Ifahamu teknolojia mpya inatoa matumaini kwa wanaume walioambiwa hawana uwezo wa kuzalisha

Teknolojia mpya inayotumia akili mnemba (AI) inatafuta na kupata seli za manii za wanaume ambao waliambiwa hawana uwezo wa kuzalisha- na kuwapa wanandoa ambao wamekuwa wakijaribu kwa miaka mingi nafasi nyingine ya kupata watoto.

Ilikuwa mwanzoni mwa Novemba 2025 wakati Penelope alipopokea simu alipokuwa njiani kuelekea nyumbani kutoka kazini huko New Jersey nchini Marekani. Aliyempigia simu alikuwa daktari wake, na kumpatia habari ambazo alikuwa akizitamani. Baada ya mahangaiko ya miaka miwili na nusu ya kupata mtoto, Penelope hatimaye alikuwa mjamzito.

Baada ya vipimo vingi, Penelope na mumewe Samuel hatimaye wamebaini kwamba alikuwa na ugonjwa wa Klinefelter, hali ya kijenetiki inayowaathiri wanaume wanaozaliwa na kromosomu ya ziada ya X, ambayo mara nyingi haigunduliki hadi uwe mtu mzima. Watu wengi walio na ugonjwa wa Klinefelter hutoa manii kidogo au hawatoi kabisa katika uume wao, hali inayojulikana kama azoospermia. Karibu 10% ya wanaume wasio na uwezo wa kuzaa huugua azoospermia.

Penelope aliyejawa na tabasamu nyingi na kutoamini alisubiri hadi Samuel (majina yao yote mawili yamebadilishwa ili kulinda utambulisho wao kwa sababu za faragha) arudi nyumbani jioni hiyo ili amfahamishe habari hizo njema.

"Uso wake uligubikwa na wimbi la hisia," anasema. "Alilia ... kwa kufikia hatua hiyo, kwa sababu ilichukua juhudi nyingi, muda na utafiti. Na ukweli kwamba tulikuwa na kiinitete kimoja tu, na ilifanya kazi, hatukuamini kabisai."

Mwishoni mwa mwaka jana, baada ya miaka mitano ya ukuaji, mtoto wa kwanza kuzaliwa kwa kutumia mfumo wa Star aliwawezesha wanandoa ambao walikuwa wamepambana na utasa kwa takriban miongo miwili hatimaye kupata mtoto. Zev Williams, mkurugenzi wa Kituo cha Uzazi cha Chuo Kikuu cha Columbia, na timu yake wanakumbuka vyema tukio hili.

"Kila mtu alikuwa akiruka juu na chini kwa furaha," anasema. "Tunajivunia sana juhudi zetu. Hatimaye tumejaaliwa mtoto wa kike na tuna matumaini ya kupata wengine Mungu akipenda."

Tangu kuwasili kwa mtoto wa kwanza wa Star, teknolojia hiyo imekuwa ikitumika mara kwa mara katika kituo cha uzazi, huku orodha ya watu wanaotarajia kupata ujauzito ikiongezeka kwa mamia kutoka kote ulimwenguni.

Kulingana na wagonjwa 175 wa hivi karibuni waliotumia teknolojia hiyo, Williams anasema wanapata mbegu za kiume katika kwa chini ya 30%. Hawa ni watu ambao walikuwa wameambiwa kwamba hawana uwezo wa kupata mtoto kwa kutumia mbegu zao za kiume.

Katika majaribio zaidi, Star aliweza kupata mbegu mara 40 zaidi ya utafutaji wa mwongozo na fundi aliyefunzwa, kulingana na Williams.

Kwa kawaida sampuli ya manii huwa na mamilioni ya mbegu kwa mililita. Tone dogo kutoka kwa sampuli huchunguzwa kwa kina ili idadi ya mbegu iweze kukadiriwa, huku pia ikitafuta kama mbegu zinasonga na zina afya. Lakini katika sampuli za azoospermia, mbegu moja tu inaweza kuwepo katika sampuli nzima - ingawa katika baadhi ya matukio hakuna. Kuchunguza sampuli, tone moja dogo kwa wakati mmoja, si jambo la kawaida.

Williams alipata wazo la mfumo wa 'Star' mwaka wa 2020 baada ya kusoma jinsi Akili Mnemba (AI) inavyotumika kugundua nyota mpya.

Darubini za kisasa hutoa kiasi kikubwa sana cha data kuhusu anga la usiku, kiasi ambacho kingechukua muda mrefu sana kwa wanaastronomia kuchunguza ili kutafuta vitu ambavyo havijawahi kuonekana hapo awali. Hata hivyo, matumizi ya algoriti za kujifunza kwa mashine (machine learning) yanaweza kufanya kazi hii ndani ya dakika chache.

"Picha ya anga ilinikumbusha sana kile tunachotafuta, na kile tunachokiona kwa wanaume ambao wameambiwa hawana mbegu za kiume," anasema Williams. Akaanza kutafakari ikiwa kuna uwezekano wa kutumia teknolojia kama hizo kutambua na kutenga mbegu za kiume kwa njia hiyo hiyo.

Yeye na timu yake walikuwa tayari wakitumia teknolojia ya hali ya juu ya kupiga picha ambayo ingeweza kutumika kuchunguza sampuli hiyo. Changamoto ilikuwa kuchunguza mamia ya picha kwa sekunde moja (katika muda halisi) ili kugundua na kutenga mbegu yoyote ya kiume inayoweza kupatikana.

Williams na wenzake hutumia vifaa vidogo vinavyofahamika kama ''microfluid chips'' – ambavyo ni vipande vya kioo au polima vyenye njia nyembamba sana, sawa na unene wa nywele ya binadamu. Sampuli ya mbegu za kiume hupitishwa humo na inaweza kuchunguzwa na kifaa cha kupiga picha.

Algoriti ya kujifunza kwa mashine hutambua seli zozote za mbegu za kiume kwenye picha hizo kwa wakati halisi, ili ziweze kutengwa kwa uangalifu mkubwa na kuhakikisha haziharibiki.

"Wakati sampuli inapopita, tunapiga picha kwa kasi ya picha 300 kwa sekunde," anasema Williams. "Sehemu kubwa ya tunachokiona ni uchafu na vipande vidogo tu. Na unajaribu kutafuta mbegu hiyo adimu sana katikati ya wimbi la uchafu mwingine na vipande vya seli."

Williams anasema kuwa mbinu ya 'Star' imefikia kiwango cha usahihi wa kugundua cha asilimia 100, ikimaanisha ina uwezo wa kupata mbegu moja ya kiume katika sampuli iwapo ipo.

"Ni suala la kugundua kitu ambacho hatukuweza kukiona hapo awali," anasema.

Mara tu inapogunduliwa, mfumo wa roboti huondoa seli za manii au seli ndani ya sekunde chache baada ya ugunduzi wao. "Roboti kwenye chipu ya microfluid huondoa sehemu ndogo ya umajimaji iliyo na manii ndani yake," anasema Williams. "Unaishia na mrija uliojaa umajimaji wa seminal, lakini bila manii yoyote, na tone dogo lenye manii ndani yake."

Katika kisa cha Samuel, kulikuwa na changamoto ya ziada na ya kwanza kwa mfumo wa Star - na Klinefelter, hakuna manii kwenye shahawa, kwa hivyo ili kupata manii, wataalamu wa mkojo wanahitaji kwenda kwenye korodani. Samuel alifanyiwa tiba ya homoni kwa miezi tisa akijiandaa kwa upasuaji wa kuondoa korodani uliofanikiwa katika kituo kingine cha uzazi.

Sampuli kisha ilitumwa kwa timu ya William huko Columbia kwa uchunguzi.

"Tishu kutoka kwa upasuaji ilisafirishwa hadi kwenye maabara yetu ya andrology ambayo kisha iliichakata ili iweze kupita kwenye mfumo wa Star," anasema Eric Forman, mkurugenzi wa matibabu na maabara katika Kituo cha Uzazi cha Chuo Kikuu cha Columbia, ambaye alisimamia utaratibu huo.

Wakati huo huo, Penelope alikuwa akifanyiwa utaratibu wake wa kurudisha yai. Sampuli mpya ya manii kwa kawaida hutolewa siku hiyo hiyo, kwa sababu inatoa nafasi nzuri zaidi ya utungisho. Zilikuwa zikiendana na wakati.

Star aliweza kutenga manii nane katika sampuli ya Samuel, ambazo nazo ziliingizwa kwenye mayai ya Penelope. Moja iligeuka kuwa blastocyst kamili, hatua iliyokua zaidi ya kiinitete.

Mtoto wao, ambaye huenda akawa mvulana wa kwanza kuzaliwa kutokana na mfumo wa Star, anatarajiwa kuzaliwa mwishoni mwa Julai. Ni jambo ambalo hawakuwa na uhakika kama wangefikia.

"Inaanza kuhisi halisi sasa, hasa kwa sababu ninahisi mwendo. Tulifanya uchunguzi wetu wa anatomia na kila kitu kinaonekana vizuri sana," anasema Penelope.