IKIBIRIRAHO, Israel na Liban bagiranye ibiganiro vya mbere kuva Mu 1993

Libani na Isirayeli vyagiranye ibiganiro vya mbere vya diplomasi imbonankubone inyuma y’imyaka irenga irenga mirongo itatu

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Chançard Abimana ,Gisèle Berwa na Samba Cyuzuzo

  1. Amakuru y'ingenzi yo mu masaha 24 ashize ku ntambara muri Iran

    ifoto ya perezida donald trump

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Ibyabaye ku wa Kabiri byibanze ku biganiro byayobowe na Amerika hagati ya Libani na Israel :

    • Habaye ibiganiro byiswe “iby’amateka” hagati ya Israel na Libani byabereye muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, aho impande zombi zemeye gutangira ibiganiro “bitaziguye”.
    • Ambasaderi wa Israel muri Amerika yavuze ko ibyo biganiro byerekanye ko ibihugu bitatu “bihuje ibitekerezo”, mu gihe ambasaderi wa Libani we yabivuzeho ko byari “byubaka”.
    • Donald Trump yavuze ko ibiganiro hagati ya Iran na Amerika bishobora gusubukurwa “mu minsi ibiri iri imbere” nyuma y’uko ibiganiro byabereye muri Pakistan mu mpera z’icyumweru giheze ntacyo byagezeho.
    • Amerika yatangaje ko nta bwato bwigeze burenga ku mabwiriza mu masaha 24 ya mbere y’igihano cyo gufunga ibyambu bya Iran n’inkengero zayo; ariko amakuru y’igenzura yemejwe na BBC agaragaza ko amato ane afitanye isano na Iran yambutse umuhora wa Hormuz kuva icyo gihano cyatangira.
    • Ubushinwa bwavuze ko iki gihano cyo gufunga inzira z’amazi ari “giteje akaga kandi kidashyira mu gaciro”, naho Iran ivuga ko ari “ukurenga gukomeye ku busugire bwayo.”

    Izindi nkuru wasoma:

  2. Ku bwa JD Vance Mohammad Qalibaf ‘ni we utegeka Iran’

    Ifoto yegeranyijwe ya JD Vance wa Amerika na Mohammad Bagher Qalibaf wa Iran

    Ahavuye isanamu, Reuters & Tasnim

    Insiguro y'isanamu, Ifoto yegeranyijwe ya JD Vance wa Amerika na Mohammad Bagher Qalibaf wa Iran

    Visi perezida wa Amerika JD Vance yatangaje ko abona Mohammad Bagher Qalibaf ari we mu by’ukuri “urimo guteka igihugu” cya Iran.

    JD Vance na Qalibaf ni bo bari bakuriye intumwa zagiye mu biganiro byananiranye hagati y’impande zombi i Islamabad muri Pakistan mu mpera z’icyumweru gishize.

    Mu kiganiro kuri televiziyo ku wa kabiri nijoro, Vance yagize ati: “Yari yo nama ya mbere yo hejuru cyane hagati y’abategetsi b’ibi bihugu byombi.

    Avuga kuri Qalibaf yagize ati: “Ku mutegetsi wa Iran mu by’ukuri utegeka iki gihugu ubu, wari wicaranye na visi perezida wa Amerika…”

    Vance avuga ko amatati hagati ya Iran na Amerika amaze imyaka igera kuri 47, nk’uko Trump akunda kubivuga, “nta wakwitega ko yakemuka mu nama imwe”.

    Mohammad Bagher Qalibaf ubusanzwe ni umukuru w’inteko ishinga amategeko ya Iran, akunda kumvikana asubiza ibivugwa na Amerika, kandi kenshi yasubiyemo ko Iran itazagonda imbere “y’ubushotoranyi no kwirata” bya Amerika.

    Mojtaba Khamenei wasimbuye se Ali, uretse mu matangazo yanditse, ntabwo arigaragaza mu ruhame kuva yafata uwo mwanya w’umutegetsi w’ikirenga wa Iran. Perezida Trump yagiye avuga Mojtaba ashobora kuba yarishwe cyangwa yarakomeretse muri iyi ntambara.

  3. Imyaka itatu irarumanye intambara yo muri Sudan itanguye igateza ikibazo gikomeye cane c’ubutabazi kw’isi

    abanya sudani batondeye inrya

    Ahavuye isanamu, reu

    Uyu munsi, imyaka itatu iraheze intambara yo muri Sudani itanguye ku wa 15 Ndamukiza 2023, itewe n’ukutumvikana kw’abari ku butegetsi hagati y’ingabo za leta n’umugwi witwara gisirikare wa Rapid Support Forces.

    Abantu ibihumbi n’ibihumbi barapfuye, abarenga imiliyoni 12 barataye izabo, benshi bahungira mu bihugu bibanyi.

    Amakuru y'ubwicanyi n'ibikorwa bishobora kuba ari ihonyabwoko birabandanya kwibonekeza, na cane cane mu karere ka Darfur.

    Iyi ntambara yatumye igihugu gicamwo ibice, bigatera ubwoba ko cosubira gusenyuka burundu mu gihe ibihugu vyo hanze vyinjiye muri iyi ntambara.

    Naho hari imibabaro myinshi, iyi ntambara ntiraronka inyishu ikwiye ku rwego mpuzamakungu, kandi amashirahamwe y’ubutabazi avuga ko amafaranga akeneye atayo ariko araronka ivyo bigatera impungenge ko ibintu bishobora kubandanya vyunyuka.

    Ugufatwa kw’igisagara ca el-Fasher mu burengero bwa Sudani mu kwezi kwa Gitugutu(10) kwabaye kimwe mu bihe bikomeye vy’iyi ntambara.

    Ubu abatanga imfashanyo barahurira i Berlin, m'Ubudagi, kugira baganire ku kuntu bogarukana utwigoro tw'amahoro no kuronka imfashanyo, mu gihe ibice 65% vy’abanyagihugu bakeneye vyihutirwa ibifungurwa, amazi, aho kuba hamwe n’imiti.

    Izindi nkuru wosoma:

  4. Kenya: Igiciro c'ibitoro cadugijwe ku rugero rutigeze rubaho mbere

    ifoto umuntu ariko aratanga igitoro

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Kenya yatangaje iduga rikomeye kurusha irindi ryose ryabayeho mbere ku biciro vy’igitoro, bikaba bishobora kugira ingaruka ku bihugu bibanyi, bikeneye cane ibitoro biva mu karere.

    Kuva saa sita z'ijoro ryakeye, litiro imwe ya 'diesel' canke mazutu yazamutseko amashiligi ya Kenya 40.3 (hafi 932Fbu canke 452Frw) igura 206Ksh

    Naho litiro imwe ya 'essence' izamukaho hafi amashilingi 28 itangura kugura nayo nyene 206Ksh.

    Iri duga rifitaniye isano n’intambara iri mu Burasirazuba bwo Hagati, cane cane irimwo Iran, Amerika na Israel.

    Umuhora wa Hormuz, usanzwe ucamwo ibitoro vyinshi kw’isi (hafi ibice 20%), urugawe, bigatuma ibiciro vy’ibitoro vyiyongera kw’isi yose co kimwe n’amafaranga yo kubitwara.

    EPRA ivuga ko igiciro co kuzana amazutu muri ico gihugu ciyongereye cane gushika ku 1,073 c’amadolari kuri metero kwadarato y’ibitoro, mu gihe kuzana “essence” bigeze ku madolari 823.87.

    Kenya izamuye ibiciro vy'igitoro nyuma y'iduga ryo hejuru cane ry'ibi biciro muri Tanzania no mu Rwanda n'ahandi mu karere.

    Hashize iminsi muri Kenya hibonekeza ibura ry'igitoro aho 'station' zaco zishika 20% zagiye zivuga ko ataco zifise.

    Iri duga ry’ibiciro vy’ibitoro rishobora gutuma ubuzima burushiriza kuzimba no mu bihugu vyo mu karere kuko hari abadandaza bava muri ivyo bihugu baja kurangura ibicuruzwa muri Kenya.

    Izindi nkuru wosoma :

  5. DR Congo 'irakira' abantu ba mbere birukanwe na Amerika

    Abantu barimo kurizwa indege

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Repubulika ya Demokarasi ya Congo muri iki cyumweru irakira abantu barenga 30 birukanwe muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, nk’uko ibiro ntaramakuru Reuters bibivuga bibikesha amasoko atandukanye muri leta ya Kinshasa.

    Mu kubakira, RD Congo yaba ibaye ikindi gihugu cya Afurika cyakiriye abantu Washington idashaka ku butaka bwayo nyuma ya Ghana, Eswatini, u Rwanda n’ibindi.

    Abategerejwe muri RD Congo bakomoka mu bihugu byo muri Amerika yo hagati na Amerika y’Epfo, nk’uko isoko yo muri leta ya Kinshasa yabibwiye Reuters.

    Aba ni bo ba mbere bazaba boherejwe muri Congo bigendanye n’amasezerano yo kwakira abirukanwe na Amerika ibihugu byombi byemeje ko byagiranye mu ntangiriro z’uku kwezi.

    Ayo masezerano yamaganwe n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi muri Congo bavuga ko atesha agaciro abirukanwa kandi leta ifite ibindi bibazo byinshi biyireba mbere yo gukemura ibya Amerika.

    Aya makuru ahuriranye n’umuhate urimo gushyirwa na Amerika mu kurangiza intambara mu burasirazuba bwa DR Congo, aho intumwa zayo ziri mu bayoboye ibiganiro birimo guhuza M23 na Kinshasa mu mujyi wa Montreux mu Busiwisi.

    Biteganyijwe ko abirukanwe na Amerika bagera i Kinshasa ku wa gatanu bagacumbikirwa muri hoteli iri hafi y’ikibuga cy’indege, nk’uko Reuters ivugako ibikesha amasoko y’amakuru muri leta.

    Izindi nkuru wasoma:

  6. Togo igiye gusaba ibihugu bigize ONU gukoresha ikarita yerekana ingano y'ukuri ya Afurika

    Umuryango w'Ubumwe bwa Afurika urifuza ko isi itangira gukoresha iyi karita yerekana ingano y'ukuri ya Afurika

    Ahavuye isanamu, Google

    Insiguro y'isanamu, Umuryango w'Ubumwe bwa Afurika urifuza ko isi itangira gukoresha iyi karita yerekana ingano y'ukuri ya Afurika

    Togo izasaba ibihugu bigize Umuryango w’Abibumbye gutora ngo hemezwe ikoreshwa ry’ikarita (map) yerekana ubunini nyabwo bwa Afurika isimbure ikoreshwa ikoreshwa kuva mu kinyejana cya 16.

    Minisitiri w’ububanyi n’amahanga wa Togo Robert Dussey yabwiye ibiro ntaramakuru Reuters ko ikarita ikoreshwa ubu yerekana “ubunini butari bwo bwa Afurika”, asaba ko hakoreshwa “ukuri kwa siyanse”.

    Ikarita ikoreshwa ubu mu kwerekana umubumbe w’isi yakozwe hagendewe ku buhanga bwa ‘Mercator Projection’ yerekana nk’ikirwa cya Greenland cyangwa Uburusiya ari binini cyane ugereranyije na Afurika.

    Iyo karita yakozwe n’umuhanga mu bijyanye n’amakarita Gerardus Mercator wakomokaga mu gace ka Flanders karimo Ububiligi bwa none, kugira ngo yifashishwe n’abakoraga ingendo za kure zo kugera ahantu abanyaburayi batari bazi.

    Umuryango w’Ubumwe bwa Afurika wahaye Togo inshingano yo gusaba ONU guhagarika ikoreshwa ry’iyi karita hagakoreshwa iyo mu 2018 izwi nka ‘Equal Earth projection’.

    Abanenga ‘Mercator projection’ bavuga ko mu kwerekana ibice byegereye umurongo wa koma y’isi nk’ibitoya n’ibyegereye impera z’isi nk’ibinini ibyo ishimangira gupyinagaza Afurika nyamara ari nini cyane mu bunini no mu mubare w’abayituye.

    Abanenga ikarita ikoreshwa ubu bavuga ko ipyinagaza Afurika n'abayituye

    Ahavuye isanamu, Illustration

    Insiguro y'isanamu, Abanenga ikarita ikoreshwa ubu bavuga ko ipyinagaza Afurika n'abayituye

    Ikarita ya ‘Mercator projection’ iracyakoreshwa henshi mu mashuri no mu bigo by’ikoranabuhanga henshi ku isi.

    Mu ntangiriro z’uyu mwaka, Umuryango w’Ubumwe bwa Afurika wemeje umwanzuro wo guteza imbere ikarita ya ‘Equal Earth projection’ usaba ibihugu 55 biwugize guhagarika ikoreshwa ry’iriya ikoreshwa ubu.

    Biteganyijwe ko Togo isaba ibihugu bya ONU gutora kuri iyi ngingo mu nama rusange y'uwo muryango muri Nzeri(9) uyu mwaka.

  7. Isirayeli na Liban bagiranye ibiganiro vya mbere kuva mu 1993

    Ifoto yibiganiro hagati ya Libani na Israel

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Liban na Israel vyagiranye ibiganiro vya mbere vya diplomasi imbonankubone inyuma y’imyaka irenga irenga mirongo itatu, ikimenyetso c’igihe kidasanzwe c’ibiganiro mu gihe amatati yo mukarere barimwo aguma agwira.

    Ivyo biganiro, vyari birongowe n’umunyamabanga wa Leta Zunze Ubumwe za Amerika Marco Rubio, bifatwa nk’intambwe yitondewe ariko ikomeye mu kugabanya intambara zifitaniye isano n’umuhari wa Hezbollah ushigikiwe na Iran.

    Nk’uko biboneka mw’itangazo rya Amerika, ivyo bihugu vyompi vyemeje kubandanya ibiganiro, n’aho amakuru yerekeye igihe n’aho bizobera ataramenyekana.

    Israel yongeye gushimika ku ntumbero yayo yo kwaka ibirwanisho imirwi yose itari iya Leta, ivyo bikaba vyerekana neza Hezbollah, mu gihe Liban yariko irasaba ko intambara ihagarara vuba, hakagira ico ikoze vyihuse kugira ngo ishobore gutorera umuti ingorane abantu bafise kuko biguma vyunyuka.

    Ivyo biganiro bije mu gihe ibintu bitifashe neza.

    Kuva mu ntango z’ukwezi kwa gatatu, abantu barenga 2.000 barapfuye muri Liban, hafi miliyoni imwe barahunga.

    Naho ibiganiro vyariko biraba i Washington, bivugwa ko Hezbollah yateye ibitero vyinshi kuri Israel, bituma haba inkengeri y'imburi mu turere twose two mu buraruko.

    Prezida wa Liban, Joseph Aoun, yaseruye icizere ko ivyo biganiro vyoshobora kuba intango yo gutanga akaruhuko ku basivile, cane cane abari mu bumanuko.

    Ariko rero, Hezbollah yarateye ivyatsi ivyarivyo vyose vyova muri ivyo biganiro itabigizemwo uruhara, ivyo bikerekana ko urugendo rukiri rurerure kandi rutoroshe.

    N’aho hatazwi neza ivyimirije, ivyo biganiro birerekana ukugerageza gusubizaho uguhanahana ivyiyumviro inyuma y’imyaka myinshi ivyo bihugu bitayaga.

    Izindi nkuru wosoma :

  8. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.