«دو هفته پس از مرگش تماس گرفتند»؛ رنج بیمارانی که در تلاش‌اند برای تداوی از غزه خارج شوند

هنگامی که شورای طبی غزه با خروج «آمنه ابو الکاس» از نوار غزه برای درمان در خارج موافقت کرد، پسرش صابر گفت که احساس می‌کرد زندگی دوباره‌ای برای مادرش آغاز شده است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «این خبر روحی تازه در او دمید. او می‌دانست که در غزه هیچ تداوی برایش وجود ندارد، بنابراین خوشحال و هیجان‌زده بود.»

آمنه از یک عفونت سیاه شدید رنج می‌برد که به جمجمه‌اش سرایت کرده بود. داکتران در غزه به او گفته بودند که دواها یا روش‌های درمانی لازم برای معالجه این بیماری را در اختیار ندارند.

صابر می‌گوید که درد مادرش غیرقابل‌تحمل بود: «مادرم نه روز می‌توانست بخوابد و نه شب؛ بیدار می‌ماند و از شدت درد فریاد می‌کشید. مسکن‌ها باعث ایجاد زخم معده و التهاب شده بودند و داکتران مصرف آن‌ها را برایش ممنوع کرده بودند.»

او می‌گوید که پس از دریافت مکتوب اعزام برای تداوی، خانواده در انتظار خبری بود که نشان دهد آمنه از بررسی‌های امنیتی عبور کرده و یک کشور خارجی برای درمان او را پذیرفته است؛ هر دو مورد برای خروج از غزه ضروری بودند.

صابر به بی‌بی‌سی گفت: «ما می‌دانستیم که هر لحظه ممکن است خدا جانش را بگیرد. و همچنین می‌دانستیم که هر لحظه ممکن است معجزه‌ای رخ دهد و تماسی دریافت کنیم که بگوید: وسایلتان را جمع کنید و برای سفر از طریق گذرگاه آماده شوید.»

«مدت زیادی منتظر ماندیم، اما هیچ پاسخی نیامد. مادرم [در ۲۹ می] درگذشت و دو هفته پس از مرگش، تماسی از شفاخانه دریافت کردم که اطلاع دادند مدارکش آماده شده است.»

وزارت صحت غزه که تحت اداره حماس است، می‌گوید آمنه یکی از ۳۰۰ فلسطینی است که از زمان آغاز آتش‌بس به میانجی‌گری امریکا میان اسرائیل و حماس در ماه اکتوبر گذشته، در حالی که منتظر اعزام برای تداوی بودند، جان خود را از دست داده‌اند.

این آمار همچنین مورد تایید سازمان جهانی صحت قرار دارد؛ سازمانی که به انتقال مریضان از طریق گذرگاه‌های مرزی غزه با اسرائیل و مصر - که تحت کنترل اسرائیل قرار دارند - کمک می‌کند.

هزاران نفر دیگر - که وزارت صحت در حال حاضر تعداد آن‌ها را ۱۵ هزار نفر اعلام می‌کند - همچنان منتظر تداوی در خارج هستند؛ برخی به دلیل جراحات ناشی از جنگ و برخی دیگر به خاطر بیماری‌هایی مانند سرطان.

از آنجا که وضعیت مریضان و تصمیمات آن‌ها تغییر می‌کند، فهرست افراد در انتظار اعزام دائما در حال تغییر است؛ به این معنی که ممکن است همه موارد مرگ‌ومیر ثبت نشوند.

به گفته سازمان جهانی صحت، از زمان آغاز آتش‌بس در بیش از هشت ماه قبل تاکنون، ۱۹۷۷ نفر برای تداوی غزه را ترک کرده‌اند. اگر این روند سرعت نگیرد، انتقال تمام افراد نیازمند ممکن است سال‌ها طول بکشد.

صابر گفت: «ما درباره چیزی صحبت می‌کنیم که شبیه یک معجزه است. اگر نام یک مریض انتخاب شود و به او اجازه سفر برای تداوی در خارج داده شود، این تقریبا یک معجزه است.»

مریضان پس از تایید توسط شورای طبی غزه (برای اعزام به خارج)، باید از بررسی‌های امنیتی اسرائیل، کشور میزبان و هر کشور مسیر عبور (ترانزیت) با موفقیت عبور کنند و همچنین توسط یک کشور میزبان برای تداوی پذیرفته شوند، که این روند همیشه ساده نیست.

داکتر «رینیلده ون دی ویردت»، نماینده سازمان جهانی صحت در سرزمین‌های اشغالی فلسطین گفت: «بسیاری از کشورهای پذیرنده در مورد نوع مریضانی که می‌توانند تحت حمایت قرار دهند، شرایط کاملا مشخصی دارند؛ برای مثال، برخی فقط کودکان را می‌پذیرند و برخی دیگر فقط بیمارانی را برای دوره‌های درمانی کوتاه‌تر.»

«سپس مریضان و همراهانشان برای رفتن به کشور میزبان به ویزه نیاز دارند و باید از بررسی‌های امنیتی توسط اسرائیل، مصر یا اردن و کشور میزبان عبور کنند.»

در اوایل ماه جون، ماهر شامیه، سرپرست معینیت وزارت صحت غزه، گفت که دلایل اصلی این تاخیرها، روند طولانی بررسی‌های امنیتی و محدودیت‌های اعمال شده توسط مقامات اسرائیلی بر تعداد افرادی است که خارج می‌شوند.

او افزود که به فلسطینی‌ها تنها سه روز در هفته اجازه خروج از طریق گذرگاه رفح با مصر داده می‌شود و اعزام‌های صحی از طریق گذرگاه «کرم شالوم» با اسرائیل نیز تنها یک روز در هفته انجام می‌شود.

«کوگات» (Cogat)، نهاد وابسته به وزارت دفاع اسرائیل که مسئولیت امور غیرنظامی در غزه را بر عهده دارد، اعلام کرد که خروج بیماران منوط به دریافت درخواست رسمی از یک کشور پذیرنده (که مایل به پذیرش بیمار باشد) و تکمیل بررسی‌های امنیتی توسط مقامات مربوطه است.

این نهاد افزود که «اکثریت قاطع» درخواست‌های ارائه شده توسط کشورها و سازمان‌ها از آغاز سال ۲۰۲۵ تایید شده است.

از آغاز جنگ، اسرائیل به رسانه‌های بین‌المللی اجازه ورود به غزه برای گزارش‌دهی مستقل را نداده است؛ بنابراین بی‌بی‌سی برای تهیه گزارش از صحنه، به خبرنگاران آزاد مورد اعتماد خود متکی است.

در میان ساختمان‌های بمباران‌شده شفاخانه «الشفاء» در شهر غزه، خبرنگاران شاهد تجمع ده‌ها نفر بودند که در اعتراض به تاخیر در روند اعزام مریضان دست به تظاهرات زده بودند.

«نضال العریر» بر روی زمین زاری می‌کرد و با التماس خواستار رسیدگی به وضعیت پسرش بود که به پیوند قرنیه چشم نیاز دارد.

«رائده نویزی» گفت که پیش از آغاز جنگ، به دلیل سرطان، سینه‌ها، تخمدان‌ها، رحم و استخوان لگنش را برداشته است.

او با گریه می‌گفت: «تداوی من چیست؟ مسکن! اما مسکن برای یک مریض سرطانی به چه کاری می‌آید؟»

در کنار آن‌ها، «معاذ الدینی»، نوجوان ۱۴ ساله‌ای که پس از قطع پایش با عصا تعادل خود را حفظ می‌کرد نیز منتظر است.

مادرش، «ام‌سمیر الدینی»، به بی‌بی‌سی گفت که معاذ پای خود را در یک حمله هوایی به خانه‌شان از دست داده است؛ حمله‌ای که جان یکی دیگر از فرزندانش را گرفت و شوهر و پسر کوچک‌ترش را نیز مجروح کرد.

اما او می‌گوید معاذ از کودکی با سرطان ستون فقرات نیز مبارزه کرده است.

معاذ گفت: «پیش از جنگ، برای تداوی در خارج از غزه به شفاخانه‌ای در بیت‌المقدس (اورشلیم) می‌رفتم و برای ثابت نگه‌داشتن مهره‌های ستون فقراتم جراحی کرده بودم. اینجا، هیچ تداوی‌ای برای من وجود ندارد.»

برخی از اهالی غزه پیش از جنگ مجوز سفر به شفاخانه‌های کرانه باختری و بیت‌المقدس شرقی را برای تداوی دریافت می‌کردند، اما اسرائیل از آن زمان، این مسیر را تقریبا به‌طور کامل بسته است؛ به‌طوری‌که تنها یک مریض از غزه برای تداوی سرطان توانسته به کرانه باختری سفر کند.

ام‌سمیر گفت که چهار پیچ که ستون فقرات معاذ را در جای خود نگه می‌داشت، سست شده و تنفس او را دچار مشکل کرده است. داکتران در غزه همچنین توصیه کرده‌اند که پای او دوباره باید از ناحیه بالاتری قطع شود.

با وجود اینکه به خانواده گفته شده بود مجوز امنیتی برای اعزام آن‌ها صادر شده، اما از ماه می که از آن‌ها خواسته شد اسناد را دوباره ارائه کنند، دیگر هیچ خبری دریافت نکرده‌اند.

ام‌سمیر گفت: «ما هنوز منتظریم. کودکی پسرم تباه شد. مورد آزار و اذیت قرار می‌گیرد و بیرون از خانه نمی‌رود. اینجا هیچ دوایی نیست و داکتری هم وجود ندارد که وضعیت پسرم را درک کند.»

موجی از ناامیدی، شفاخانه‌های غزه را فرا گرفته است؛ دیوارهایی که با گلوله‌ها و بمب‌های اسرائیل سوراخ‌ سوراخ شده‌اند و نظام صحی‌ که در درون آن‌ها، همچنان ویران و دست‌ نخورده باقی مانده است.

هشت ماه پس از توافق آتش‌بسی که دستور داد «کمک‌های کامل» به نوار غزه ارسال شود، امدادگران می‌گویند تداوم کمبود دواهای ضروری و تجهیزات طبی باعث شده است که داکتران دواهای حیاتی را جیره‌بندی کنند، از یکدیگر قرض بگیرند، یا مریضان را از نوبت‌های شیمی‌درمانی یا دیالیز ناامید و رد کنند.

پت گریفیتس، سخنگوی کمیته بین‌المللی صلیب سرخ در بیت‌المقدس، گفت: «این واقعیت که فهرست اعزام‌های صحی هزاران نفری است، نشان‌دهنده آن است که مردم غزه به آنچه باید داشته باشند، دسترسی ندارند؛ دسترسی‌ای که اسرائیل به عنوان قدرت اشغالگر، طبق قوانین بین‌المللی بشردوستانه، موظف است آن را فراهم کند.»

او افزود که کمبودها شامل همه‌چیز می‌شود؛ از اقلام مصرفی ساده مثل پانسمان و مسکن‌ها گرفته تا تجهیزات پیشرفته طبی.

«هیچ شکی در ذهن من نیست که مردم در غزه به این دلیل جان می‌دهند که نمی‌توانند مراقبت‌های لازم را دریافت کنند؛ و مرگ‌ومیرهای قابل‌پیشگیری به دلیل محدودیت‌هایی که در ورود اقلام صحی و درمانی وجود دارد، در حال وقوع است.»

نهاد «کوگات» در پاسخ به گزارش‌ها درباره کمبودهای حیاتی، در بیانیه‌ای اعلام کرد که از زمان آغاز آتش‌بس، ۱۷ هزار تُن دارو و کمک‌های پزشکی شامل ویلچر، دواهای سرطان، قلم‌های انسولین، مواد بی‌هوشی، دستگاه‌های اشعه ایکس، دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن، دستگاه‌های دیالیز و اقلام مصرفی طبی وارد غزه شده است.

این نهاد افزود: «برخلاف ادعاهای مطرح شده، اسرائیل تمام درخواست‌های ارسالی برای دوا توسط سازمان‌های امدادی بین‌المللی را تأیید کرده است.»

در مقابل، یک مقام امدادی که در این زمینه فعالیت دارد و نخواست نامش فاش شود، گفت که مقامات اسرائیلی اغلب با بیان مثال‌های موردی و محدود، تلاش می‌کنند کمبود دوا و تجهیزات کلیدی را پنهان کنند و در واقع، ورود کمک‌های امدادی همچنان با محدودیت مواجه است.

داکتر «رینیلده ون دی ویردت» از سازمان جهانی بهداشت گفت: «ما کمک‌های طبی را با تعداد موترهای باربری یا پالت‌ها (تخته‌های بارگیری) نمی‌سنجیم؛ این شاخصی نیست که ما از آن استفاده کنیم. ما درباره نیازهای مریضان و اینکه چه مقدار از این نیازها برآورده شده است، صحبت می‌کنیم.»

او افزود: «اگر ورود تدارکات طبی بدون محدودیت باشد، دیگر نیازی به این بحث‌ها نیست که چه چیزی فرستاده شده و چه چیزی مورد نیاز است. ما به سطوح مشخصی از ذخایر عاجل تدارکات طبی نیاز داریم؛ و نمی‌توان شفاخانه‌ای را اداره کرد با این امید که فقط جنراتور برق خراب نشود.»

«مازن العرایشی»، مدیر بخش انجنیری و حفظ‌ ومراقبت در وزارت صحت غزه، گفت که اسرائیل اکنون اجازه می‌دهد سوخت کافی برای راه‌اندازی جنراتورهای که شفاخانه‌ها برای تأمین برق به آن متکی هستند وارد شود؛ اما به دلیل پایین بودن ظرفیت تولید آنها، عملیات‌های جراحی همچنان لغو می‌شوند. او همچنین افزود که اسرائیل اجازه نمی‌دهد آن‌ها جنراتورهای کهنه را با جنراتورهای نو تعویض کنند.

او به بی‌بی‌سی گفت: «اگر اجازه ورود پرزه‌جات، فلترها و جنراتورهای جدید داده نشود، ما به سوی یک فاجعه در حرکت هستیم. دیروز، یکی از جنراتورهای اصلی در «مجتمع طبی ناصر» [در خان‌یونس] از کار افتاد و ما مجبور شدیم برق چندین بخش را قطع کنیم.»

گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی از مریضان درمانده که در فهرست طولانی اعزام قرار دارند، برای پیشبرد پرونده‌هایشان، مبالغی هنگفت به افراد واسطه‌گر یا دلالانی که خودشان را صاحب‌نفوذ معرفی می‌کنند، می‌پردازند.

در همین راستا، سازمان جهانی صحت با درج یک اطلاعیه‌ هشداردهنده به زبان سرخ و درشت در وب‌سایت خود، به مریضان گوشزد کرده است که «مواظب کلاهبرداری باشند» و به هیچ‌کس که ادعا می‌کند قادر است روند اعزام را سرعت ببخشد، پولی نپردازند.

صابر، پسر آمنه، گفت: «در طول این جنگ، ما همه‌چیز را یاد گرفتیم، با همه‌چیز خود را سازگار کردیم و به خود آموختیم که هر دردی را تحمل کنیم.»

«بیشتر کسانی که برای تسلیت‌گویی مادرم آمده بودند، می‌گفتند: "حداقل او حالا به آرامش رسیده است." این جمله تمام حرف ماست؛ زیرا یک مریض در غزه با هر بیمار دیگری در هر جای دنیا متفاوت است.»