جنگ بر سر حافظه تاریخی؛ راست افراطی به قدرت در شرق آلمان نزدیک می‌شود

حزبی که می‌خواهد بودجه هنر «ضدآلمانی» را قطع کند و در چارچوب برنامه‌ای برای ترویج «میهن‌دوستی»، آموزش درباره هیتلر را در مدارس کاهش دهد، ممکن است به‌زودی در یکی از ایالت‌های آلمان به قدرت برسد.

حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» پیش از انتخابات ایالتی ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ با فاصله قابل توجهی در نظرسنجی‌های ایالت زاکسن-آنهالت پیشتاز است.

این حزب در برنامه انتخاباتی خود فرهنگ یادآوری تاریخی آلمان را نوعی «عقده گناه» توصیف کرده است.

این دیدگاه در کشوری که رویارویی با جنایت‌های دوران نازی از دیرباز یکی از پایه‌های اخلاقی جامعه به شمار رفته، به‌شدت اختلاف‌برانگیز است.

در یک گردهمایی انتخاباتی در شهر کوئرفورت، مردی ۷۰ ساله به نام گرد، پرچم کوچک و رنگ‌ورورفته آلمان را به دسته‌های اسکوتر خود نصب کرده است.

این هوادار «آلترناتیو برای آلمان» می‌گوید نمی‌توان تاریخ را «پاک کرد»، اما «جنگ جهانی دوم دیگر هیچ ارتباطی با ما ندارد».

از نظر گرد، مهم است که هم به آینده نگاه شود و هم به دوره‌ای پیش از حکومت نازی‌ها؛ دورانی که سرزمین‌های آلمانی‌زبان به عنوان زادگاه «شاعران و اندیشمندان» شناخته می‌شدند.

اگر «آلترناتیو برای آلمان» به قدرت برسد، می‌خواهد شیوه آموزش تاریخ آلمان در زاکسن-آنهالت را تغییر دهد.

این حزب همچنین متعهد شده است که در مدارس دولتی، در همه روزهای کاری هفته، پرچم آلمان برافراشته باشد و از یادمان‌های جنگی سربازان آلمانی حفاظت و نگهداری بهتری صورت گیرد.

دیگر احزاب حاضر نیستند با «آلترناتیو برای آلمان» وارد ائتلاف شوند. این حزب از سال ۲۰۲۳ در چند ایالت از جمله زاکسن-آنهالت در رده گروه‌های راست افراطی قرار گرفته است.

سازمان اطلاعات داخلی آلمان اعلام کرده که شاخه محلی این حزب ضد دموکراتیک است و اهداف آن تحت تاثیر «ایدئولوژی نژادپرستانه» قرار دارد. «آلترناتیو برای آلمان» عموما این ارزیابی‌ها را اتهام‌هایی سیاسی می‌داند و آن‌ها را رد می‌کند.

این حزب می‌کوشد آرای کافی برای کسب اکثریت پارلمانی در زاکسن-آنهالت به دست آورد، دستاوردی که در سیاست آلمان بسیار چشمگیر خواهد بود.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد چنین نتیجه‌ای امکان‌پذیر است، اما به هیچ وجه قطعی نیست.

اگر «آلترناتیو برای آلمان» به چنین پیروزی بزرگی دست یابد، کنترل حوزه‌هایی مانند فرهنگ، پلیس و آموزش را در اختیار خواهد گرفت.

این حزب پیشنهاد کرده است که برنامه درسی تاریخ مدارس تغییر کند و توجه بیشتری به سده‌ای معطوف شود که پیش از درگیری‌های فاجعه‌بار جنگ جهانی اول و دوم قرار داشت.

هانس-توماس تیلس‌اشنایدر، طراح اصلی این برنامه، گفته است آموزش درباره ناسیونال‌ سوسیالیسم «البته» همچنان ادامه خواهد یافت، «اما تا حدی کمتر».

او سال گذشته در برنامه‌ای از شبکه «ای‌آردی» این رویکرد را چنین خلاصه کرد: «بیسمارک بیشتر، هیتلر کمتر»؛ اشاره‌ای به اوتو فون بیسمارک، معمار اصلی وحدت آلمان در سال ۱۸۷۱.

برخی چهره‌های ارشد «آلترناتیو برای آلمان» پیش‌تر متهم شده‌اند که در پی کم‌ رنگ کردن تاریک‌ترین فصل تاریخ آلمان هستند، اقدامی که منتقدان می‌گویند تا حدی برای جلب نظر هواداران تندروتر حزب انجام می‌شود.

در سال ۲۰۱۸، الکساندر گائولاند، رهبر پیشین مشترک این حزب، دوران حاکمیت نازی‌ها را به «لکه‌ای از فضله پرنده» تشبیه کرد. یک سال پیش از آن نیز بیورن هوکه، رهبر حزب در ایالت تورینگن، یادمان هولوکاست برلین را «یادمان شرم» توصیف کرده بود.

در زاکسن-آنهالت، اولریش زیگموند، که ممکن است نخستین نخست‌وزیر ایالتی شود، از برنامه میهن‌دوستی این حزب دفاع کرد و به بی‌بی‌سی گفت افتخار کردن به کشور برای مردم «طبیعی‌ترین چیز دنیا» است.

او گفت: «ما می‌خواهیم این حس را بازگردانیم. تاریخ ما متنوع است و صدها سال را در بر می‌گیرد. ما می‌خواهیم این تاریخ را به‌طور کامل، با همه فراز و فرودهایش، اما با افتخار و نگاهی مثبت آموزش دهیم.»

زیگموند ۳۵ ساله که پیشتر فروشنده خوشبوکننده هوا بود، با سبک پرانرژی کارزار انتخاباتی و استفاده ماهرانه از شبکه‌های اجتماعی به یکی از چهره‌های بسیار شناخته‌شده «آلترناتیو برای آلمان» تبدیل شده است.

در کوئرفورت، مردم ساعت‌ها در صف ایستادند تا با او عکس بگیرند یا با او دست بدهند. در حالی که او با خوش‌رویی نسخه‌هایی از مجله اشپیگل را امضا می‌کرد که در تیتر صفحه اولش او را «خطرناک‌ترین مرد آلمان» خوانده بود.

حزب آلترناتیو برای آلمان همواره اتهام‌های مربوط به افراط‌گرایی یا مقایسه شدن با ناسیونال‌سوسیالیسم، ایدئولوژی حزب نازی آلمان، را رد کرده است.

در سال ۲۰۲۴، پس از آنکه مشخص شد شماری از چهره‌های ارشد حزب، از جمله اولریش زیگموند، در نشستی حضور داشته‌اند که مارتین زلنر، فعال راست افراطی اتریشی نیز در آن شرکت کرده بود، بار دیگر درخواست‌ها برای ممنوع اعلام کردن حزب شدت گرفت.

مارتین زلنر در گذشته به نئونازی‌ها گرایش داشته است، موضوعی که بعدتر آن را اشتباهی ناشی از جوانی توصیف کرد.

او اکنون به دلیل دفاع از مفهوم «بازمهاجرت» شناخته می‌شود؛ اصطلاحی که تعریف آن روزبه‌روز مبهم‌تر شده، اما عموماً به معنای اخراج گسترده مهاجران یا وادار کردن افراد دارای پیشینه مهاجرتی به ترک کشور تلقی می‌شود.

وقتی بی‌بی‌سی از اولریش زیگموند پرسید آیا هنوز با زلنر در ارتباط است، او گفت از زمان همان دیدار که در سال ۲۰۲۳ در پوتسدام در حومه برلین برگزار شد، دیگر او را ندیده است.

برخی منتقدان حزب معتقدند برنامه‌های «آلترناتیو برای آلمان» برای زاکسن-آنهالت یادآور ناسیونال‌ سوسیالیسم است، از جمله وعده این حزب برای کاهش حمایت مالی از هنر «ضد آلمانی».

حکومت آلمان نازی کنترل سخت‌گیرانه‌ای بر تمامی عرصه‌های زندگی فرهنگی آلمان اعمال می‌کرد و از جمله در سال ۱۹۳۷ آثاری را که از نظر خود «غیرقابل‌قبول» می‌دانست، در نمایشگاهی با عنوان «هنر منحط» به نمایش گذاشت.

فرانک مارتین ویدمایر، مدیر یک تئاتر محلی در شهر آیس‌لبن، می‌پرسد: «چطور کسی می‌تواند بگوید اثری به اندازه کافی آلمانی نیست؟ اصلا این یعنی چه؟»

مانند بیشتر تئاترهای آلمان، مجموعه تحت مدیریت ویدمایر نیز به‌شدت به بودجه دولتی وابسته است. او برنامه‌های «آلترناتیو برای آلمان» را هم مبهم می‌داند و هم تهدیدآمیز.

او می‌گوید: «این بازی با تبلیغات نازی است، تهدید کردن مردم و تهدید کردن نهادها.»

«آلترناتیو برای آلمان» می‌گوید اگرچه قانون از آزادی هنری حمایت می‌کند، اما پول مالیات‌دهندگان باید عمدتا صرف هنری شود که به پرورش هویت آلمانی کمک می‌کند.

همه این‌ها بخشی از چیزی است که حزب «آلترناتیو برای آلمان» آن را «چرخش میهن‌پرستانه» می‌نامد، رویکردی که به گفته این حزب می‌تواند به «بازگرداندن» اعتماد به نفس ملی کمک کند.

این ادعای جنجالی که فرهنگ یادآوری تاریخی آلمان، باعث ایجاد بحرانی زیان‌بار در هویت ملی شده است، پیشینه‌ای طولانی دارد و موضوع تازه‌ای نیست.

اما محبوبیت حزب «آلترناتیو برای آلمان» به این بحث جان تازه‌ای بخشیده است چون این حزب نه فقط در زاکسن-آنهالت بلکه در سطح ملی نیز در صدر نظرسنجی‌ها قرار دارد، هرچند برتری آن در سطح فدرال به این اندازه چشمگیر نیست.

ویدمایر این تصور را که فرهنگ یادآوری تاریخی معادل یک عقده گناه است، رد می‌کند.

او می‌گوید: «لازم نیست احساس گناه کنید»، به‌ویژه وقتی سخن از نسل‌هایی است که پس از جنگ جهانی دوم به دنیا آمده‌اند.

«اما باید با همه این مسائل روبه‌رو شوید تا هرگز دوباره تکرار نشوند. این بخشی از دی‌ان‌ای ما در آلمان است.»

انتخابات زاکسن-آنهالت از چند جهت می‌تواند لحظه‌ای سرنوشت‌ساز برای آلمان باشد.

از جمله اینکه تشکیل دولتی به رهبری حزب «آلترناتیو برای آلمان» نخستین باری خواهد بود که یک حزب راست افراطی در دوران پس از جنگ جهانی دوم در آلمان به قدرتی چشمگیر دست می‌یابد.

همچنین این نخستین آزمون واقعی برای برنامه میهن‌دوستی حزب «آلترناتیو برای آلمان» خواهد بود، برنامه‌ای که از نگاه منتقدانش، نوعی بازنگری خطرناک در تاریخ را پشت ظاهری متفاوت پنهان می‌کند.