Uchunguzi: Athari za uzalishaji wa gesi chafu haziripotiwi

Makampuni makubwa ya mafuta hayatangazi chanzo kikubwa cha uzalishaji wa gesi chafu, uchunguzi wa BBC umebaini.

BBC ilipata mamilioni ya tani za uzalishaji ambao haujatangazwa kutoka kwa gesi inayowaka kwenye maeneo ya mafuta ambapo BP, Eni, ExxonMobil, Chevron na Shell hufanya kazi.

Kuungua kwa gesi asilia ni uchomaji wa "kasi" wa gesi ya ziada iliyotolewa wakati wa uzalishaji wa mafuta.

Kampuni hizo zilisema njia wanazotumia ni za kawaida katika uzalishaji wa gesi.

Gesi zinazowaka hutoa mchanganyiko wenye nguvu wa kaboni dioksidi, methane na masizi ya rangi nyeusi ambayo huchafua hewa na kuharakisha ongezeko la joto duniani.

BBC pia imepata viwango vya juu vya kemikali zinazoweza kusababisha saratani katika jamii za Iraqi karibu na maeneo ya mafuta na mabomba ya gesi.

Nyuga hizi zina viwango vya juu zaidi vya kuwaka moto bila kutangazwa ulimwenguni, kulingana na matokeo yetu.

Kwa kujibu, David Boyd, ripota maalum wa Umoja wa Mataifa kuhusu haki za binadamu na mazingira, alilinganisha jumuiya hizi na "maeneo ya kisasa ya dhabihu, maeneo ambayo faida na maslahi binafsi yanapewa kipaumbele kuliko afya ya binadamu, haki za binadamu na mazingira".

Chini ya anga yenye sumu

Madhara mabaya ya uchafuzi wa hewa yenye sumu kutoka kwa makumpuni makubbwa ya mafuta kwa watoto na ulimwengu yanafichuliwa katika uchunguzi huu Idhaa ya Kiarabu ya BBC kutoka mstari wa mbele wa mabadiliko ya hali ya hewa nchini Iraq.

Makampuni yametambua kwa muda mrefu hitaji la kuondoa miali yote isipokuwa ya dharura.

BP, Eni, ExxonMobil, Chevron na Shell walitoa ahadi kwa Benki ya Dunia 2015 ya kutangaza na kukomesha uchafuzi wa mazingira ifikapo 2030, kwa upande wa Shell ifikapo 2025.

Lakini kampuni hizo zinasema kwamba pale ambapo wameingia kandarasi na kampuni nyingine kuendesha shughuli za kila siku, ni jukumu la kampuni hiyo kuweka wazi taarifa za madhara ya kimazingira.

Maeneo kama haya ni sehemu kuu ya uzalishaji wa mafuta inafikia hadi 50% kwa wastani katika uzalishaji wa kampuni hizi.

Hata hivyo, kupitia kwa miezi kadhaa ya uchunguzi BBC iligundua maeneo mengi ya mafuta ambapo waendeshaji hawa hawatangazi uzalishaji huo, na hakuna anayetangaza.Kwa kutumia data ya satelaiti ya ufuatiliaji wa uchomaji wa gesi kutoka Benki ya Dunia, tuliweza kutambua utoaji kutoka kwa kila moja ya maeneo hayo . Tunakadiria kuwa mnamo 2021, karibu tani milioni 20 za CO2 sawa hazikuripotiwa kutokana na miale hii.

Hiyo ni sawa na utoaji wa gesi chafuzi ambayo magari milioni 4.4 yangetoa kwa mwaka.

Kwa kujibu, makampuni yote matano yalisema kuwa mbinu ya kuripoti utoaji wa hewa chafu kutoka kwa tovuti zinazoendesha moja kwa moja ilikuwa jambo la kawaida katika sekta hii.

Shell na Eni walisema pia kwamba wanatoa takwimu ya jumla ya uzalishaji ambayo ni pamoja na kuwaka kutoka kwa tovuti ambazo hazitumiki, lakini walisema hii haijavunjwa au kujumuishwa katika ahadi yao ya Benki ya Dunia ya kupunguza uzalishaji.

Uchunguzi idhaa ya Kiarabu ya BBC unaonyesha kuwa kuchoma kwa gesi huongeza hatari ya baadhi ya saratani kwa watu wanaoishi karibu na maeneo ya mafuta nchini Iraq.

Watu wanaoishi katika baadhi ya visima vikubwa zaidi vya mafuta duniani huko Basra, kusini-mashariki mwa Iraq - Rumaila, Qurna Magharibi, Zubair na Nahran Omar - kwa muda mrefu wamekuwa wakishuku kuwa saratani ya damu ya utotoni inaongezeka, na kwamba hewa chafu imekua ikisababisha.

Katika eneo la Basra, visa vipya vya aina zote za saratani viliongezeka kwa 20% kati ya 2015 na 2018, kulingana na ripoti iliyovuja ya Wizara ya Afya ya Iraq iliyoonekana na BBC News Arabic. Inalaumu uchafuzi wa hewa.

BP na Eni ndio wakandarasi wakuu katika maeneo ya mafuta ya Rumaila na Zubair mtawalia, lakini kwa vile wao si waendeshaji hawatangazi utoaji huo. Wala waendeshaji tovuti hawafanyi.

BBC News Kiarabu ilifanya kazi na wataalam wa mazingira na afya karibu na tovuti hizo nne mnamo 2021 ili kupima kemikali zinazosababisha saratani zinazohusiana na kuwaka kwa wiki mbili.

Vipimo vya hewa vilionyesha viwango vya benzini, vinavyohusishwa na saratani ya damu na matatizo mengine ya damu, vilifikia au kuzidi kikomo cha kitaifa cha Iraqi katika angalau sehemu nne.

Sampuli za mkojo tulizokusanya kutoka kwa watoto 52 zilionyesha kuwa 70% walikuwa na viwango vya juu vya 2-Naphthol, aina ya dutu inayoweza kusababisha saratani naphthalene.

Dk Manuela Orjuela-Grimm, profesa wa saratani ya utotoni katika Chuo Kikuu cha Columbia, alisema: "Watoto wana viwango vya juu vya kushangaza ... hii inahusu afya [zao] na inapendekeza wanapaswa kufuatiliwa kwa karibu."

Alipokuwa na umri wa miaka 11, Fatima Falah Najem aligunduliwa na aina ya saratani ya damu na mifupa inayoitwa acute lymphoblastic leukemia. Mfiduo wa benzini unaweza kuongeza hatari ya watu kupata hali hii.

Fatima aliishi na wazazi wake na ndugu zake sita karibu na shamba la mafuta la Zubair, ambapo Eni ndiye mkandarasi mkuu.

Si Eni wala kampuni ya uendeshaji ya Zubair iliyotangaza utoaji wa hewa chafu katika eneo hilo huko.

Kwa sababu za kiafya, sheria ya Iraqi inakataza kuwasha moto ndani ya maili sita (kilomita 10) kutoka kwa makazi ya watu.

Lakini miali ya moto huko Zubair inawaka karibu mfululizo, maili 1.6 tu kutoka kwa mlango wa mbele wa familia.

Fatima alichora "miali ya moto" iliyozunguka nyumba yake, wakati wa matibabu yake ya kidini.

Alituambia alifurahia kuzitazama usiku, na akaja kuzirekebisha.

Lakini kwa babake, kumtazama akiugua ilikuwa "kama kuwaka moto bila kuweza kuuzima".

Fatima alifariki Novemba mwaka jana wakati familia yake ikitafuta sana upandikizaji wa uboho. Alikuwa na umri wa miaka 13.

Ilipoulizwa kampuni ya Eni ilisema "inakanusha vikali madai yoyote kwamba shughuli zake zinahatarisha afya ya watu wa Iraqi".

Eni ilisema kuwa haina jukumu la kimkataba na Zubair.

Kiwanda cha mafuta cha Rumaila, kilicho umbali wa maili 25, kinatoa gesi nyingi zaidi kuliko eneo lolote lingine duniani, kulingana na hesabu za BBC - zinazotosha kuendesha karibu nyumba milioni tatu za Uingereza kwa mwaka.

BP ndiye mkandarasi mkuu - ilisaidia kuanzisha na sasa inasimamia operesheni, Shirika la Uendeshaji la Rumaila (ROO) wote hawajatangaza hewa chafu kutoka katika eneo la uzalishaj.

Viwango vya uendeshaji vya ROO, ambavyo BP ilitia saini, vinasema: "Wale ambao wameathiriwa na viwango vya uchafuzi vinavyozidi mipaka ya kitaifa wana haki ya kulipwa fidia."

Lakini Ali Hussein Julood, mwenye umri wa miaka 19 aliyenusurika kansa ya damu, anasema kwamba yeye na bab yake hawakupata majibu yoyote walipotafuta fidia kutoka kwa BP mnamo mwaka 2020 na 2021.

BP ilisema: "Tuna wasiwasi sana na maswala yaliyotolewa na BBC - tutapitia maswala hayo mara moja."

Juu ya ripoti iliyovuja kuhusu saratani katika eneo la Basra, Waziri wa Mafuta wa Iraq Ihsan Abdul Jabbar Ismail alituambia: "Tuliagiza makampuni yote yaliyopewa kandarasi yanayofanya kazi katika maeneo ya mafuta kuzingatia viwango vya kimataifa."