جایزهٔ نوبل طب به سه دانشمند برای نشان دادن کارکرد درونی ذهن انسان اعطا شد

کارل دایسروت، روان‌پزشک و متخصص مغز و اعصاب امریکایی، و دو همکار آلمانی‌اش، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، برندهٔ جایزهٔ نوبل فیزیولوژی یا طب امسال شده‌اند. این جایزه به دلیل پژوهش‌های آنان در زمینهٔ «اپتوژنتیک» به این سه دانشمند تعلق گرفته است.

پژوهش‌های آنان به دانشمندان کمک کرده است تا شناخت بیشتری از فعالیت‌های درونی مغز به دست آورند و بهتر درک کنند که ذهن انسان چگونه کار می‌کند.

کمیتهٔ نوبل از این سه دانشمند را به خاطر بنیادگذاری عصری تازه در علوم اعصاب ستایش کرده است. پژوهش‌های آنان نشان داده است که چگونه می‌توان مدارهای عصبی مرتبط با «خاطرات، احساسات و رفتارهای مشخص» را که با اختلالات عصبی و روانی ارتباط دارند، فعال یا غیرفعال کرد.

در طب، پژوهشگران از این روش برای تلاش در جهت بازگرداندن بینایی افراد دارای اختلال بینایی نیز استفاده می‌کنند.

«کاملاً فوق‌العاده»

مجمع نوبل گفت: «اپتوژنتیک درک ما از مغز را به‌گونهٔ بنیادی تغییر داده است.»

این نهاد افزود: «هر روز کشفیات تازه‌ای صورت می‌گیرد که به حل یکی از رازهای بزرگ بشر کمک می‌کند: این‌که مغز شگفت‌انگیز ما چگونه کار می‌کند.»

برندگان گفته‌اند دریافت این جایزه «کاملاً فوق‌العاده» است و شریک شدن این افتخار با دوستان‌شان را مایهٔ افتخار می‌دانند.

این سه دانشمند همچنین جایزهٔ نقدی ۱۲ میلیون کرون سویدن، معادل حدود ۹۰۰ هزار پوند، را میان خود تقسیم خواهند کرد.

اپتوژنتیک چیست؟

پر سونینگسون، رئیس کمیتهٔ نوبل فیزیولوژی یا طب، توضیح داد: «اپتوژنتیک فرصت‌هایی برای نقشه‌برداری از مغز فراهم می‌کند که زمانی فقط می‌توانستیم رویای آن را داشته باشیم.»

پیش از این، سازوکارهای درونی مغز که در پس احساسات، رفتارها و عملکردهای بدن قرار دارند، برای دانشمندان تا حد زیادی ناشناخته بودند.

اپتوژنتیک روشی برای روشن کردن مسیرهای مغزی است. در این روش از پروتین ویژه‌ای گرفته‌شده از جلبک استفاده می‌شود که به دانشمندان امکان می‌دهد فعالیت الکتریکی سلول‌ها را با استفاده از نور کنترول کنند.

در اوایل دههٔ ۲۰۰۰، هگمان و ناگل پروتینی در جلبک به نام «کانال‌رودوپسین» را کشف کردند که ویژگی‌های منحصر‌به‌فردی دارد.

دیسروت سپس راهی پیدا کرد تا با استفاده از این پروتین حساس به نور، سلول‌های عصبی مغز موش‌ها را فعال کند.

از آن زمان، پژوهشگران توانسته‌اند سلول‌ها و مسیرهای عصبی حیوانات را بررسی کنند و معلومات بیشتری دربارهٔ چگونگی عملکرد آن‌ها به دست آورند.

کمیتهٔ نوبل گفت: «پژوهشگران اکنون می‌توانند با استفاده از نور، مدارهای عصبی مشخصی را در مغز فعال یا غیرفعال کنند. آن‌ها می‌توانند خاطرات را دوباره زنده کنند، احساسات ایجاد کنند، رفتارها را به حرکت درآورند و انواع سلول‌های عصبی دخیل در اختلالات مختلف روانی و عصبی را بررسی کنند.»

کمیتهٔ نوبل افزود که این فناوری همچنین معلومات مهمی دربارهٔ چگونگی تعامل سیستم عصبی با سلول‌های مختلف در بخش‌های دیگر بدن، مانند قلب و روده، فراهم می‌کند.

بازگرداندن بینایی

کمیتهٔ نوبل توضیح داده است که پژوهشگران همچنین «نخستین گام‌ها» را برای استفاده از اپتوژنتیک به عنوان یک روش درمانی برداشته‌اند.

در آزمایش‌های بالینی که هنوز ادامه دارد، دانشمندان تلاش کرده‌اند بینایی افرادی را که بر اثر بیماری «رتینیت پیگمنتوزا» نابینا شده‌اند، بازگردانند. این بیماری سلول‌های حساس به نور در چشم، موسوم به سلول‌های استوانه‌ای و مخروطی، را از بین می‌برد.

پژوهشگران با وارد کردن یک پروتین ویژه به بخش آسیب‌دیدهٔ چشم توانسته‌اند بخشی از بینایی یک بیمار را بازگردانند. بیمار با استفاده از عینک ویژه‌ای که نور تولید می‌کند، قادر به دیدن شد؛ زیرا این نور پروتین‌های درمانی گرفته‌شده از جلبک را فعال می‌کرد.