တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု, မြန်မာကနေ မုတ်သုံဆုတ်ခွာတဲ့နောက် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှာ အပူချိန်တိုးလာမယ်

တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ချက်

1. လွန်ခဲ့သော ၂၁ မိနစ် ကလူထုရဲ့လူမှုဘ၀တိုးတက်ရေးမှာ မြန်မာစစ်တပ်က မိတ်ဖက်မဖြစ်နိုင် - ဦးကျော်မိုးထွန်း

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Permanent Mission of Myanmar to the United Nations

   လူထုအပေါ် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်နေတဲ့မြန်မာစစ်တပ်ဟာ လူထုဘ၀ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် မိတ်ဖက် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက သတိပြုဖို့လိုတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာမြန်မာသံအမတ် ဦးကျော်မိုးထွန်းက ပြောလိုက်ပါတယ်။

   အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့မှာ အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တုန်းက ကျင်းပတဲ့ လူမှုရေး၊ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာကော်မတီ အစည်းအဝေးမှာ ဝင်ရောက် ဆွေးနွေးချိန် ဦးကျော်မိုးထွန်းက အခုလိုထည့်ပြောခဲ့တာပါ။

   မြန်မာစစ်တပ်ဟာ နိုင်ငံတကာ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု ဥပဒေနဲ့ နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးဥပဒေတို့ကို ချိုးဖောက်တာ၊ ကြီးလေးတဲ့စစ်ရာဇဝတ်မှုတွေနဲ့ လူသားမျိုးနွယ်တွေအပေါ် ကျူးလွန်တဲ့ရာဇဝတ်မှုတွေကို ကျူးလွန်နေတယ်လို့လည်း သူက ပြောပါတယ်။

   တဖက်မှာတော့ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) အပါအဝင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုတွေက လူမှုရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ဖို့ လက်တွဲဆောင်ရွက်နေတယ်လို့လည်း သူက ကုလအစည်းအ၀ေးမှာ ပြောပါတယ်။

   ဒီ ၂ ချက်ရဲ့ ရှင်းလင်းတဲ့ကွာခြားချက်ကို နိုင်ငံတကာအသိုက်အဝန်းက သတိပြုဖို့ လိုတယ်လို့ဆိုပြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းက ပြောပါတယ်။

   စစ်ခေါင်းဆောင်အနေနဲ့ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့တဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ဟာ ၅ နှစ်ကျော်ကြာလာချိန်မှာ ရွေးကောက်ခံအစိုးရအသွင်ပြောင်းပြီး သမ္မတ ရာထူးယူကာ တရုတ်နဲ့ အိန္ဒိယလိုအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေအပြင် အာဆီယံ ဒေသတွင်းနိုင်ငံတွေဖြစ်တဲ့ ထိုင်း၊ လာအို၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဗီယက်နမ်တို့ကို သွားရောက်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါတယ်။

   လက်ရှိမှာလည်း သူ့ရဲ့ ၂ ရက်တာ မလေးရှား ခရီးစဉ် စတင်နေပါတယ်။

   နိုင်ငံရေးအကဲခတ်တွေကတော့ ဒါဟာ တစ်နိုင်ငံချင်းစီက ကိုယ့်နိုင်ငံရဲ့အကျိုးစီးပွားအတွက် နိုင်ငံအလိုက် နေပြည်တော်အစိုးရနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံတဲ့သဘောလို့ နိုင်ငံရေးသုံးသပ်ထားကြပါတယ်။

   သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်မိုးထွန်းကတော့ မြန်မာရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေဟာ အကျပ်အတည်းပေါင်းစုံ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ပြည်သူတွေဟာ မြန်မာစစ်တပ်ကြောင့် အခြေခံလူမှုရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အခွင့်အရေးတွေ ဆုံးရှုံးတာ၊ လူသားချင်းစာနာမှု ကပ်ဘေးကလည်း ကာလရှည်ကြာစွာ ဖြေရှင်းလို့မရဘဲ ဖြစ်နေတယ်လို့ ကုလသမဂ္ဂမှာ ထုတ်ပြောခဲ့ပါတယ်။

   ဒေါ်လာ ၅၀၀၀ နဲ့ မြန်မာသံအမတ်ကို လုပ်ကြံရန်ကြိုးပမ်းမှုကြီး

   ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာမြန်မာသံအမတ်နေရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အသက်ကို ရန်မူဖို့အထိကြံစည်ခံခဲ့ရတဲ့ ဦးကျော်မိုးထွန်းနဲ့ ဘီဘီစီ သီးသန့်မေးမြန်းခန်း

2. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ ကမြန်မာမှာ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ရပ်တန့်ရေး ဦးမင်းအောင်လှိုင်ကို ဖိအားပေးဖို့ မလေးရှားကို HRW တောင်းဆို

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, MOI

   ဒီကနေ့ ‌‌အောက်တိုဘာ ၇ ရက်မှာ နေပြည်တော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ၂ ရက်တာ မလေးရှားခရီးစဥ် စတင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။

   ခရီးစဉ်အတွင်း မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါ အီဘရာဟင်နဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်တို့ဟာ နှစ်နိုင်ငံအကြား အဓိကကိစ္စရပ်‌တွေကို ဆွေနွေးမယ်လို့ မလေးရှားဘက်က ထုတ်ပြန်ထားပါတယ်။

   မလေးရှားဘက်အပြောအရ မလေးရှားမှာ တရားမဝင်နေထိုင်နေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေကို ဆန္ဒအလျောက်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိနဲ့ လုံခြုံစွာပြန်ပို့ရေးကိစ္စတွေလည်း ပါဝင်မယ်လို့ ဆိုသလို အာဆီယံရဲ့ယန္တရားတွေအောက်မှာ ဆက်လုပ်နေတဲ့ကြိုးပမ်းမှုတွေကိုလည်း ပြန်လည်သုံးသပ်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

   တချိန်တည်းမှာပဲ မလေးရှားရောက်မြန်မာအသိုင်းအဝိုင်းနဲ့ ရွှေ့ပြောင်းလုပ်သားတွေကလည်း ဦးမင်းအောင်လှိုင်‌ရောက်ရှိချိန်မှာ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ဖို့ ပြင်ဆင်နေကြပါတယ်။

   လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်အဖွဲ့(HRW) ကတေ့ာ မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အန်ဝါ အီဘရာဟင်အနေနဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့တွေ့ဆုံရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေကို ရပ်တန့်ဖို့ ဖိအားပေးတောင်းဆိုဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

   မြန်မာမှာ ဖိနှိပ်မှုနဲ့ အခြားလူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုတွေ ဆက်ရှိနေတဲ့အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသားတွေ၊ အထူးသဖြင့် ရိုဟင်ဂျာတွေနဲ့ ဒုက္ခသည်တွေကို မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်မပို့ဖို့လည်း မလေးရှားအစိုးရကို HRW က တောင်းဆိုထားပါတယ်။

   မလေးရှားအာဏာပိုင်တွေဟာ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်က မြန်မာနိုင်ငံသား ၁,၄၇၆ ဦးကို နေပြည်တော်အာဏာပိုင်တွေနဲ့ ပူးပေါင်းပြီး မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်ပို့ခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ လူ ၅,၀၀၀ ပြန်ပို့ဖို့ စီစဉ်ထားတဲ့အစီအစဉ်ရဲ့ပထမအဆင့်ဖြစ်ပါတယ်။

   HRW ကတော့ ပြန်ပို့ခံရသူတွေထဲမှာ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာမဟာမင်းကြီးရုံး( UNHCR) အသိအမှတ်ပြု ဒုက္ခသည်တစ်ဦးအပါအဝင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံထားသူတွေ ပါဝင်ခဲ့တယ်လို့ဆိုပြီး ဒီပြန်ပို့မှုတွေဟာ တကယ့်ဆန္ဒအလျောက် ဟုတ်၊ မဟုတ် မေးခွန်းထုတ်ထားပါတယ်။

   UNHCR ကလည်း ဒီပြန်ပို့မှုမှာ သူတို့ ပါဝင်ခြင်းမရှိသလို ပြန်ပို့ခံရသူတွေကို ရွေးချယ်ရာမှာလည်း ပါဝင်ခြင်းမရှိဘူးလို့ ပြောထားပါတယ်။

   မြန်မာနိုင်ငံမှာ လုံခြုံပြီး ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ ဆန္ဒအလျောက် ပြန်လည်နေထိုင်နိုင်မယ့်အခြေအနေတွေ လက်ရှိမှာ မရှိသေးတာကြောင့် မလေးရှားအနေနဲ့ နောက်ထပ်ပြန်ပို့မှုတွေကို ချက်ချင်းရပ်တန့်သင့်တယ်လို့ HRW က ပြောပါတယ်။

   ထို့အပြင် မလေးရှားနိုင်ငံမှာ ထိန်းသိမ်းခံထားရတဲ့ ဒုက္ခသည်နဲ့ ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံသူတွေကို UNHCR က အပြည့်အဝ ဝင်ရောက်စစ်ဆေးကူညီနိုင်ဖို့လည်း ခွင့်ပြုသင့်တယ်လို့ HRW က တောင်းဆိုထားပါတယ်။

3. လွန်ခဲ့သော ၂ နာရီ ကမြန်မာကနေ မုတ်သုံဆုတ်ခွာ၊ အပူချိန်တိုးလာမယ်

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, Getty Images

   မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးကနေ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ လုံးဝဆုတ်ခွာခဲ့ပြီဖြစ်လို့ မိုးရွာနှုန်းလျော့ကျပြီး နေ့အပူချိန် တိုးလာနိုင်တယ်လို့ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးကျော်မိုးဦးက ဘီဘီစီကို အောက်တိုဘာ ၇ ရက် မှာ ပြောပါတယ်။

   “မိုးကုန်ပြီဆိုရင်တော့ အပူချိန်တက်လာပါတယ်။ အခု အနောက်တောင်မုတ်သုံလေဆုတ်ခွာသွားပြီဖြစ်လို့ အပူချိန်က တိုးလာနိုင်တဲ့ အနေအထားရှိတယ်။ နောက်တစ်ချက်က အယ်လ်နီညိုရဲ့ သက်ရောက်မှုလည်း ရှိတယ်” လို့ ဦးကျော်မိုးဦးက ပြောပါတယ်။

   အနောက်တောင်မုတ်သုံလေဟာ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကနေ စတင်ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာ ၂၅ ရက်မှာ အလယ်ပိုင်း၊ အောက်တိုဘာ ၂ ရက်မှာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွေကနေ ဆုတ်ခွာခဲ့ပါတယ်။

   အောက်တိုဘာ ၆ ရက်မှာတော့ တနင်္သာရီတိုင်းအပါအဝင် ကျန်ဒေသတွေကနေပါ ဆုတ်ခွာသွားတာကြောင့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကနေ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ လုံးဝဆုတ်ခွာသွားပြီလို့ဆိုပါတယ်။

   တဆက်တည်းမှာပဲ အောက်တိုဘာ ၇ ရက်အတွက် နေ့အပူချိန်ခန့်မှန်းချက်အရ မန္တလေး၊ ပဲခူး၊ မကွေး၊ ပုသိမ်၊ လွိုင်ကော်နဲ့ ဘားအံတို့မှာ ၃၆ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် (၉၇ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) အထိ အပူချိန် ရှိနိုင်ပြီး အောက်တိုဘာ ၈ ရက်ကနေ ၁၀ ရက်အတွင်းမှာတော့ အပူချိန် ပိုမိုမြင့်တက်လာနိုင်တယ်လို့ မိုးဇလက အသိပေးထားပါတယ်။

   တဖက်မှာလည်း ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မိုးလေဝသ သတင်းဝက်ဘ်ဆိုက် METEOBLUE မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ICON-12 Global မော်ဒယ်ခန့်မှန်းချက်အရလည်း အောက်တိုဘာ ၈ ရက်မှ ၁၀ ရက်အတွင်း မြန်မာအလယ်ပိုင်းမှာ အပူချိန် ၃၉ ဒီဂရီအထိ မြင့်တက်နိုင်ပါတယ်။

   အောက်တိုဘာ ၈ ရက် ကနေ ၁၀ ရက်အတွင်း မြန်မာမှာ အပူချိန်မြင့်တက်လာနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်နဲ့ ၁၀ ရက်မှာ အပူချိန်ပိုမိုမြင့်တက်နိုင်ပါတယ်။

   မကွေး၊ မန္တလေး၊ ပဲခူးမြောက်ပိုင်းနဲ့ နေပြည်တော်တို့မှာ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၈ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်ကနေ ၃၉ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်အထိ ရောက်ရှိနိုင်သလို မကွေး၊ မန္တလေး၊ ပဲခူး၊ နေပြည်တော်နဲ့ စစ်ကိုင်းအောက်ပိုင်းဒေသတွေမှာတော့ အယ်လ်နီညိုဖြစ်စဉ်နဲ့ မုတ်သုံလေ ဆုတ်ခွာပြီး ရာသီအကူးအပြောင်းကာလဖြစ်တာကြောင့် အပူချိန်မြင့်တက်မှု ပိုမိုသိသာနိုင်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။

   အောက်တိုဘာ ပထမပတ်အတွင်း မိုးဇလက ထုတ်ပြန်တဲ့ အပူချိန်စံချိန်သစ်အနေနဲ့ ပြီးခဲ့တဲ့ အောက်တိုဘာ ၅ ရက်ကတော့ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဖျာပုံမြို့မှာ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် ၃၆.၀ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် (၉၆.၈ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်ခဲ့ပါတယ်။

   ဖျာပုံမြို့ရဲ့ အရင်အောက်တိုဘာလအမြင့်ဆုံးအပူချိန်စံချိန်မှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တဲ့ ၃၅.၉ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် (၉၆.၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်ပြီး အခုနှစ်မှာ ၀.၁ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် ကျော်လွန်ကာ စံချိန်သစ်တင်ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။

   အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ရဲ့ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှအပူချိန်ဟာ ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်အထိ မြင့်တက်လာနိုင်တယ်လို့ ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့ချုပ်က သတိပေးထားပါတယ်။

   ဒီသတိပေးမှုက မြန်မာနိုင်ငံအတွက်လည်း အကျုံးဝင်ပြီး ပုံမှန်အပူချိန်ပမာဏထက် ၁.၅ ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် ပိုတိုးနိုင်ခြေရှိတယ်ဆိုတဲ့ သဘောဖြစ်ပါတယ်။

   '' ကျွန်တော်တို့ကတော့ တိုင်းနဲ့ ပြည်နယ်အလိုက် အပူချိန်တွေ ထုတ်ပြန်ပေးထားတယ်။ တိုင်းနဲ့ ပြည်နယ်အလိုက် မိုးလေဝသတိုင်းတာရေးစခန်းတွေရဲ့ နှစ် ၃၀ ပျှမ်းမျှအပူချိန်ထက် ၁.၅ ပိုတယ်ဆိုရင်တော့ အပူချိန်ပိုတိုးတဲ့အထဲမှာထည့်ပါတယ်။ လျော့ရင် လျော့တဲ့အထဲမှာထည့်ပါတယ်။ ဒီနှစ်က‌တော့ အယ်လ်နီညိုကြောင့် ပုံမှန်ထက် ၁.၅ ပိုနိုင်တယ်လို့ ခန့်မှန်းထားပါတယ်'' လို့ ဦးကျော်မိုးဦးက ရှင်းပြပါတယ်။

   အယ်လ်နီညိုရာသီဥတုဖြစ်စဉ်ဟာ လက်ရှိမှာ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအလယ်ပိုင်းမှာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှာတော့ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံက အပူချိန်မြင့်တက်မှုဒဏ်ကို စတင်ခံစားနေရပါတယ်။

   မြန်မာနိုင်ငံမှာတော့ နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနဲ့ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ပုံမှန်ထက် ပိုမိုပူပြင်းတဲ့ ရာသီဥတုဒဏ်ကို သိသိသာသာ ခံစားရနိုင်တယ်လို့ မိုးဇလက ခန့်မှန်းထားပါတယ်။

4. လွန်ခဲ့သော ၂ နာရီ က

   မင်္ဂလာပါ။ အောက်တိုဘာ ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု စတင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတဝန်းနောက်ဆုံးရ သတင်းများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်မှာ အချိန်နဲ့ တပြေးညီ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။