Siyaasad

Soomaali

Haween

Ciyaaro

Saynis iyo Caafimaad

Fan iyo Dhaqan

Muuqaal

Daawo

Raadiye

Maqal

Dhageyso

Somali

Urta ama shiirka jirka waa arrin si fiican loo yaqaan oo saamaysa tayada nolosha qofka. Waxayna khubaradu sheegeen in tani ay sabab u tahay heerar kala duwan oo ay bakteeriyada dhididka ku fidayso, balse aanay sabab u ahayn dhididka laftiisa.

Sida loo ogaado in urka jirkaaga ay dhibsanayaan dadka kale

Cabidda waxyaabaha aadka u kulul ayaa la sheegay inay waxyeeleyn karto hunguriga iyo sidoo kale inay sababi karto xanuunka kansarka

Baaritaan lagu ogaaday in cabidda waxyaaba aadka u kulul ay kordhin karto khatarta kansarka

Afkeenna waxa ku jira noocyo badan oo noolayaal yaryar ah, mid kastaana wuxuu leeyahay meel gaar ah oo uu ku nool yahay. Qaar ka mid ah bakteeriyadu waxay ku nool yihiin dusha ilkaha, halka qaar kalena ay ku nool yihiin carrabka. Qaar kale ayaa ku dhuunta meelaha yaryar ee u dhexeeya ilkaha iyo cirridka.

Maxay bakteeriyada wanaagsan ee afku muhiim ugu tahay caafimaadkaaga? Maxaad cuni kartaa si aad u ilaaliso?

Shaqada ugu weyn ee kelyuhu waa inay sifeeyaan qashinka iyo sunta ku ururta jidhka, kadibna ay ka saaraan iyaga oo kaadida ku dhex saaraya.

Ma dhabbaa in cunista yaanyada badan ay sababi karto dhagaxaanta kelyaha?

Khubarradu waxay sharraxayaan afar isbeddel oo fudud oo wax-ku-ool ah oo dhinaca cuntada ah, kuwaas oo kaa caawin kara taageeridda caafimaadkaaga maskaxda.

Waxa aad cunayso waxay saameyn ku yeelan kartaa niyaddaada: Afar arrimood oo aad isku dayi karto

Cayilku wuxuu caalamka oo dhan ka noqday dhibaato sabab u ah cudurro halis ah oo aad u saameeyay nolosha dadka

Cayilka ma soo dedejin karaa cimrigaaga? Khubarada ayaa soo bandhigay qaabka ugu sahlan ee miisaanka lagu dhimo.

Qaar ka mid ah xitaa waxaa loogu yeeraa “heer-sare”, sababtoo ah waxaa si aad ah ugu badan nafaqooyin iyo faa’iidooyin caafimaad oo kala duwan.

Shan cunto oo Afrikaan ah oo uu saynisku u aqoonsan yahay inay caafimaadka u fiican yihiin

Maskaxdu waxay isticmaashaa 20% ee tamarta jirka, sidaas darteed cunto dheellitiran oo kala duwan ayaa kaa caawin kara.

Tobanka cunto ee kobcin kara xusuusta iyo caafimaadka maskaxdaada

Sii daynta gaaska waa qayb dabiici ah oo ka mid ah dheefshiidka cuntada, badanaana waa calaamad muujinaysa in mindhicirkaagu si fiican u shaqaynayo. Si kastaba ha ahaatee, cuntooyinka qaarkood ayaa kordhin kara soo daynta gaaska iyo urtiisa.

Siddeed cunto oo qofka ku keena inuu sii daayo hawada caloosha

Marxaladaha kala duwan ee nolosha haweeneyda—sida caadada bil kasta, uurka, iyo xilliga caado-goa—ayaa sidoo kale beddeli doona baahida ay u qabto nafaqooyin gaar ah.
Iyadoo taas la tixgelinayo, waxaan iftiiminnay shan nafaqo oo muhiim ah oo haweeney kasta u baahan tahay. 

Shan nafaqo oo ay haweenku u baahan yihiin

Laakiin cilmi-baaristu waxay muujisay in dufanka ku jira bowdyaha iyo barida uu xitaa jirkeenna ka ilaalin karo waxyeello.

Dadka bowdyaha weyn leh maka cimri dheer yihiin dadka kale? 

Isbeddellada ku dhaca jirka si tartiib-tartiib ah ayay u soo baxaan, waxaana mararka qaar loo aanayn karaa daal caadi ah ama isbeddellada nolol maalmeedka.

Shan calaamadood oo laga yaabo inaad iska indhatirto balse muujin kara cudur halis ah

Halkii aad ka isticmaali lahayd kaabeyaasha probiotic-ka ama cuntooyin fudud oo qaali ah, waxaan kugula talinayaa inaad cuntooyinkaaga ku sameyso shan isbeddel oo fudud si aad kor ugu qaaddo caafimaadka mindhicirkaaga.

5 waxyaabood oo aad samayn karto si aad caafimaadka dheefshiidka u wanaajiso 

Saynisyahannadu hadda waxay si gaar ah diiradda u saarayaan qayb jirka ka mid ah oo aan hore si weyn loo tixgelin: caafimaadka mindhicirka.

Mindhicirka: Maskaxda labaad ee jidhka sidee door uga qaata caafimaadkeenna?

Daraasad ayaa soo jeedinaysa in cunista sonkor yar inta lagu jiro sannadaha hore ee nolosha ay faa'iido u leedahay caafimaadka maskaxda ee muddada dheer, balse caddaynta arrintan weli ma aha mid gebi ahaanba la hubo.

Yareynta sonkorta ka hor da'da labo sano oo lala xiriiriyo caafimaad maskaxeed oo ka wanaagsan

Waxa laga yaabaa inaan inta badan aad u xiisayno cuntooyinka aan caafimaadka lahayn, gaar ahaan haddii aan leenahay cudurka macaan.
Tusaale ahaan, aan soo qaadanno shukulaatada.


Shukulaatada madow ma caafimaad baa? Waa maxay faa'iidooyinka iyo khataraha ay leedahay?

In kasta oo qaar badan oo naga mid ah ay si joogto ah u qaataan kaniiniyada kaabisyada, waxaa jira khatarro laga yaabo in dadku aanay ka warqabin.

Dhibaatada aad kala kulmi karto inaad maalin walbo cunto kaniiniyo badan oo fitamiinno ah 

Sarah Bridle, oo ah qoraaga buugga Cunnada iyo Isbeddelka Cimilada ee Jaamacadda York, ayaa leh, "Marka laga eego isbeddelka cimilada, waxaan dhihi lahaa caano kasta oo ku salaysan dhirta ayaa ka fiican caanaha lo'da."

Caanaha dhirta laga sameeyo kuwee ugu fiican?

Cilmi-baaris ayaa soo jeedinaysa in jimicsiga miisaanka joogtada ah uu si weyn u yareeyo halista dhimashada degdegga ah.

Ma dhab baa in miisaan qaadistu kaa caawin karto inaad cimri dheer hesho?

Nooca 5-aad ee cudurka macaanka waa nooc la rumeysan yahay inuu ka dhashay nafaqo-xumo daba-dheeraatay, gaar ahaan xilliga carruurnimada iyo xilliga qaan-gaarka, waxaana sannadkii hore si rasmi ah u aqoonsaday Xiriirka Caalamiga ah ee Sonkorowga, kaasoo matalaya 251 ururro oo heer qaran ah.



Dhakhaatiirtu ma waxay ogaadeen nooc cusub oo sonkorow ah?

Cabbirka cuntada ayaa si weyn u kordhay Maraykanka tan iyo 1980-meeyadii, markii dadka ay bilaabeen inay in badan dibadda ka cunteeyaan, tartanka maqaayaduhuna uu sii xoogaystay.

Sidee u joojin karnaa cunista xad-dhaafka ah?

Inaad caato noqoto waxaa loo arkaa inay la mid tahay caafimaadka wanaagsan. Tani waa fikrad caan ka dhex ah bulshooyin badan oo casri ah, oo ay kor u qaadaan warbaahintu ka dibna internetka iyo baraha bulshada.

Adiga oo caato u muuqda hadana gudaha maka buurnaan kartaa?

Maanta, cabitaanka tamarta wuxuu noqday arrin caadi ka ah magaalooyin badan iyo tuulooyin ku yaalla dalka Nigeria iyo waddamada Galbeedka Afrika.

Waxyeello ma u leeyihiin cabitaannada tamarta ee dhalinyaradu xoogga ka raadiyaan?

Nafaqooyinka cuntada ayaa door ka ciyaara sida jirkaagu u soo saaro kiimikooyinka dareenka wanaagsan sida serotonin iyo dopamine.

Cuntada dheelitiran iyo nafaqada