İngiltere'de iktidar partisinde kriz: Başbakan Starmer'a rakip olabilecek isim kabineden istifa etti

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İngiltere'de yerel seçimlerde önemli kayıplar yaşayan iktidardaki İşçi Partisi'ndeki siyasi kriz devam ediyor.

Sağlık Bakanı Wes Streeting, Başbakan Keir Starmer'in liderliğine "güvenini kaybettiği" gerekçesiyle istifa etti.

Streeting, Starmer'a hitaben yazdığı mektupta görevde kalmanın "onursuz ve ilkesiz" olacağını söyledi.

Streeting, İşçi Partisi'nde lider adayı olarak geçen üç isimden biri.

Henüz bir parti içi liderlik mücadelesi başlatmasa da Streeting, artık Starmer'ın İşçi Partisi'ni bir sonraki genel seçime götürmeyeceğinin açık olduğunu iddia etti.

Parti liderliği için adı geçen isimlerden biri Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham.

Manchesterlı siyasetçinin İşçi Partisi liderliği için önce milletvekili seçilerek parlamentoya girmesi gerekiyordu. Bu yönde bir gelişme de yaşandı ve Makerfield'in İşçi Partili milletvekili Josh Simons görevinden istifa etti.

Burnham'ın bu bölgede yapılacak ara seçime girmesi bekleniyor.

Starmer nasıl cevap verdi?

Başbakan Starmer ise istifa çağrılarına karşı görevi bırakmayacağını savundu.

Starmer, Streeting'in istifa mektubuna verdiği yanıtta İşçi Partisi'nin "ülkeye verdiği tüm sözleri yerine getirmesi gerektiğini" söyledi.

Kaleme aldığı mektubunda Starmer geçen haftaki seçim sonuçlarının "son derece zor" olduğunu kabul etti ve "Partimizde herkes rakiplerimizin her zamankinden daha tehlikeli olduğunun farkında" dedi.

13 Mayıs Çarşamba günü parlamentoda İşçi Partili milletvekilleri ile biraraya gelen başbakan, "Liderlik yarışının bizi kaosa sürüklemesine izin veremeyiz... [Liderlik için] meydan okunmasının sonu yüzde 100 bu olur" demişti.

Başbakan Starmer, 11 Mayıs'ta, artan siyasi baskıyı azaltmak amacıyla yaptığı konuşmada, hükümetinin hatalar yaptığını kabul etmişti.

İngiltere'nin ve siyasetin durumuna dair hayal kırıklığına uğrayanların farkında olduğunu ifade eden Starmer şöyle devam etmişti:

"Benden şüphe duyanlar olduğunu biliyorum ve bu şüphelerin doğru olmadığını da kanıtlamam gerektiğini biliyorum ve bunu yapacağım."

Starmer, Avrupa ile bağları yeniden kurmayı da vadetti.

Muhalefet Streeting'in istifası için ne dedi?

Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch, Wes Streeting'in istifasını "başbakana yönelik bir itibar suikastı" olarak nitelendirdi.

Badenoch, İşçi Partisi'nin "artık iç savaşa sürüklendiğini" söyledi ve şöyle konuştu:

"İşçi Partisi'nde hangi milletvekilinin lider olduğu fark etmiyor. Hepsi işleri daha da kötüleştirmek için sıraya girmiş durumda."

Yeşiller Partisi lideri Zack Polanski ise Streeting'in "aynı şeyin daha da kötüsü" olduğunu söyledi.

Polanski, "İşçi Partisi Wes Streeting'in çözüm olduğunu düşünüyorsa, ülkenin sorduğu soruyu anlamıyor demektir" dedi.

İskoç Ulusal Partisi'nin (SNP) Westminster'daki yeni lideri David Doogan da konuya ilişkin açıklama yaptı.

X'te Streeting'in istifasına dair bir paylaşımı alıntılayan Doogan, İşçi Partisi'nin 2024 seçim manifestosundaki "Kaosu durdurabiliriz" ifadesini kullandı.

Başka kimler istifa etti?

Wes Streeting, geçen haftaki seçim sonuçlarının ardından Starmer hükümetinden istifa eden ilk kabine bakanı oldu.

Streeting'den önce bu hafta dört bakan yardımcısı görevlerinden ayrılmıştı.

Bu isimlerden Toplum Bakan Yardımıcısı Miatta Fahnbulleh istifa etti. Fahnbulleh, başbakana hitaben "Halk sizin bu değişimi gerçekleştirebileceğinize inanmıyor. Ben de inanmıyorum" dedi.

Ardından Koruma Bakan Yardımcısı Jess Phillips istifa etti ve "önemli olan sözler değil icraat" ifadelerini kullandı. Phillips, mevcut hükümetin "önüne çıkan bu nadir fırsatı gereken kararlılıkla değerlendirmediğini" söyledi.

Kısa süre sonra Mağdurlar Bakan Yardımıcısı Alex Davies-Jones da istifa etti ve artık "cesur ve radikal adımların zamanı" olduğunu söyledi.

Sağlık Bakan Yardımcısı Zubir Ahmed de görevinden ayrıldı. Ahmed, Starmer'ın konumunun "tamamen sürdürülemez" hale geldiğini belirterek başbakandan "düzenli bir geçiş süreci" için takvim açıklamasını istedi.

Kabinedeki yeniden yapılanmada, Kıbrıs kökenli İşçi Partisi vekili Nesil Çalışkan da bir bakan yardımcılığı görevine atandı.

Buraya nasıl gelindi?

7 Mayıs: İşçi Partisi yerel seçimlerde ağır kayıplar yaşadı. İngiltere'de bin 100'den fazla belediye meclisi koltuğunu kaybetti, Buna karşı göç karşıtı Reform Partisi (Reform UK), İşçi Partisi'nin kalelerinde büyük kazanımlar elde etti. İşçi Partisi'nin Galler'deki 27 yıllık iktidarı sona erdi ve İskoçya'da Reform Partisi ile birlikte uzak ara ikinci oldu.

9 Mayıs: İşçi Partili arka sıra milletvekili Catherine West, Starmer'ın kabinesine Pazartesi gününe kadar liderliğine itiraz etmeleri için ültimatom verdi. Aksi halde bunu kendisinin yapacağını söyledi.

10 Mayıs: West, Starmer'ın söyleyeceklerini dinleyeceğini ancak liderlik seçimi talep eden milletvekillerinin listesini toplamaya devam edeceğini açıkladı. Angela Rayner da partinin stratejisinin "değişmesi gerektiğini" söyledi.

11 Mayıs: Starmer önemli bir konuşma yaparak ülkenin karşı karşıya olduğu "büyük sorunlarla" mücadele edeceğini ve "şüphe duyanları haksız çıkaracağını" söyledi. İstifa çağrıları devam etti. Bu arada Catherine West doğrudan liderlik yarışı başlatmadı ancak Starmer'ın görevden ayrılması için takvim açıklamasını isteyen milletvekillerinin isimlerini toplamaya devam ettiğini duyurdu.

12 Mayıs: Starmer, Downing Street'te kabinesine liderlik yarışının resmen başlamadığını ve "yönetmeye devam edeceğini" söyledi. Aynı gün dört bakan yardımcısı istifa etti ve onlarca milletvekili başbakandan ya istifa etmesini ya da düzenli bir geçiş takvimi açıklamasını istedi.

13 Mayıs: Streeting ile Starmer arasında Downing Street'te 17 dakikalık bir görüşme gerçekleşti. Daha sonra Kral'ın Konuşması üzerindeki tartışmalar sırasında Starmer, olası bir liderlik yarışının "ülkeyi kaosa sürükleyeceğini" söyledi.

Şimdi ne olacak?

İşçi Partisi içinde resmi bir yarış ilan edilmiş değil.

Streeting'in Starmer'a karşı liderlik yarışını başlatabilmesi için İşçi Partisi milletvekillerinin yüzde 20'sinin, yani 81 milletvekilinin yazılı desteğini alması gerekiyor.

Streeting'in stratejisininse, Starmer üzerindeki baskıyı artırarak onu istifaya zorlamak olduğu kaydediliyor.

Böylece İşçi Partili milletvekilleri doğrudan Starmer'a karşı harekete geçmek zorunda kalmayabilir.

Ancak Başbakanlık Ofisi daha önce, Starmer'ın kendisine yönelik herhangi bir liderlik girişimine karşı mücadele edeceğini açıklamıştı.

Aynı desteği sağlayabilen başka adaylar da yarışa katılabilir.

Starmer'ın istifa etmesi durumunda da liderlik yarışı başlatılabilir.

Şu ana kadar yaklaşık 90 İşçi Partili milletvekili, Starmer'ın görevi bırakması ya da ayrılık takvimi açıklaması gerektiğini söyledi.

Buna karşılık 150'den fazla milletvekili de başbakana destek verdiğini veya liderlik yarışının şu an doğru zaman olmadığını belirtti.

Partinin Avam Kamarası'nda 403 milletvekili bulunuyor.

İşçi Partisi liderliği için kimlerin adı geçiyor?

Adı geçen tek isim Streeting değil. Bir diğer güçlü isim Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham.

Burnham şu anda milletvekili olmadığı için olası yakın dönem yarışa katılamıyor.

İşçi Partisi Makerfield Milletvekili Josh Simons ise görevinden Burnham'ın adaylığı için istifa etti.

"Andy Burnham'ın evine geri dönebilmesi için kenara çekiliyorum" diyen Makerfield milletvekili, Burnham'ın seçilmesi halinde "ülkenin ihtiyaç duyduğu değişimi sağlayabileceğini" belirtti.

Burnham da Makerfield ara seçiminde aday olabilmek için partisinin Ulusal Yürütme Komitesi'ndan izin isteyeceğini söyledi.

Bu komite, İşçi Partisi'nin en üst yönetim organlarından biri ve partinin kurallarını, organizasyonunu ve seçim süreçlerini denetliyor.

Burnham'ın İşçi Partili milletvekilleri arasında güçlü desteğe sahip olduğu ve anketlerde seçmenler nezdinde partinin en popüler siyasetçisi olduğu belirtiliyor.

Diğer önemli isim ise eski başbakan yardımcısı Angela Rayner.

Rayner'a yakın kaynaklar BBC'ye, gerekli görülmesi halinde Rayner'ın merkez solun adayı olarak liderlik yarışına girmeye hazır olduğunu söyledi.

Rayner daha önce Guardian gazetesine yaptığı değerlendirmede, hükümetteki görevini kaybetmesine yol açan vergi sorununu çözdüğünü ve İşçi Partisi liderliği konusundaki tartışmalarda "rol oynamaya hazır" olduğunu söylemişti.

Burnham ve Streeting gibi Rayner'ın da İşçi Partili milletvekilleri arasında güçlü desteği bulunuyor. Ancak Manchester kökenli ve partinin sol kanadına yakın bir isim olması nedeniyle destek tabanı büyük ölçüde Burnham'la örtüşüyor.

Bir liderlik yarışının başlayabilmesi için bir adayın en az 81 milletvekilinin desteğini alması gerekiyor.

Bunun ardından aynı desteği bulan diğer adaylar da yarışa katılabiliyor. Bu durum, benzer destek tabanına sahip siyasetçiler açısından süreci daha karmaşık hale getirebilir.

Adı geçen diğer olası adaylar arasında eski lider ve mevcut Enerji Bakanı Ed Miliband, Savunma Bakanı Al Carns ve İçişleri Bakanı Shabana Mahmood bulunuyor.