qo‘llagani haqida so‘raganida, o‘z muddaosini yetkazishni ko‘zlaganini aytdi.

Agar Eron taslim bo‘lmasa, AQSh uning infratuzilmalariga zarbani davom ettiradi, dedi Tramp.

"Agar ular ko‘nmasalar, ko‘priklarsiz qoladilar, elektr stantsiyalarisiz qoladilar. Hech narsalari qolmaydi", dedi Tramp.

Tramp so‘zlariga ko‘ra, u "bundan naryog‘iga o‘tmaydi".

"Chunki bu ikkovidan ham yomon narsalar bor", dedi Donald Tramp.

"Agar tanlov menda bo‘lganida men nima qilardim? Neftni olardim", dedi u.

"Chunki u olish uchun o‘sha yerda tayyor turibdi. Ular bunga qarshi hech narsa qila olmaydilar. Afsuski, amerikaliklar biz uyga qaytishimizni istaydilar. Agar hammasi menga bog‘liq bo‘lsa, men neftini olardim, neftini saqlardim […] juda ko‘p pul ishlardim va Eron xalqi haqida ham qayg‘urardim", dedi Tramp.

Vositachi Pokiston

Eron bilan AQSh Pokiston tomonidan ishlab chiqilgan, ikki davlat o‘rtasidagi urush harakatlarini to‘xtatish bo‘yicha takliflarni olganlar deb xabar tarqatdilar ommaviy axborot vositalari.

Eron urushida Pokiston faol "o‘yinchi"ga aylandi, chunki u ham AQSh va ham Eron bilan yaxshi munosabatlarda.

Pokiston taklifining ikki bosqichli kelishuv ekani xabar qilindi, ushbu kelishuvga ko‘ra, yarashuv darhol kuchga kirishi mumkin va bu Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish imkonini beradi.

Eron bu rejani o‘rganib chiqayotganini tasdiqladi, ammo vaqtinchalik o‘t ochishni to‘xtatish evaziga Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishga rozi bo‘lmasligini ma’lum qildi.

Oq Uy vakilining Bi-bi-siga aytishicha, Pokistonning yarashuv taklifi — "ko‘plab g‘oyalardan biri" va Prezident Donald Tramp hali uni ma’qullamagan.

Uning aytishicha, Ironga qarshi harbiy amaliyot davom etmoqda.

Eron rasmiylari avvalroq Reuters agentligiga Tehron doimiy o‘t ochishni to‘xtatishga, shuningdek, AQSh va Isroil tomonidan qayta hujum qilinmasligi bo‘yicha kafolat olishga intilayotganini bildirgan edilar.

Jang qilayotgan mamlakatlar manbalarining baholashicha, yarashuv ehtimoli juda past.

Bu orada Isroil Mudofaa kuchlari Eron Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusining razvedka qo‘mondoni Majid Xodemiy o‘ldirilganini ma’lum qildi. Uning halok bo‘lgani avvalroq Eron tomonidan ham tasdiqlangan edi.

Shu kuni Isroil harbiylari Eron janubidagi neft-kimyo zavodini bombalaganlarini, shu bilan Eronning neft ishlab chiqarish quvvatining 80 foizini ishdan chiqarganlarini xabar qildilar.

Yarashuv rejasi

Eron va AQSh 6 aprel kuni kuchga kirishi va Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kemalar harakatini tiklashga yetaklaydigan urush harakatlarini to‘xtatish rejasini olgan, deb xabar berdi Pokiston takliflari bilan tanish bo‘lgan manba Reuters axborot agentligiga.

Ushbu manbaning aytishicha, Pokiston urush harakatlarini to‘xtatish bo‘yicha kelishuvni tayyorlagan va u kecha Eron hamda AQShga yetkazilgan. Taklif ikki bosqichni o‘z ichiga oladi: darhol o‘t ochishni to‘xtatish va keyinchalik har tomonlama kelishuv tuzish.

"Barcha unsurlar bugun muvofiqlashtirilishi kerak", — dedi manba.

Unga ko‘ra, dastlabki kelishuv o‘zaro tushunish to‘g‘risidagi memorandum shaklida rasmiylashtiriladi va oxirgi variant elektron shaklda Pokiston orqali kelishib olinadi.

Axios nashrining amerikalik manbalarga tayanib xabar berishicha, vositachilar Eron Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish va yuqori darajada boyitilgan uran zaxiralari borasida taklif qilishi mumkin bo‘lgan ishonchni mustahkamlash choralarini ishlab chiqishga urinmoqdalar.

Vositachilar Eron ikki masala bo‘yicha — Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochish va yuqori darajada boyitilgan uran zaxiralari masalasida — kelishuvning birinchi bosqichida qisman qadamlar qo‘ya oladimi-yo‘qmi, shuni aniqlashga harakat qilaayaptilar.

Shuningdek, ular Tramp ma’muriyati Eronga yarashuv vaqtinchalik bo‘lib qolmasligi va urush qayta boshlanmasligiga kafolat berish uchun zarur choralar ustida ham ishlamoqdalar.

Eron rasmiylari avvalroq Reuters agentligiga Tehron doimiy o‘t ochishni to‘xtatishga intilayotganini va AQSh hamda Isroil tomonidan qayta hujum qilinmasligi bo‘yicha kafolat talab qilayotganini bildirgan edi.

Ular Eron vositachilar — jumladan Pokiston, Turkiya va Misr orqali yo‘llangan xabarlarni olganini tasdiqladilar.

Pokistondagi ikki manbaning aytishicha, fuqarolik va harbiy darajadagi sa’y-harakatlarini kuchaytirganiga qaramasdan, Eron hozircha o‘z majburiyatlarini ilgari surgani yo‘q.

45 kunlik yarashuv ehtimoli haqida avvalroq Axios nashri AQSh, Isroil va mintaqa mamlakatlaridagi manbalarga tayanib xabar bergan edi. Ularning fikricha, keyingi 48 soat ichida qisman kelishuvga erishish ehtimoli juda past.

Eron mavqei

Albatta, yulduzchalarsiz, qo‘shimcha ma’lumot qo‘shmasdan tarjimani taqdim qilaman:

Eron Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ismoil Bag‘oiy vositachilarga javob tayyorlanganini bildirdi.

Bag‘oiy so‘zlariga ko‘ra, AQSh vositachilar orqali Eronga yetkazilgan 15 banddan iborat reja Eron uchun "umuman qabul qilib bo‘lmas"dir.

Ismoil Bag‘oiy aytishicha, mojaroni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar "ultimatumlar va harbiy jinoyatlar sodir etish tahdidlari bilan mos kelmaydi".

Buning o‘rniga Eron "o‘z manfaatlari va hisob-kitoblariga asoslangan" talablar ro‘yxatini shakllantirgan.

«Biz boshidanoq nima istashimizni va qaysi qizil chiziqlarni bosib o‘tmasligimizni yaxshi bilardik, va bu masala ko‘tarilgan paytdan beri pozitsiyamizning o‘zi hamon aniq. Shu haqda gap ketgan zahotiyoq, javoblarimiz tayyor edi», — dedi u, Eron o‘z javoblarini shakllantirganini va «tafsilotlar o‘z vaqtida e’lon qilinishi»ni qo‘shimcha qildi.

AQSh Eronning fuqarolik infrastrukturasiga zarba berish haqidagi tahdidini amalga oshirsa, bu, shubhasiz, Eron Islom Respublikasi Qurolli kuchlari tomonidan qat’iy va har tomonlama javobga olib keladi», — dedi Eron Tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Frantsiya Tashqi ishlar vaziri Jan-Noel Barro bilan telefon orqali suhbati chog‘ida.

Aroqchi so‘zlariga ko‘ra, AQShdan bo‘layotgan tahdid «harbiy jinoyatlar va genotsidni qonuniylashtirishga urinish»dan iboratdir.

5 aprel. AQSh Prezidenti Tramp: " F - 15 uchuvchisi qutqarildi!". Qutqaruv amaliyoti haqida nimalar ma’lum?

AQSh harbiylari Eron uzra urib tushirilgan F-15 qiruvchi uchog‘ining bedarak ketgan ikkinchi uchuvchisini topib, qutqarishgan.

Prezident Tramp bu haqda Ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida ma’lum qildi.

Janob Tramp uchuvchini qutqarish bo‘yicha amaliyotni "tarixdagi eng dovyurak qidiruv va qutqaruv amaliyoti", deya ta’riflagan.

F-15 uchog‘ida bo‘lgan yana bir uchuvchi avvalroq qutqarilgandi.

Eron rasmiylariga ko‘ra, uchoq mamlakat havo mudofaa tizimi yordamida urib tushirilgan.

Uchuvchilarni qidirish va qutqarish amaliyoti tafsilotlari asta-sekin oshkor bo‘lmoqda. Hozirga qadar bilganlarimiz:

Zobit qanday qutqarildi?

AQShning F-15 uchog‘i Eron janubi uzra juma kuni urib tushirilganidan so‘ng undagi uchuvchi qaerda ekanligini aniqlash uchun Eron va AQSh o‘rtasida "poyga" boshlangandi.

Amaliyot jarayoni bilan tanish bo‘lgan manbaning aytishicha, Eron janubida ulkan hududda qidiruv ishlari yo‘lga qo‘yilgandi.

BBC ga ma’lum bo‘lishicha, uchuvchini qutqarish onlarida Eron va AQSh harbiylari o‘rtasida otishma ham bo‘lib o‘tgan va uchuvchi uchoqdan chiqish vaqtida jarohat olgan bo‘lishi mumkin.

Urib tushirilgan harbiy uchoqlardagi zobitlarni qidirish va qutqarish amaliyotlari harbiy sohada eng murakkab va zudlik bilan amalga oshiriluvchi amallardan hisoblandi.

Bu kabi amaliyotlar ko‘pda tikucharlar yordamida amalga oshiriladi. Amaliyotda kengroq hududni kuzatish va kerak bo‘lgan vaqtda hujum qiluvchi uchoqlar ham ishlatiladi.

Ijtimoiy tarmoqdagi postida janob Tramp polkovnik unvonidagi uchuvchi "dushman chizig‘i ortida, Eronning tog‘li hududida, raqib kuchlari tobora yaqinlashib kelayotgan joyda" bo‘lganligini aytgan.

Prezident Tramp shuningdek, amaliyot mobaynida Eron havo hududiga o‘nlab uchoqlar yuborilgani va hech qanday qurbonlarsiz bajarilganini aytgan.

Eron matbuoti qidiruv amaliyoti mobaynida AQSh dronlaridan biri urib tushirilganligini xabar bergan.

Avvalroq Eron bedarak ketgan uchuvchini tiriklayin qo‘lga olish istagida ekanligi va uni topishga yordam berganlar uchun mukofot ham e’lon qilgandi.

Harbiy uchoq uchuvchilari bu kabi vaziyatga shay bo‘lish uchun mufassal mashqlardan o‘tkazilgan bo‘ladi.

Harbiy ekspert Jenifer Kavananing BBCga aytishicha, "ularning asosiy vazifasi tirik qolish va qo‘lga tushishdan saqlanishdir".

"Ularga jarohat olmagan va jismonan imkonli bo‘lgan vaziyatda uchoq urib tushirilgan yerdan iloji boricha uzoqroqqa ketish va yashirinish yo‘llari o‘rgatiladi".

Unga ko‘ra, shuningdek suv va oziq-ovqatsiz uzoq muddat omon qolish taktikasi ham o‘rgatiladi.

Uchoq aynan qaerda urib tushirilgandi?

Eron davlat matbuoti AQSh uchog‘i juma kuni Eron janubida urib tushirilganligini xabar bergandi.

Uchoqning urib tushirilgan yeri aniq ko‘rsatilmagan bo‘lsa ham, matbuotda 2 ehtimoliy viloyat tilga olingan -Ko‘hgilue va Boyir-Ahmad, va Xuziston.

Uchoqdagi birinchi uchuvchini qutqarish jarayonida qatnashgan A-10 Warthog ham uchog‘i Fors ko‘rfazi uzra urib tushirilib, uchuvchisini qutqarib olingandi.

AQSh matbuotiga xabarlariga ko‘ra, F-15 uchog‘ining qutqarilgan uchuvchisini olib ketayotgan tikuchar ham yengil o‘q otar qurolidan o‘qqa tutilgan va tikuchardagi bir zobit jarohat olgan ammo eson-omon manzilga yetib, qo‘nishga muvaffaq bo‘lgan.

Eron Islom Inqilob qo‘riqchilari gvardiyasining ma’lum qilishicha, qutqaruv amaliyoti ketayotgan hududda yashovchi mahalliy qabilalar amaliyotda ishtirok etayotgan AQShning 2 Black Hawk tikucharini ham urib tushirishga muvaffaq bo‘lishgan.

BBC 3 qurollangan shaxsning kamida 2 ta Black Hawk tikuchariga qarab o‘q otayotgan vaqti olingan videoni tasdiqlay olgan.

Ko‘hgulie va Boyir-Ahmad viloyatida mahalliy qabilalar doxil 700,000 ming aholi yashaydi.

Mahalliy qabilalar o‘z jamloqlari va podalarini yovvoyi hayvonlar va o‘g‘rilardan himoya qilish uchun qurolga ega ekanliklari aytiladi.

Xuziston viloyati neft doxil qator sanoatlar markazi hisoblanadi.

Viloyatda arablar, forslar va qator boshqa etnik guruhlar doxil 4.7 million aholi yashaydi.

F-15 qanday uchoq?

F-15 harbiy uchoqlari ham yerdagi va ham havodagi nishonlarga hujum qila oladi. Eronda katta ehtimol bilan bu uchoqlar dron va raketalarni urib tushirishda foydalanilgan.

Uchoq lazer va GPS uskunalari yordamida yerdagi ob’ektlarni aniq nishonga oluvchi bombalarni tashlay oladi.

Uchoqda 2 zobit bo‘ladi. Biri oldingi o‘rindiqdagi uchuvchi va orqa o‘rindiqda qurollarni boshqaruvchi zobit.

Qurollarni boshqaruvchi zobit "Wizzo" nomli tizim orqali nishonlarni aniqlaydi va lozim bo‘lgan hujum parametrlarini tanlaydi.

F-15 uchog‘i aynan qanday va nima bilan urib tushirilgan hozircha ma’lum emas, lekin agar Eron tomonidan urib tushirilgani rost bo‘lsa, katta ehtimol bilan yerdan otilgan raketa yordamida amalga oshirilgan bo‘lishi mumkin.