Stori Elis: Delio gyda cholli rhiant

Mae wedi bod yn galed ers i ni golli Mam. Ma popeth yn wahanol nawr. Hyd yn oed y pethe bach, fel pan ni’n trio cael yn barod yn y bore.

Dim ond chwech yw Non, so fi’n gorfod helpu Dad i gael hi i wisgo a bwyta’i brecwast a stwff.

Weithie ar ôl ysgol hefyd, os yw Dad angen gweithio, neu wneud pethe o gwmpas y tŷ, fi’n gorfod chwarae ’da Non.

O’n i ddim yn gorfod becso am unrhyw beth fel’na pan oedd Mam ’ma.

S’mo’r ysgol wedi bod yn hawdd chwaith. Wedodd un bachgen, “Allen i ddim côpo heb Mam.”

O’n i ddim yn gwybod beth i ddweud. Sai’n gwybod beth i’w wneud hebddi chwaith, ond s’dim dewis ’da fi.

Fi wedi bod yn mynd draw i dŷ Twm weithie, jest i chwarae pêl-droed, neu fynd ar y cyfrifiadur.

Ma fe’n neis i neud rhywbeth gwahanol, a pheidio meddwl am beth sydd wedi digwydd.

Fi’n teimlo’n euog weithie, pan fi’n anghofio ac yn cael hwyl ’da Twm. Ond mae’r cwnselydd wedi dweud bod e’n beth da, a ddylen i ddim teimlo’n euog.

Y peth yw, sai byth yn gwbod yn iawn sut fi’n mynd i deimlo.

Fel y diwrnod o’r blân, pan o’dd ’da fi hoci, o’dd Dad heb bacio’r gumshield yn y bag, ac o’n i methu chwarae. O’n i mor, mor grac! Dafles i bag fi a chicio’r locer yn rili galed.

O’n i’n grac ’da Dad am anghofio, ac yn grac ’da fi fy hun am beidio checio. Ond yn fwy na dim, o’n i jest mor grac ’da Mam am beidio bod ’ma rhagor. Fydde hi byth wedi anghofio.

Ma Non yn siarad am Mam drwy’r amser, a fi’n gwbod bod Non yn fach, ond weithie fi’n gwylltio pan ma hi’n sôn am Mam.

Ond, nes i a Dad siarad am y peth, ac o’dd e’n gweud fod e’n normal i bawb ddelio ’da pethe’n wahanol.

Falle bod Non angen siarad am Mam, a falle fod e’n anoddach i fi, a ma ’ny’n iawn hefyd.

Ni wedi dechre neud rhai pethe newydd. Fel ar nos Fawrth, ni’n tri’n mynd i nofio, a wedyn i gael pitsa. Ma fe’n neis neud pethe fel’ny ’da’n gilydd, a chadw’n brysur.

Ond fi’n gweld eisie Mam bob dydd. Rhai dyddie, fi’n gweld eisie hi gymaint, ma fe jest mor boenus. A sai moyn gwneud unrhyw beth.

Ond fi’n gwbod alla i siarad gyda Dad, neu Twm, neu’r cwnselydd, os fi moyn. Fi wastad yn teimlo bach yn well ar ôl siarad ’da rhywun.

Ma’r misoedd dwetha ’ma wedi bod mor galed, a ma fe dal yn rili galed.

Bydd pethe fyth yr un fath ’to, ond rhai dyddie nawr, fi’n dechre teimlo bach yn well.

Os oes rhywun sy’n agos at dy ffrind yn marw, mae’n gallu bod yn anodd iawn gwybod beth i’w wneud.

Efallai dy fod di’n teimlo nad oes gen ti unrhyw syniad sut i helpu, neu bod gen ti ofn dweud y peth anghywir.

Ond er ei fod yn anodd, mae’n siŵr bod dy ffrind wir dy angen di ar hyn o bryd, ac mae yna bethau ti’n gallu gwneud i’w cefnogi nhw.

Mae hi’n amhosib gwybod sut fydd dy ffrind yn teimlo. Mae pawb yn ymddwyn yn wahanol pan fo rhywun agos iddyn nhw yn marw.

Efallai y bydden nhw’n awyddus i siarad am beth sydd wedi digwydd, neu efallai bod hynny’n rhy anodd ar hyn o bryd, ac mae hynny’n iawn hefyd.

Gallet ti ddweud y byddi di yno iddyn nhw, ac y byddi di’n barod i wrando os ydyn nhw eisiau siarad, unrhyw bryd. Neu efallai gei di gyfle pan fyddi di ar ben dy hun gyda dy ffrind i holi sut maen nhw’n teimlo.

Os ydy dy ffrind eisiau siarad, cofia na fyddan nhw’n disgwyl i ti gynnig unrhyw atebion, ond wrth fod gyda nhw a bod yn barod i wrando, rwyt ti’n helpu.

Mae’n naturiol hefyd i ti fod eisiau gwybod beth yn union ddigwyddodd. Efallai dy fod di’n poeni bod rhywbeth tebyg am ddigwydd i rywun ti’n garu.

Ond fe allai fod yn anodd iawn i dy ffrind drafod hynny, felly ceisia holi rhywun arall – Mam neu Dad neu frawd neu chwaer hŷn, efallai.

Falle y byddi di’n sylwi bod dy ffrind ychydig yn wahanol i’r arfer, neu’n ymddwyn mewn ffordd fyddet ti ddim yn disgwyl.

Falle fyddan nhw ddim yn ateb dy negeseuon, neu’n newid cynlluniau ar fyr rybudd.

Ceisia fod yn amyneddgar, a chofia eu bod nhw’n delio gyda rhywbeth anodd iawn ar hyn o bryd.

Dal ati i gysylltu gyda nhw, a’u gwahodd i bethau. Meddylia am y pethau roeddech chi’n arfer gwneud gyda’ch gilydd. Mynd ar eich beics, chwarae gemau cyfrifiadur… Beth am drefnu i wneud rheina eto yn fuan?

Mae’n bosib bod dy ffrind yn teimlo fel bod pawb yn eu trin nhw’n wahanol, ac y bydden nhw’n falch petai ti’n cynnig i chi wneud rhywbeth normal gyda’ch gilydd.

Mae delio gyda cholli rhywun yn cymryd amser, ac mae’n gallu newid dros amser hefyd.

Mae’n bosib y bydd dy ffrind yn profi pob math o emosiynau. Falle mewn sioc i ddechrau, dro arall yn teimlo’n flin iawn, a weithiau’n teimlo dim byd.

Galar yw’r gair am deimlo’n drist iawn, iawn ar ôl i rywun farw. Ambell waith, bydd yr hiraeth a’r galar yn teimlo’n boenus iawn i dy ffrind.

Ond gydag amser, fe ddaw dyddiau haws. Ceisia fod yn gefn i dy ffrind yn ystod y cyfnod anodd yma.

Wrth wneud ambell beth bach, fe alli di fod yn help mawr.