چرا دانشجویان شیعه به تعهدنامه وزارت تحصیلات عالی طالبان اعتراض دارند؟

با آغاز سال تحصیلی در افغانستان، وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان از تمام دانشجویان خواسته است که تعهدنامه‌ی را امضا کنند، که برخی از نکات آن جنجال‌برانگیز شده است.

این تعهدنامه ۱۴ ماده دارد و صدور آن به دانشگاه‌های دولتی و خصوصی سراسر افغانستان آغاز شده است.

برخی از مواد این تعهدنامه دارای چند نکته است؛ مثلا در ذیل ماده اول آن مربوط به پایبندی به تمام اصول شریعت اسلامی، دانشجو متعهد می‌شود که نمازش را در اول وقت بخواند، ریش خود را بگذارد، کلا بر سر بگذارد، از داشتن ویدیو و تصویر و شنیدن موسیقی خودداری کند.

همچنین دانشجو متعهد می‌شود که از هر نوع تعصبات قومی، سمتی و زبانی به طور جدی خودداری کند.

مورد جنجال‌برانگیز اما، ماده ششم این تعهدنامه است که می‌گوید: «باتوجه به اینکه مردم افغانستان پیرو مذهب اهل سنت و الجماعت در مذهب امام صاحب اعظم ابوحنیفه (رح) هستند، طبق خواست نظام، من نیز تابع مذهب مذکور می‌باشم و اطاعت می‌کنم.»

این ماده اعتراض دانشجویانی را در پی داشته است که پیرو مذهب حنفی نیستند، بویژه دانشجویان شیعه.

«همه مردم افغانستان حنفی نیستند»

یک دانشجوی شیعه به بی‌بی‌سی گفت: «تلاش می‌کنم که این تعهدنامه را امضا نکنم. چون همه مردم افغانستان حنفی نیستند و این ادعا نادرست است. اما نگران هستم که اگر امضا نکنم، تحت فشار قرار بگیرم و حتی از دانشگاه اخراج شوم.»

پیش از حاکمیت دوباره طالبان بر افغانستان، هر دو مذهب شیعه و سنی در این کشور رسمیت داشتند و قانون احوال شخصیه اهل تشیع در دادگاه‌ها رسمیت داشت و فقه اهل تشیع هم در دانشگاه‌ها تدریس می‌شد. اما در حال حاضر این موارد از سوی حکومت طالبان به رسمیت شناخته نمی‌شود.

حالا با گرفتن تعهد وزارت تحصیلات عالی از دانشجویان، این نکته باعث نگرانی شیعیان، بویژه دانشجویان شیعه شده است.

بی‌بی‌سی برای تهیه این گزارش با شماری از دانشجویان و استادان در ولایت‌های مختلف و برخی از چهره‌های شیعه صحبت کرده است که به دلیل حساسیت موضوع و پیامدهای احتمالی مشخصات آن‌ها در این گزارش ذکر نشده است.

«امضا نمی‌کنم تا یادشان برود»

یک دانشجوی شیعه در سال چهارم دانشگاه به بی‌بی‌سی گفت که تا هنوز تعهدنامه را با خود نگه داشته است و در تلاش است که راهی پیدا کند تا آن‌را امضا نکند. او گفت: «یک هفته صبر می‌کنم تا یادشان برود و جدی نگیرند.» او اما ادامه داد که اگر امضا نکردن این تعهدنامه بر روند تحصیلی‌اش تاثیر بگذارد و یا سبب اخراج او شود، در آن‌صورت «مجبور به امضا خواهد شد».

در گذشته و در زمان نظام قبلی هم از دانشجویان چنین تعهدی گرفته می‌شد، اما تفاوت امسال این است که:

مواد جدیدی اضافه شده (از جمله ماده ششم)

همه دانشجویان (نه فقط تازه‌واردها) باید آن را امضا کنند

اجرای آن جدی‌تر شده است

بی‌بی‌سی خواهان توضیح وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان درباره ماده ششم این تعهدنامه شد.

احمدضیا هاشمی، سخنگوی وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان پاسخ داد: «این موضوع جدید نیست و مربوط به زندگی شخصی افراد نمی‌شود، بلکه مربوط به نظام اجتماعی است و همه باید در زندگی اجتماعی از فقه حنفی پیروی کنند.»

در واکنش به این صحبت سخنگوی وزارت تحصیلات عالی یک استاد دانشگاه به بی‌بی‌سی گفت: « وزارت می‌خواهد که التزام به فقه حنفی را مطرح کند. فقه هم جنبه فردی دارد، هم اجتماعی. اما مگر می‌شود که کسی نصف شیعه باشد و نصف سنی باشد و التقاطی عمل کند؟»

یک منبع دیگر به بی‌بی‌سی گفت که در جلسه‌ای که در مورد همین موضوع تشکیل شده بود، والدین دو سه دانشجو گفتند که نگذاشتند که پسران دانشجوی‌شان به دانشگاه بروند.

ماده ششم تعهدنامه صادر شده از سوی وزارت تحصیلات عالی حکومت طالبان سبب نگرانی شورای علمای شیعه این کشور هم شده است، به همین دلیل عده‌ای از اعضای این شورا به همراه شماری از متنفذین شیعه با وزیر تحصیلات عالی روز سه‌شنبه دیدار داشته‌اند، اما تاکنون مشخص نشده است که آیا نگرانی‌ آن‌ها مورد توجه وزیر قرار گرفته است یا نه.

«دانشجویان می‌ترسند»

یک استاد دانشگاه که خواست هویتش در این گزارش ذکر نشود،‌ به بی‌بی‌سی گفت: «در سال‌های گذشته تعهدات ساده‌ای از دانشجویان گرفته می‌شد»، اما به گفته او این بار موضوع بسیار جدی‌تر گرفته می‌شود.

این استاد افزود که حکومت طالبان در تمام دانشگاه‌های کشور اداره‌هایی به نام «دعوت و ارشاد» ایجاد کرده و در هر دانشکده نیز کمیته‌ای تعیین شده تا بر اجرای اصول نظارت کند.

او درباره این تعهدنامه به بی‌بی‌سی گفت:« وقتی وارد صنف شدم، افراد آنها از قبل آنجا بودند و همین کاغذها را میان دانشجویان توزیع می‌کردند. برخی دانشجویان اعتراض کردند، اما من می‌دانم این اعتراض فایده‌ای ندارد، چون دانشجویان می‌ترسند و طالبان هم آنها را تهدید می‌کنند. دانشجویان از محروم شدن، از دست دادن فرصت‌ها، کاهش نمرات یا اخراج از دانشگاه می‌ترسند.»

در دانشگاهی دیگر، یک دانشجوی شیعه که از امضا کردن این تعهدنامه پشیمان است، به بی‌بی‌سی گفت:«ما چند دانشجو به این تعهدنامه اجباری اعتراض کردیم، اما هیئت طالبان به ما گفت که این در سراسر افغانستان اجرا می‌شود و اعتراض شما هیچ تغییری ایجاد نمی‌کند.»

در کنار ماده ششم، برخی مواد دیگر هم مورد پسند تعدادی از دانشجویان نیست. آنها باور دارند که در این مواد، «آزادی‌های انسانی‌شان محدود می‌شود».