เหตุใดคนเจนซี (Gen Z) หันไปพึ่งยาแก้โรควิตกกังวลแทนการดื่มแอลกอฮอล์ มีข้อกังวลอย่างไร

เหมย หญิงวัย 20 ปี มักรู้สึกจุกแน่นในลำคอ มือเต็มไปด้วยเหงื่อ เพราะกังวลว่าจะพูดอะไรออกไปผิด ๆ จากนั้นนักศึกษามหาวิทยาลัยชาวจีนวัย 20 ปีรายนี้ก็ได้รู้จักยาที่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์จากสื่อสังคมออนไลน์

เธอเริ่มจากการใช้ยาพรีกาบาลิน (pregabalin) ซึ่งโดยปกติใช้รักษาโรคลมชัก โรควิตกกังวล และอาการปวดจากเส้นประสาท ร่วมกับยากลุ่มเบตาบล็อกเกอร์ (beta blocker) ซึ่งทั่วไปใช้รักษาโรคหัวใจ แต่ก็สามารถช่วยบรรเทาอาการทางกายภาพของความวิตกกังวลได้ด้วย โดยเธอซื้อยาทั้งสองชนิดจากผู้ขายทางออนไลน์อย่างผิดกฎหมาย

"ฉันจะรู้สึกเคลิบเคลิ้ม มีความสุข เหมือนตัวเองสามารถเป็นคนที่น่าสนใจที่สุดในห้องได้" เธอกล่าว "มันเหมือนดื่มเหล้าไป 10 แก้ว แต่ไม่มีอาการคลื่นไส้เลย"

ยาเหล่านี้เมื่อใช้ในปริมาณสูงจะให้ความรู้สึกคล้ายกับการมึนเมาจากแอลกอฮอล์

ทว่า ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าการใช้ยาดังกล่าวโดยโดยปราศจากการดูแลของแพทย์อาจเป็นอันตราย และในบางกรณีอาจถึงแก่ชีวิตได้ การใช้ยาเหล่านี้เป็นเวลานานยังอาจนำไปสู่ภาวะพึ่งพายา โดยผู้ใช้พบว่าตนเองต้องใช้ยาในทุกสถานการณ์ทางสังคม นอกจากนี้ยังมีรายงานว่ามีอาการวิตกกังวลเพิ่มมากขึ้น รวมถึงอาการนอนไม่หลับ และมีความคิดฆ่าตัวตายเมื่อพยายามหยุดใช้ยา

สำหรับเหมย ซึ่งไม่ใช่ชื่อจริงของเธอ สิ่งที่เริ่มต้นจากการใช้ยาในคืนที่ออกไปสังสรรค์ ค่อย ๆ เปลี่ยนมาเป็นการใช้ยาเมื่อเข้าร่วมกิจกรรมทางสังคมทั่วไป โดยในตอนนี้เธอรับประทานยาเหล่านี้ทุกวัน

"ฉันออกจากบ้านไม่ได้เลยถ้าไม่มียาพวกนี้" เธอกล่าว

ไม่ใช่เหมยเท่านั้นที่เป็นเช่นนี้ ยังมีคนหนุ่มสาวจำนวนหนึ่งทั่วโลกที่หันมาใช้ยาและสารทดลองต่าง ๆ เป็นทางเลือกแทนการดื่มแอลกอฮอล์

ระดับความวิตกกังวลในคนเจนซี (Gen Z) ซึ่งหมายถึงผู้ที่เกิดระหว่างปี 1997-2012 สูงกว่าคนรุ่นก่อนทุกเจเนอเรชัน ผลการศึกษาชิ้นหนึ่งพบว่าระหว่างปี 1990-2021 จำนวนผู้ป่วยโรควิตกกังวลทั่วโลกในกลุ่มอายุ 10-24 ปี เพิ่มขึ้นจาก 10 ล้านรายเป็น 16 ล้านราย ขณะที่การทบทวนงานวิจัย 61 ฉบับก็พบว่า อัตราความวิตกกังวลในคนหนุ่มสาวเพิ่มสูงขึ้นเมื่อเทียบกับช่วงก่อนการระบาดของโรคโควิด-19

ขณะเดียวกัน การแสวงหาทางเลือก "ที่ดีต่อสุขภาพมากกว่า" การดื่มแอลกอฮอล์ ช่วยสร้างตลาดใหม่ ๆ สำหรับสารต่าง ๆ ที่ถูกโปรโมตผ่านสื่อสังคมออนไลน์ว่าเป็นยาสำหรับการเข้าสังคม ที่ไม่ก่อให้เกิดอาการเมาค้าง

"คนรุ่นใหม่มองว่า [ยาเหล่านี้] เป็นทางเลือกที่สะอาดกว่าและปลอดภัยกว่า" เลียม โนวส์ นักวิจัยด้านการเสพติดแห่งมหาวิทยาลัยทีส์ไซด์ (Teesside University) กล่าว "นี่เป็นความรู้สึกปลอดภัยที่ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง"

เป็นเรื่องเป็นไปไม่ได้ที่จะทราบอย่างแน่ชัดว่ามีคนหนุ่มสาวจำนวนเท่าใดที่ใช้ยาเหล่านี้เพื่อเข้าสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อหลายคนได้ยามาอย่างผิดกฎหมาย

ผลการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสารเนเจอร์ คอมมิวนิเคชันส์ (Nature Communications) ประเมินว่า การบริโภคยาพรีกาบาลินทั่วโลก ซึ่งเป็นหนึ่งในยาที่ถูกใช้ เพิ่มขึ้นเป็น 4 เท่าระหว่างปี 2008 ถึง 2018 นอกจากนี้ ยังมีการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของการใช้ยาพรีกาบาลินในทางที่ผิดและการเสียชีวิตที่เกี่ยวข้องกับยาชนิดนี้ด้วย

ในจีน รายงานผู้ป่วยที่ใช้ยาพรีกาบาลินในทางที่ผิดกรณีแรก ๆ เริ่มปรากฏขึ้นในปี 2024 และในปีนี้รัฐบาลประกาศแผนเพิ่มความเข้มงวดในการควบคุมยาดังกล่าว ขณะเดียวกัน อินเดียก็ดำเนินการตามแนวทางเดียวกัน โดยจำกัดการใช้ยาในเดือน พ.ค. ปีนี้ ขณะที่นักวิจัยในจอร์แดนและยูเครนยังสังเกตเห็นการใช้ยาในทางที่ผิดที่เพิ่มขึ้นเช่นกัน

แฮชแท็กที่เกี่ยวข้องกับยาเหล่านี้ปรากฏวิดีโอหลายพันรายการบนแพลตฟอร์มสื่อสังคมออนไลน์ โดยผู้ใช้งานได้รับการกระตุ้นให้สร้างสูตรผสมยาของตนเอง ซึ่งเป็นที่รู้จักกันบนโลกออนไลน์ในชื่อ "สแต็กกิง" (stacking)

อย่างไรก็ดี ดูเหมือนว่าสื่อสังคมออนไลน์ไม่ได้เป็นเพียงช่องทางที่ทำให้คนหนุ่มสาวบางส่วนรู้จักสารเหล่านี้เท่านั้น แต่ยังช่วยให้พวกเขาเข้าถึงยาเหล่านี้ได้อีกด้วย โดยทางบีบีซี เวิลด์ เซอร์วิสพบว่ามีอินฟลูเอนเซอร์บางรายขายยาเหล่านี้ผ่านโปรไฟล์ของตน

ด้านเหมยบอกว่า ซื้อยาผ่านสื่อสังคมออนไลน์ของจีน

"มีโพสต์ขายยานี้หลายพันโพสต์" เธอกล่าว "มันค้นหาและสั่งซื้อได้ง่ายมาก"

สถานการณ์นี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในจีนเท่านั้น ลอรา พนักงานบริการลูกค้าอายุ 26 ปีจากยูเครน บอกกับบีบีซีว่าการหาซื้อยาเหล่านี้ทางออนไลน์หรือผ่านเพื่อนนั้น "เป็นเรื่องง่าย"

"คนรุ่นที่ไม่ดื่มแอลกอฮอล์" (sober generation)

ความสนใจต่อสารเหล่านี้ที่เพิ่มขึ้น เกิดขึ้นในช่วงที่คนหนุ่มสาวกำลังหันหลังให้กับจากการดื่มแอลกอฮอล์มากขึ้นเรื่อย ๆ จนทำให้คนเจนซีได้รับฉายาว่าเป็น "คนรุ่นที่ไม่ดื่มแอลกอฮอล์" (sober generation)

ข้อมูลจากสำนักข่าวบลูมเบิร์ก (Bloomburg) ระบุว่ามูลค่าหุ้นของบริษัทในธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทั่วโลกลดลง 830,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 26,560,000 ล้านบาท) ในปี 2025

นักวิจัยชี้ว่าแนวโน้มดังกล่าวมีสาเหตุมาจากการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการดื่มของคนหนุ่มสาว อันเนื่องมาจากปัจจัยเรื่องค่าใช้จ่ายและความกังวลด้านสุขภาพเป็นสำคัญ

เลียม โนวส์ นักวิจัยด้านการเสพติด บอกว่าคนหนุ่มสาวจำนวนมากที่เขาพบซึ่งใช้ยาพรีกาบาลินเพื่อความบันเทิงและนันทนาการ เป็นกลุ่มที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพ

"ผู้คนไม่ต้องการรับแคลอรี ไม่ต้องการผลกระทบต่อน้ำหนักตัว หรือผลต่อกระบวนการเสื่อมตามวัย" เขากล่าว

แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับความเชื่อของแมตต์ ชายชาวสหราชอาณาจักรวัย 22 ปี ผู้ชื่นชอบการออกกำลังกายในยิม ซึ่งเชื่อว่ายาเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อร่างกายของเขา "น้อยกว่ามาก" เมื่อเทียบกับการดื่มแอลกอฮอล์ โดยเฉพาะผลกระทบต่อตับและหัวใจ

"ผู้คนในแวดวงนี้เชื่อว่า [ยาเหล่านี้] ดีต่อสุขภาพมากกว่าแอลกอฮอล์" เขากล่าว

"ไม่มีของฟรีในโลก"

แอลกอฮอล์มีความเชื่อมโยงกับโรคมะเร็งอย่างน้อย 7 ชนิด และองค์การอนามัยโลกเตือนเมื่อปี 2023 ว่าการดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณเท่าใดก็ตามล้วนมีความเสี่ยง

ศ.เดวิด นัตต์ นักประสาทจิตเภสัชวิทยาแห่งวิทยาลัยอิมพีเรียลลอนดอน ซึ่งรณรงค์ให้มีการผ่อนปรนกฎหมายยาเสพติดมาอย่างยาวนาน ให้เหตุผลว่ายาที่เหมยใช้อาจเป็นอันตรายน้อยกว่าการดื่มแอลกอฮอล์อย่างหนัก แม้ว่ายาเหล่านี้จะมีความเสี่ยงในตัวเองก็ตาม

เขากล่าวว่าสถานการณ์จะเปลี่ยนไปเมื่อมีการใช้ยาพรีกาบาลินในปริมาณสูง

"หากใช้ยาในลักษณะเป็นสารมึนเมาเพื่อให้ตัวเองเมา พวกเขาก็มีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะพึ่งพายา" เขากล่าว "ในแง่นี้ มันไม่มีของฟรีในโลกหรอกนะ"

ผู้ที่ใช้ยาพรีกาบาลินเพื่อความเพลิดเพลินหรือนันทนาการอาจเกิดภาวะดื้อยาได้ ซึ่งหมายความว่าพวกเขาอาจต้องใช้ยาในปริมาณที่มากขึ้นเรื่อย ๆ เพื่อให้ได้ความรู้สึกผ่อนคลายหรือเคลิบเคลิ้มเช่นเดิม

หากใช้พรีกาบาลินในปริมาณสูง ยาอาจทำให้การหายใจช้าลง และในบางกรณีอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ส่วนการใช้ยากลุ่มเบตาบล็อกเกอร์ในปริมาณสูง อาจทำให้เป็นลมและมีอัตราการเต้นของหัวใจช้าลงจนเป็นอันตรายได้

อันตรายจากภาวะพึ่งพายา

ศ.เอมิลี โจนส์ นักจิตวิทยาแห่งคิงส์คอลเลจลอนดอน เห็นว่าการเปรียบเทียบอันตรายทางกายของยาเหล่านี้กับแอลกอฮอล์ อาจทำให้มองข้ามคำถามที่สำคัญยิ่งกว่า นั่นคือจะเกิดอะไรขึ้นเมื่อผู้คนเริ่มเชื่อว่าพวกเขาสามารถเข้าสังคมได้ก็ต่อเมื่อได้รับความช่วยเหลือจากสารเคมีเท่านั้น

"แอลกอฮอล์ในปริมาณมากเป็นอันตราย แต่การใช้ยาเป็นประจำมากเกินไปโดยไม่ได้อยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์ก็เป็นอันตรายเช่นกัน" เธอกล่าว

เธอกังวลเป็นอย่างยิ่งว่าการใช้ยาเพื่อหลีกเลี่ยงความรู้สึกวิตกกังวล อาจยิ่งตอกย้ำความเชื่อของคนที่เชื่อว่าการเข้าสังคมในสถานการณ์ปกตินั้นไม่ปลอดภัย

"หากคุณฝึกตัวเองให้เชื่อว่าคุณจะปลอดภัยได้ก็ต่อเมื่อรับประทาน [ยาเหล่านี้] ก่อนออกไปสังสรรค์ยามค่ำคืน ก็เป็นเรื่องง่ายมากที่ความคิดเช่นนั้นจะขยายไปสู่สถานการณ์อื่น ๆ" เธอกล่าว

โจนส์บอกว่าเมื่อเวลาผ่านไป ผู้คนอาจสูญเสียความเชื่อมั่นในความสามารถของตนเองที่จะรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ โดยไม่ต้องพึ่งยา

"คุณจะสูญเสียความเชื่อมั่นในศักยภาพของตนเองที่จะจัดการกับสิ่งต่าง ๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ" เธอกล่าว

ลอราเคยประสบกับภาวะพึ่งพาเช่นนี้ โดยในช่วงแรก เธอใช้ยารักษาอาการวิตกกังวลก่อนเข้าร่วมงานปาร์ตี้และกิจกรรมทางสังคม แต่ไม่นานก็เริ่มใช้ยานี้ในที่ทำงานด้วย

"มันช่วยฉันได้จริง ๆ" เธอกล่าว "ฉันทำงานที่ต้องพบปะผู้คน มันทำให้การสื่อสารและการแก้ปัญหาเป็นเรื่องง่าย"

เธอบอกว่าเมื่อไม่สามารถหายาชนิดนี้มาใช้ได้เป็นเวลา 2 สัปดาห์ เธอมีภาวะซึมเศร้าเป็นช่วง ๆ และมีความคิดฆ่าตัวตาย

"ฉันไม่เข้าใจว่าเกิดอะไรขึ้นกับตัวเอง" เธอกล่าว "ฉันรู้สึกวิตกกังวล กินอะไรไม่ลง และไม่สามารถไปพบปะเพื่อน ๆ ได้"

ยาจากตลาดมืด

ขณะที่หลายประเทศกำลังเพิ่มมาตรการเข้มงวดในการควบคุมยาเหล่านี้มากขึ้น บางฝ่าโต้แย้งว่า การจำกัดการเข้าถึงยาชนิดนี้มากกว่าเดิม อาจก่อให้เกิดอันตรายในอีกรูปแบบหนึ่ง

มีกีตา ลาปิน นักระบาดวิทยาและหัวหน้าองค์กรลดอันตรายจากการใช้สารเสพติดของยูเครนชื่อ มายด์ เกมส์ (Mind Games) กล่าวว่า การสั่งห้ามสารบางชนิดไม่ได้หมายความว่าจะทำให้ผู้คนเลิกใช้สารเหล่านั้น

"การสั่งห้ามสารบางชนิดเพียงทำให้ผู้คนหันไปหาตลาดมืด และซื้อยาที่มีคุณภาพน่าสงสัย" เขากล่าว ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อการใช้ยาเกินขนาด

ด้านโนวส์บอกว่ายาพรีกาบาลินที่ได้มาจากแหล่งผิดกฎหมายมีความเสี่ยงเพิ่มเติม เพราะผู้ใช้อาจไม่รู้แน่ชัดว่าตนเองกำลังใช้สารอะไรอยู่

"หากคุณซื้อเครื่องดื่มแอลกอฮอล์จากร้านค้า [ในสหราชอาณาจักร] บนฉลากจะระบุจำนวนหน่วยแอลกอฮอล์และเปอร์เซ็นต์ความเข้มข้น"

เขาบอกว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ได้มีในพรีกาบานลินที่หาซื้อผ่านช่องทางออนไลน์

"นั่นเป็นความเสี่ยงเพิ่มเติมที่ไม่ได้มาพร้อมกับสุราหนึ่งขวด"

เหมยก็เหมือนกับผู้คนอีกจำนวนมากที่ใช้ยาเหล่านี้เพื่อนันทการ ก็กังวลว่าตนอาจไม่สามารถเลิกใช้ยาได้อย่างสิ้นเชิง

"มันน่ากลัว ฉันไม่รู้ว่าจะรับมืออย่างไรหากไม่มีมัน"

หากคุณหรือคนที่คุณรู้จักได้รับผลกระทบจากปัญหาที่กล่าวถึงในบทความนี้ แพทย์ในพื้นที่อาจให้คำแนะนำหรือชี้แนะไปยังองค์กรที่สามารถให้ความช่วยเหลือได้