บทเรียนจาก "เซคันด์ไลฟ์" ในการสร้างเมตาเวิร์สของซักเคอร์เบิร์ก

สัปดาห์นี้ ผมเดินทางย้อนเวลากลับไปเยือนอนาคต

เป็นเวลา 10 ปีแล้ว ที่ผมได้เข้าไปสู่เซคันด์ไลฟ์ (Second Life) โลกเสมือนจริง ซึ่งอาจถือเป็นความพยายามครั้งแรกในการสร้างโลกเสมือนจริงในอินเทอร์เน็ต เช่นเดียวกับที่บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ทุกแห่งกำลังแข่งขันกันสร้างสิ่งที่เรียกว่า เมตาเวิร์ส (metaverse) ขึ้นมาอยู่ในขณะนี้

คำว่าเมตาเวิร์ส ถูกสร้างขึ้นในช่วงยุคทศวรรษ 1990 ในนวนิยายวิทยาศาสตร์เรื่อง Snow Crash ซึ่งมันทำหน้าที่เป็นโลกเสมือนจริงที่เกิดขึ้นต่อจากโลกอินเทอร์เน็ต เป็นที่ที่ผู้คนใช้เวลาจำนวนมากในชีวิตของพวกเขาในสภาพแวดล้อมเสมือนจริง

เซคันด์ไลฟ์ ได้รับความนิยมถึงขีดสุดในช่วงปลายทศวรรษ 2000 โดยมีผู้ใช้งานหลายล้านคนและได้กลายเป็นข่าวใหญ่หลายร้อยครั้งเกี่ยวกับการที่คนใช้เวลาจำนวนมากในชีวิตประจำวันของพวกเขาเข้ามาใช้ชีวิตอยู่ในโลกดิจิทัล

นับจากนั้น ผมก็นึกว่ามันคงจบลงแล้ว มันคงตายไปอย่างเงียบ ๆ แต่ผมเข้าใจผิด

แพลตฟอร์มนี้ดูเหมือนจะมีคนที่เรียกตัวเองว่า "ผู้อยู่อาศัย" ที่เป็นชุมชนขนาดเล็กแต่เข้ามาใช้งานเป็นประจำ และก็มีโอกาสขยายตัวเพิ่มมากขึ้น พวกเขาเข้ามาหาประสบการณ์ในสิ่งที่อาจจะคล้ายกับโลกอนาคตเมตาเวิร์ส

ผมได้ลองกลับเข้าไปอีกครั้ง

ในแง่ของภาพ มันยังห่างไกลจากความเป็นจริงมาก มันดูเหมือนกับโลกในเกมโรบล็อกซ์ (Roblox) ที่เห็นภาพเป็นบล็อก ๆ มากกว่าเกมโด่งดังที่ประสบความสำเร็จ ซึ่งสร้างสภาพแวดล้อมที่ทำให้คนรู้สึกเข้าไปมีส่วนร่วมได้ดีกว่า

แต่สิ่งที่แตกต่างของเซคันด์ไลฟ์ ก็เหมือนกับที่มาร์ก ซักเคอร์เบิร์กมองเมทาเวิร์ส เซคันด์ไลฟ์ไม่ใช่เกม ไม่มีด่านเล่นเกม ปริศนา หรือเรื่องราวอะไรในนั้น มันเป็นเพียงแค่สถานที่ให้คนได้ไปเข้าไปอยู่ พบปะกัน

พบกับ "เรอิ" เสมือนจริง

ผมได้พบกับผู้พักอาศัยในเซคันด์ไลฟ์คนหนึ่งชื่อว่า "เรอิ"

อวตาร (avatar) หรือ ตัวแทนของพวกเราในโลกเสมือนจริง ได้มาพบกัน หลังจากที่มีการเทเลพอร์ตไปที่โลกริมทะเลที่สร้างขึ้นตามลักษณะของหมู่บ้านประมงชาวสก็อตในยุคทศวรรษ 1960 เขาบอกผมว่า เขาใช้เวลาในเซคันด์ไลฟ์มานาน 4 เดือนแล้ว หลังจากที่ "สงสัยเกี่ยวกับเรื่องราวต่าง ๆ ของเมตาเวิร์ส"

เรอิไม่เห็นด้วยกับแนวคิดการสร้างเมตาเวิร์สของซักเคอร์เบิร์ก

"พวกเขาต้องการจะควบคุมทุกอย่าง แต่ผมคิดว่า ผู้คนควรจะทำหน้าที่นี้ และมันควรจะเปิดกว้างอย่างเต็มที่" เขาบอกผม

มาร์ก ซักเคอร์เบิร์ก ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของบริษัทเมตา (Meta) ที่เป็นชื่อใหม่ของเฟซบุ๊ก ได้แสดงความกังวลเหล่านี้ ตอนที่เขาประกาศแผนการอันยิ่งใหญ่ของเขา

"มันคืออนาคตที่ไกลเกินกว่าที่บริษัทหนึ่งจะทำได้ มันจะสร้างขึ้นโดยพวกเราทุกคน" เขากล่าวในเฟซบุ๊ก คอนเน็กต์ (Facebook Connect)

บริษัทขนาดใหญ่อีกหลายแห่งรวมถึงไมโครซอฟท์ (Microsoft) เอปิกเกมส์ (Epic Games) โรบล็อกซ์ (Roblox) และแม้แต่ไนกี้ (Nike) ก็ได้ประกาศแผนการในการเข้าสู่เมตาเวิร์สแล้วในบางรูปแบบ

ความกังวลของเรอิ เกี่ยวกับการผูกขาดเมตาเวิร์สคือ สิ่งที่หลายคนกำลังกังวลใจเช่นเดียวกัน รวมถึง อันยา คาเนฟสกี รองประธานด้านการจัดการผลิตภัณฑ์ของลินเดนแล็บ (Linden Lab) บริษัทที่บริหารเซคันด์ไลฟ์

อันยาติดตามความเคลื่อนไหวของบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่หลายแห่งที่ได้เริ่มพูดถึงแนวคิดใหม่ ๆ เกี่ยวกับโลกออนไลน์ที่มีชีวิต เซคันด์ไลฟ์ เริ่มมีมาตั้งแต่ปี 2003

"ฉันรู้สึกกังวลเล็กน้อยเกี่ยวกับธรรมชาติของดิสโทเปีย (โลกที่ไม่พึงปรารถนา) ที่ฝ่ายหัวเก่าดูเหมือนจะพูดถึงในขณะนี้" เธอกล่าว

"การเข้ามาของผู้เล่นรายใหญ่ในพื้นที่นี้ ดูเหมือนจะเป็นการส่งสัญญาณเตือนผู้คนว่า พวกเขาไม่ได้เป็นเจ้าของพื้นที่นี้ แต่มีใครสักคนกำลังจะตั้งกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ขึ้น และทำการแสดง พวกเขาจะได้เป็นเพียงผู้บริโภคเท่านั้น"

เซคันด์ไลฟ์ เหมือนกับโรบล็อกซ์ ซึ่งเป็นที่ที่ผู้ใช้งานสร้างสภาพแวดล้อมและเชิญชวนให้คนอื่น ๆ เข้ามาเล่น แต่เซคันด์ไลฟ์มีผู้เข้ามาเล่นน้อยกว่ามาก

สถิติการเข้ามาใช้งานพร้อมกันของผู้เล่นในโรบล็อกซ์อยู่ที่ประมาณ 5.5 ล้านคน ขณะที่ของเซคันด์ไลฟ์อยู่ที่ราว 90,000 คน

มาร์ก ซักเคอร์เบิร์กกล่าวว่า เขาต้องการจะให้ความสำคัญกับชุมชนผู้คนใช้งานในเมตาเวิร์สของเขา แม้ตอนนี้จะยังไม่มีผู้พักอาศัยเลยสักคน แต่เขารับปากว่าจะให้พนักงาน 10,000 คน ทั่วยุโรปเข้าไปสร้างโลกของเขา

บางคนแย้งว่า มันไม่ใช่เรื่องของการอนุญาตให้ผู้ใช้งานควบคุมได้มากขึ้น เมตาเวิร์สควรจะสร้างขึ้นมาจากชุมชนต่าง ๆ อย่างแท้จริงทั้งหมด

จอห์น คาร์แม็ก ประธานเจ้าหน้าที่เทคโนโลยีของโอคูลัส (Oculus) แผนกชุดหูฟังเสมือนจริงของเมทา เชื่อว่าการจงใจสร้างเมตาเวิร์ส "ไม่ใช่วิธีการที่ดีที่สุดในการทำให้เมตาเวิร์สเกิดขึ้น"

คาร์แม็กอ้างถึงรายงานของ Ars Technica และให้ความเห็นว่า "ผมไม่คิดว่าแอปพลิเคชันเดียวจะไปถึงระดับที่ยึดครองทุกสิ่งทุกอย่างได้ ผมไม่เชื่อว่า ผู้เล่นคนเดียวหรือบริษัทแห่งเดียว จะตัดสินใจถูกต้องทุกอย่างในเรื่องนี้ได้"

เรื่องราวของเซคันด์ไลฟ์ ยังมีบทเรียนอีกหลายอย่างที่จะสอนซักเคอร์เบิร์กและคนอื่น ๆ ได้

ในช่วงที่มีคนใช้งานมากที่สุด เว็บไซต์นี้กลายเป็นข่าวเสียหายหลายครั้ง หลังจากที่เกิดเหตุจลาจลในโลกเสมือนจริง รวมถึงการฉ้อโกงจากการใช้สกุลเงินในเกม และปัญหาต่าง ๆ เกี่ยวกับการล่วงละเมิดผู้เยาว์

ในช่วงที่ผมกลับเข้าไปสำรวจความเป็นไปในเซคันด์ไลฟ์ในช่วงสั้น ๆ ผมได้เห็นความท้าทายเกี่ยวกับการจัดการที่เซคันด์ไลฟ์เผชิญอยู่ ปัญหาเหล่านั้นจะยิ่งทวีคูณเพิ่มขึ้น ถ้าเมตาเวิร์สมีคนใช้งานจำนวนมาก

การค้นหาเหตุการณ์หรือสถานที่ด้วยคำบางคำอย่าง "โป๊" หรือ "ยาเสพติด" ถูกปิดกั้น

อย่างไรก็ตาม การค้นหาคำว่า "เซ็กส์" ได้นำผมไปที่คลับเปลื้องผ้าเสมือนจริงหลายแห่งที่เสนอการแสดงเต้นแลกกับเงินในโลกเสมือนจริง

"วิธีการปกครองในโลกเสมือนจริงมีความซับซ้อน" นางคาเนฟสกีกล่าว

"บางอย่างอาจเกิดขึ้นอย่างอัตโนมัติ แต่หลายอย่างต้องมีมนุษย์เข้ามาเกี่ยวข้อง ไม่ใช่แค่เรื่องของการหลีกหนีโลกแห่งความเป็นจริง ชุดที่สวยงาม และอวตารที่ยอดเยี่ยมเท่านั้น"

ก่อนที่จะล็อกออฟออกจากเซคันด์ไลฟ์ ผมถามคำถามสุดท้ายกับเรอิว่า ทำไมเขาถึงกลับเข้ามาเรื่อย ๆ

เขาตอบว่า "ผมชอบฝันด้วยตาของผม"