Những người biểu tình phản đối bất bình đẳng kinh tế mang theo biểu ngữ "Liệu Chúa Jesus sẽ làm gì" bên ngoài Nhà thờ Thánh Paul

Trong những ngày qua Thánh đường St Paul ở London và Nhà thờ Thái Hà tại Hà Nội, dù khác nhau về tính chất, đều cùng phải chịu sự soi rọi của dư luận liên quan tới cách hành xử của họ.

Thánh đường St Paul nằm trong 'một dặm vuông' tài chính nổi tiếng giàu có đã bị giằng xé giữa chuyện chấp nhận cho những người biểu tình Chiếm London cắm trại trong không gian nhà thờ hay nhờ tới tay pháp luật cưỡng chế họ rời đi.

Nhà thờ Thái Hà cho chạy bảng điện tử đòi lại đất đai mà họ nói hàng chục năm về trước giáo hội đã có cả quyền sở hữu và sử dụng nhưng nay chính quyền đang "mượn".

Cho tới nay hai trong số các giáo sỹ cao cấp của Nhà thờ St Paul đã từ chức, một để phản đối khả năng cưỡng bức người biểu tình rời khuôn viên nhà thờ và một vì thái độ cứng rắn với những người cắm trại.

Còn trong vụ Nhà thờ Thái Hà, Linh mục Chính xứ tại đây đã bị chính quyền phạt tiền và yêu cầu dỡ bảng điện tử treo trên nóc nhà thờ.

Nhà thờ đã khởi kiện quyết định phạt hành chính của chính quyền vào ngày 3/11, cũng là ngày mà Giáo xứ Thái Hà nói chính quyền đã để "đầu gấu" tới đập phá và hành hung giáo dân tại nhà thờ.

Cả hai nhà thờ đều phải trả lời câu hỏi họ nên làm gì cho phải lẽ hay câu hỏi như trong tấm biển của một người biểu tình tại Nhà thờ Thánh Paul: "Chúa Jesus sẽ làm gì?" trong hoàn cảnh tương tự.

'Bạo lực nhân danh giáo hội'

Người đứng đầu Nhà thờ Thánh Paul, Graeme Knowles, đã từ chức vì ủng hộ khả năng cưỡng chế người biểu tình, điều mà một trong những người phó của ông từ chức để phản đối.

Ở một góc độ nào đó hai vụ này đều liên quan tới sự đan xen giữa không gian tôn giáo và không gian thế tục, nhưng có sự đổi vai với Thánh đường St Paul ở vào vị thế gần giống của chính quyền ở Hà Nội.

Một số giáo sỹ Anh giáo nói họ không phản đối biểu tình mà chỉ phản đối việc cắm trại lâu dài trên khuôn viên thuộc sở hữu của cả Nhà thờ lẫn Khu Tài chính London, đối tượng nhắm tới của người biểu tình.

Bản thân Thị trưởng London Boris Johnson và chính phủ Bảo thủ nói chung không muốn thấy cảnh cắm trại hiện nay, vốn có khả năng kéo dài tới Giáng Sinh.

Những người biểu tình phản đối bất bình đẳng kinh tế nói họ không gây ra những lo ngại về vệ sinh và an toàn trong khi Cơ quan Cứu hỏa London xác nhận không có nguy cơ cháy nổ do việc dựng trại và nấu ăn gây ra.

Thậm chí những người cắm trại còn được báo chí khen ngợi khi lập ra cả những khu trại cho trẻ em, khu của các sinh viên đại học và có nơi thu gom rác thải có thể tái chế.

Trong tuần trước giáo sỹ cao cấp hàng thứ ba của Thánh đường St Paul, Tiến sỹ Giles Fraser, đã từ chức để phản đối kế hoạch dùng tới vũ lực nhằm giải tán người biểu tình và nói ông không thể ủng hộ khả năng có "bạo lực nhân danh giáo hội".

Sang tuần này người đứng đầu Thánh đường, chức cần có sự phê chuẩn của Nữ hoàng Anh, cũng từ chức.

Cha Graeme Knowles trước đó ủng hộ kế hoạch cưỡng chế người biểu tình.

Thuế Robin Hood

Sức ép của công luận cũng khiến người đứng đầu Giáo hội Anh, Đức Tổng Giám mục Canterbury Rowan Williams phải chấp bút một bài trên báo Financial Times trong đó ông giải thích quan điểm của giáo hội trước làn sóng phản đối giới tài chính.

Tiến sỹ Williams dẫn ra một tài liệu của Hội đồng Công lý và Hòa bình của Vatican trong đó Tòa thánh ủng hộ việc có những thay đổi trong quản lý tài chính trên thế giới, tách các hoạt động ngân hàng thuần túy khỏi các hoạt động đầu cơ rủi ro.

Vatican cũng ủng hộ thu Thuế Giao dịch Tài chính hay còn được gọi là Thuế Robin Hood.

Ông Rowan Williams nói khoản thuế được đề nghị ở mức 0,05% đối với các giao dịch cổ phiếu, trái phiếu, tiền tệ hay các sản phẩm dựa trên các giấy tờ có giá này trên toàn cầu có thể mang lại tới 410 tỷ đô la theo một ước tính.

Trong phần kết của bài viết trên Financial Times, người đứng đầu Giáo hội Anh viết:

"Kết cục có hậu nhất của những tranh cãi không vui ở Nhà thờ St Paul sẽ là khi các vấn đề do Hội đồng Công lý và Hòa bình [Vatican] đưa ra có thể tập trung những cố gắng đồng loạt để tiếp tục thảo luận và tạo ra những thay đổi đáng tin cậy trong thế giới tài chính."

'Chúa Jesus sẽ làm gì?'

Trở lại câu hỏi Chúa sẽ làm gì, ngay lập tức thế giới mạng đã đưa ra quan điểm của họ.

Một người bình luận trên báo Guardian viết:

"Chúa Jesus luôn luôn đứng về phía người nghèo và người bị áp bức. Ngài lật đổ bàn của những kẻ đổi tiền và khi Ngài chia con người thành cừu và dê thì đó là dựa vào chuyện họ có nuôi người đói và che chở cho những người không nhà cửa hay không."

Người này cũng viết: "Giáo hội cần khôi phục lại tiếng nói tiên tri của mình. Trong thập niên 80, giáo hội Anh giáo đã đã đứng lên và được lắng nghe...họ lại cần phải làm vậy một lần nữa và đứng về phía người nghèo những người đang chật vật trong lúc khốn khó này."

Nhưng cũng có những bình luận phản đối người biểu tình:

"Tôi đứng về phía nào ư? Dĩ nhiên là không phải phía những người cắm trại.

"Họ không nói thay hay đại diện cho tôi.

"Tôi nghĩ quý vị có thể cho tôi là người thuộc về cái gọi là 99% nhưng ủng hộ cái gọi là 1%."

Trở lại trường hợp Nhà thờ Thái Hà, bất đồng mới đây cho thấy một vấn đề sâu xa hơn đó là không gian hoạt động của nhà thờ và không gian của chính quyền và Đảng Cộng sản, đảng mà về lý thuyết là vô thần.

Một nhà bình luận nói với BBC các tôn giáo ở Việt Nam có thể hoạt động theo "tập tục" nhưng chính quyền cần làm theo luật lệ.

Nhưng bản thân chính quyền cũng chỉ theo những luật chơi mới trong hơn 20 năm trở lại đây.

Chính quyền và Linh mục Nguyễn Văn Phượng đều nói đã bị "xuyên tạc" và "làm hại đến uy tín"

Hiện giờ nhiều luật căn bản còn đang trong quá trình xây dựng trong khi việc thực thi luật chịu nhiều chỉ trích, chủ yếu là các chỉ trích về sức ép của chính trị và đồng tiền lên các quyết định của tòa án.

Điều quan trọng hơn có lẽ là sự thiếu tin tưởng giữa những người có đức tin và nhà cầm quyền.

Một cuộc gặp mới đây giữa chính quyền quận Đống Đa và đại diện Nhà thờ vào giáo dân Thái Hà muốn đòi lại khu đất hiện đang là Bệnh viện Đống Đa đã chứng kiến những điều có thể coi là "lên lớp" lẫn nhau giữa hai bên.

Nhà thờ Thái Hà nói Bệnh viện Đống Đa nằm trong quy hoạch sẽ chuyển ra ngoại thành và họ muốn lấy lại khu đất để sinh hoạt tôn giáo và làm từ thiện.

Chính quyền trong khi đó dùng truyền thông để chứng minh họ đúng và lên án Nhà thờ không ủng hộ công trình nhằm cải tạo điều kiện vệ sinh ở Bệnh viện Đống Đa.

Căng thẳng hiện nay giữa Nhà thờ Thái Hà và chính quyền chưa có dấu hiệu sẽ hạ nhiệt.

Và "Liệu Chúa Jesus sẽ làm gì?" trong tình huống này?

Xin dành câu hỏi từ Thánh đường St Paul ở London này cho các độc giả.

Các cuộc biểu tình Chiếm Phố Wall đã lan ra nhiều nước trên thế giới trong đó có Đài Loan (trong ảnh), Philippines và Indonesia

Phong trào 'Chiếm Phố Wall' mà nay đã lan rộng ra khắp thế giới trong đó mới nhất là tới Jakarta, Indonesia, đã vừa bước qua tháng đầu tiên.

Một số người chiếm Phố Wall nói họ lấy cảm hứng từ cuộc xuống đường được biết tới với tên gọi 'Mùa Xuân Ảrập' tại một số nước Trung Đông và Bắc Phi.

Khẩu hiệu thường thấy của phe phản đối giới tài chính, các ngân hàng và chính trị gia là "Chúng tôi đại diện cho 99%".

Giáo sư có tiếng Jefferey Sachs từ Đại học Columbia ở New York nói với BBC chính quyền và cơ chế hiện nay của Hoa Kỳ, và có thể nói là của thế giới tư bản nói chung, là 'của 1%, do 1% và vì 1%'.

Ông Sachs nói khoảng cách giàu nghèo đã tăng mạnh tại các nước phát triển, nhất là tại Hoa Kỳ nơi 1% hộ gia đình hiện có thu nhập chiếm 20% thu nhập của cả nước so với 10% của năm 1980.

Cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa của Hoa Kỳ đều là đảng trung hữu, theo ông Sachs, và họ có những chính sách thiên vị giới giàu mà thiếu cải cách chính trị.

Chia 'bánh' không đều

Nhà làm phim và tác giả Michael Moore, một trong những người tham gia phong trào Chiếm Phố Wall, nói cần "chấm dứt" hệ thống tư bản hiện nay.

Ông Moore, một người nổi tiếng với quan điểm cánh tả, nói:

"Đó là hệ thống tàn ác.

"Tôi đang nói về hệ thống được dựng lên để 1% những người giàu nhất nhận 40% chiếc bánh."

Ông Michael Moore nói cần chấm dứt hệ thống tư bản như hiện nay trong đó một thiểu số chiếm đa số của cải trong xã hội

Ông nói tư bản chủ nghĩa cần được thay bởi một hệ thống trong đó người dân có quyền tham gia vào việc sắp đặt, điều hành hệ thống và 'chiếc bánh' phải được chia đều hơn.

Ông Moore dẫn ra một loạt các con số mà ông không dẫn nguồn trong đó có:

- 400 người Mỹ giàu nhất có nhiều tài sản hơn tổng tài sản của 150 triệu người Mỹ khác.

- 50 triệu người Mỹ không có bảo hiểm y tế.

- Hơn 46 triệu người Mỹ sống trong nghèo khổ.

- Từ 13 tới 18 triệu trẻ em Mỹ thiếu dinh dưỡng.

Ông Moore nói cũng giống như phong trào đòi quyền bầu cử của phụ nữ cách đây khoảng 100 năm, nhiều người có thể cho rằng các cuộc xuống đường Chiếm Phố Wall là 'kỳ quặc' nhưng sự khởi đầu hiện nay có thể mang lại những thay đổi lớn.

'Mua chính trị gia'

Ngoài khoảng cách giàu nghèo và bất công trong xã hội, nhà phân tích chính sách ngoại giao Hoa Kỳ Richard Haass cũng cho rằng Hoa Kỳ đang đi trên quỹ đạo phát triển "không bền vững".

Ông nói nếu họ không giảm số nợ đi 700 tỷ đô la mỗi năm, số tiền gấp gần bảy lần GDP hiện nay của Việt Nam, thế giới sẽ "đánh thức" nước Mỹ bằng các khoản lãi suất cao hơn cho những khoản vay của Washington.

Điều này đồng nghĩa với ngân sách quốc phòng giảm, các khoản chi tiêu cho viện trợ nước ngoài và chính sách đối ngoại cũng giảm đi.

Bên cạnh đó những ngân sách cho các lĩnh vực mà ông Haass gọi là "yếu tố tạo tính cạnh tranh" của Hoa Kỳ như giáo dục, cơ sở hạ tầng... cũng đi xuống.

Các nhà bình luận nói rằng những vấn đề kinh tế và xã hội hiện nay của Hoa Kỳ trải dài qua các đời tổng thống của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa.

Nhưng cả hai đảng này đều bị tố cáo là không muốn giải quyết vấn đề vì sợ ảnh hưởng tới những người tài trợ cho các chiến dịch tranh cử của họ mà Phố Wall đóng vai trò trung tâm.

Giáo sư Sachs từ Đại học Colombia ở New York nói giải pháp là "tách tiền ra khỏi chính trị".

Một số nhà phân tích nói nay người ta có thể "mua các chính trị gia một cách hợp pháp" tại Hoa Kỳ vì những người ủng hộ giới tài phiệt đã có mặt tại cả Tòa Tối cao Hoa Kỳ chứ không chỉ trong chính phủ và quốc hội.

'Thách thực quyền lực'

Nhà tư tưởng Francis Fukuyama bình luận trên góc độ toàn cầu rằng quyền lực tương đối của Hoa Kỳ đã giảm đi kể từ năm 1989 do mô hình tư bản chủ nghĩa 'độc đoán' của Trung Quốc đã có những thành công.

Các nhà phân tích nói văn hóa 'thách thức quyền lực' của người Mỹ sẽ giúp đất nước này 'tự đổi mới'

Ông Fukuyama nói nếu Hoa Kỳ không vượt qua được giai đoạn khủng hoảng hiện nay thế giới sẽ rơi vào 'hỗn loạn' do không có nước nào sẵn sàng đứng lên thay vị trí 'lãnh đạo thế giới' mà đi kèm với nó là các khoản chi tiêu lớn.

Nhưng ông cho rằng sự tự tin của người Mỹ và văn hóa thách thức quyền lực của họ sẽ giúp nước Mỹ tiếp tục đi lên.

Ông nói một trong những lý do người Mỹ thích sở hữu súng là họ có thể bảo vệ các quyền công dân khi bị chính quyền xâm phạm.

Tiến sỹ Anne Marie từ Đại học Princeton cũng nói với BBC những khó khăn hiện nay của Hoa Kỳ chỉ là "tạm thời" và Washington cũng đã từng trải qua những giai đoạn tương tự.

Bà nói Hoa Kỳ có năng lực "tự đổi mới" và giới trẻ luôn được đào tạo để "thách thức quyền lực".

Vị tiến sỹ nói nhiều sinh viên hàng đầu của các nước khác trên thế giới đều phải học văn hóa "thách thức giáo viên thay vì nhắc lại" những gì giáo viên nói khi học ở Hoa Kỳ.

Bà Marie cũng nói người Mỹ có sự "lạc quan" và "kết nối" chưa từng có trong lịch sử với 67% giới trẻ nói rằng họ sẽ có những giai đoạn sống ở ngoài nước Mỹ.

Nhưng những người đang tham gia phong trào Chiếm Phố Wall có lẽ không chia sẻ sự lạc quan này.

Họ nói rằng từ "đủ" đã biến mất khỏi từ vựng của thế giới tư bản và "lòng tham" cũng như sự "thờ ơ" đang khiến cho bất bình đẳng và bất công tăng cao.

Sự lan rộng của phong trào Chiếm Phố Wall và của Mùa Xuân Ả Rập trước đó cho thấy sự hiện diện của một làn sóng bất bình đang tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới.

Nhưng cũng giống sự bất bình đẳng mà những người biểu tình phản đối, không phải ở bất cứ nơi nào sự bất bình cũng có điều kiện để được bộc lộ ra bên ngoài.

Ông Phạm Bình Minh phát biểu về nhân quyền nhân chuyến thăm Liên Hiệp Quốc ở New York

Tân Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã lần đầu tiên có phản ứng quốc tế đối với các chỉ trích về tình trạng nhân quyền ở Việt Nam.

Một số nguồn tin nói ông Minh được cử làm người lãnh đạo ngành ngoại giao bất chấp phản đối của Bắc Kinh rằng họ "không thích" ông, cũng như họ đã từng ép Việt Nam để cha của ông phải rời khỏi vị trí bộ trưởng ngoại giao khi Việt - Trung bình thường hóa quan hệ hồi đầu thập niên 90.

Mặc dù Việt Nam và Trung Quốc có nhiều khác biệt, cả hai nước vẫn có khá nhiều điểm chung.

Ngoài hệ thống chính trị và mô hình kinh tế, tình trạng nhân quyền của cả Hà Nội và Bắc Kinh đều bị phương Tây chỉ trích.

'Hãy nhìn nước Anh'

Hãng thông tấn AFP nói ông Minh đã bị chất vấn tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, một tổ chức nghiên cứu độc lập của Hoa Kỳ trong chuyến thăm tới Liên Hiệp Quốc ở New York hồi cuối tháng Chín.

Vấn đề người ta đưa ra chất vấn là chuyện Việt Nam dùng vũ lực để đối phó với các cuộc tụ họp của giáo dân trong năm qua.

Ông Minh có ý nói chính quyền dùng vũ lực vì người dân có hành vi gây rối khi ông nhắc tới các vụ bạo loạn tại Anh hồi tháng Tám.

Ông nói: "Hãy nhìn vào nước Anh. Nếu quý vị có lo ngại về an ninh, quý vị phải có biện pháp thôi. Đó là chuyện bình thường.

"Nhưng chúng tôi tôn trọng quyền con người trong tất cả các lĩnh vực vì chúng tôi là thành viên của công ước quốc tế về nhân quyền."

Tránh thương vong

So sánh Anh Quốc, một nước tự hào đã khai sinh ra khái niệm dân chủ và nhân quyền, với Việt Nam về mặt quyền coi người phổ quát là điều các nhà lãnh đạo Việt Nam không mấy khi làm.

Cảnh sát Anh không được phép dùng tới đạn giả hay vòi rồng khi bị tấn công bằng gạch đá, gậy gộc và cả bom xăng

Trong những ngày bạo loạn tại London và một số tỉnh hồi đầu tháng Tám, người ta đã thấy cảnh sát Anh kiềm chế và trong rất nhiều trường hợp không chống lại những người biểu tình ném gạch đá hay bom xăng vào họ để tránh căng thẳng leo thang.

Ngay cả khi lửa cháy tại nhiều nơi, cảnh cướp phá diễn ra hàng loạt, cảnh sát cũng không được trang bị vòi rồng và đạn nhựa hay đạn cao su nhằm tránh gây thương vong và đổ thêm dầu vào lửa.

Tụ họp và biểu tình ở Anh phải được phép của cảnh sát nhưng một sỹ quan cảnh sát nói với BBC Tiếng Việt trong một cuộc nói chuyện mới đây rằng họ phải cấp phép cho hầu hết các cuộc biểu tình vì luật pháp buộc họ phải làm như vậy.

Viên sỹ quan này nói chuyện với BBC khi đang cùng vài cảnh sát khác bảo vệ cho một cuộc biểu tình của khoảng 100 người Ấn Độ phản đối án tử hình diễn ra ngay sát Đại sứ quán Ấn Độ, nằm cách nơi làm việc của BBC Tiếng Việt vài chục mét.

Các cuộc biểu tình nhỏ diễn ra thường xuyên tại thủ đô London, nhất là vào các dịp cuối tuần.

Và trong khi những cuộc biểu tình trước Đại sứ quán Trung Quốc ở Hà Nội không được phép diễn ra, người Việt tại Anh được cấp phép biểu tình ngay trước Đại sứ quán Trung Quốc ở London.

Biểu tình phản chiến

Ngay cả cách đây hơn 40 năm, khi Cuộc chiến Việt Nam đang diễn ra và một số chính trị gia Anh ủng hộ cuộc chiến này (Anh không gửi quân tham chiến vì sự phản đối của Đảng Lao động và công chúng), những cuộc biểu tình với sự tham gia của hàng vạn người vẫn được phép diễn ra ở trung tâm London và ngay trước đại sứ quán Hoa Kỳ.

Các cuộc biểu tình phản đối Cuộc chiến Việt Nam với hàng vạn người tham gia được phép diễn ra ở thủ đô London

Cảnh sát đã phải dùng tới ngựa để ngăn những người biểu tình gây bạo lực và bắt hàng trăm người.

Nhưng trước khi bạo lực nổ ra, nữ diễn viên Vanessa Regrave cùng ba người phản chiến khác vẫn được cho vào trong Đại sứ quán Hoa Kỳ để chuyển thông điệp phản chiến của họ.

Quyền động vật

Sau hơn 40 năm, người Anh ngày nay quan tâm tới quyền của động vật nói chung chứ không chỉ có quyền con người.

Giết mổ súc vật phải được thực hiện nhanh chóng, tối hiểu hóa việc gây đau đớn kéo dài.

Luật pháp buộc những người nuôi thú cảnh đối xử tử tế với chúng. Những người lơ là trong việc chăm sóc chó mèo có thể bị phạt tiền hay bị tòa tuyên án tù.

Ngay hôm Bộ trưởng ngoại giao Việt Nam phát biểu ở New York, tòa ở tây nam Anh đã phạt đôi sinh viên người Trung Quốc 7.000 đô la vì để chó của họ đau đớn trong hơn 24 giờ mới đưa đi bác sỹ.

Những chuyện như thế này gần như không thể xảy ra ở Việt Nam vào thời điểm hiện nay.

Và nó cho thấy những so sánh Việt Nam với Anh Quốc về vấn đề quyền con người hay quyền động vật nói chung là khập khiễng.

Các điện tín mà Wikileaks công bố bắt đầu từ thời Đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên ở Việt Nam Pete Peterson, người đứng cạnh cựu Ngoại trưởng Madeleine Albright

Hơn 3000 bức điện gửi đi từ Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh trong vòng 10 năm với bốn đại sứ Hoa Kỳ khác nhau đã vẽ lên một bức tranh nhiều màu về Việt Nam hiện đại.

Các điện tín do Wikileaks công bố cũng cho thấy quan điểm của Washington đối với Việt Nam sau khi quan hệ được bình thường hóa.

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ đi khắp mọi nơi, gặp đủ mọi loại người trong xã hội và gửi về Bộ Ngoại giao điện tín về mọi vấn đề.

Họ tới các quán bar, karaoke và vũ trường ở Hà Nội để gửi về điện tín "Sex and the City" tạm dịch "Tình dục và thủ đô".

Họ vào các quán sách để đánh đi điện tín những cuốn sách nào không có mặt ở Hà Nội.

Họ gặp con trai cố Tổng Bí thư Lê Duẩn để tìm hiểu về cuộc chiến chống tham nhũng.

Họ gặp các nhà báo và nói chuyện về tự do ngôn luận.

Họ gặp những người khác quan điểm với chế độ để hỏi ý kiến của họ về tự do chính trị tại Việt Nam.

Họ cũng yêu cầu phía Việt Nam tăng địa bàn hoạt động của Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh để nhân viên ngoại giao có thể tới nhiều tỉnh thành của Việt Nam hơn.

Thậm chí Hoa Kỳ còn gắn việc mở Lãnh sự quán Việt Nam ở Houston với việc mở rộng địa bàn hoạt động của Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh.

Về mặt tích cực, bức tranh chung về Việt Nam có thể thấy qua các điện tín là một xã hội ngày càng cởi mở hơn, đời sống vật chất khấm khá hơn và cơ hội làm ăn cho các doanh gia ngày một nhiều.

Về mặt tiêu cực, các nhà lãnh đạo Việt Nam quá nặng về kiểm soát thay vì cung cấp dịch vụ cho người dân, quá chú ý tới hình thức mà ít để ý tới nội dung và quá quan tâm tới lợi ích của Đảng trong khi thiếu tính bao dung với dân chúng.

'Vật cản'

Trong các cuộc nói chuyện với Hoa Kỳ, một số nhà lãnh đạo ở các cấp và các tỉnh thành của Việt Nam có vẻ mong muốn đẩy nhanh tốc độ cải cách trong đó có cải cách chính trị.

Nhưng những người ủng hộ cải cách chính trị, Washington nhận định, chỉ là "thiểu số" và sự phát triển ở Việt Nam trong lĩnh vực này sẽ tiếp tục trì trệ.

Điện tín đánh đi hôm 22/1/2007 từ Lãnh sự quán ở thành phố Hồ Chí Minh nhận định sau cuộc gặp với Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Đà Nẵng Trần Văn Minh [hiện là Phó trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng]:

"So sánh sự phát triển của Đà Nẵng với giao thông hỗn độn ở Việt Nam, Chủ tịch Minh nói với Phó Tổng lãnh sự rằng không giống như ở phương Tây, nơi lái xe có thể nhấn ga và phóng như bay trên xa lộ thẳng tắp, ở Việt Nam lái xe phải "thông minh và bẻ bánh lái quanh những vật cản trên đường phố."

Trong điện tín Hoa Kỳ cũng thể hiện mong muốn Việt Nam có những nhân vật có đầu óc cởi mở trong chính quyền để họ có thể hợp tác và giúp Việt Nam phát triển.

Vai trò của Đảng

Hoa Kỳ nói thế hệ trẻ đại diện cho tương lai của Việt Nam trong khi thế hệ già vẫn còn nặng về quá khứ

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ có vẻ nhận định Đảng Cộng sản là người hãm phanh các cải cách và các mối quan hệ của Việt Nam đối với phương Tây.

Nhiều điện tín nói về sự "ám ảnh" của Đảng Cộng sản với "diễn biến hòa bình" và "tự diễn biến."

Họ cũng nói về mối nghi ngờ của các quan chức cao cấp của Đảng đối với Washington.

Nhưng một điện tín do Đại sứ Michael Michalak gửi về hồi tháng Bẩy năm 2009, thời điểm xảy ra vụ bắt giữ một số nhà hoạt động trong đó có luật sư Lê Công Định, đánh giá rằng lãnh đạo về phía Đảng và về phía Nhà nước cũng chia sẻ mối lo ngại chung về những nhóm, những nhân vật có thể làm chế độ lung lay.

Washington nói Đảng và chính quyền có vẻ hay giương gậy để trấn áp những công dân không nghe lời của chính mình mỗi khi có những đợt tạm lắng trong đó họ chưa hoặc không cần tới "củ cà rốt" của Hoa Kỳ và phương Tây.

Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ xem giới lãnh đạo đã già của Việt Nam là đại diện cho quá khứ trong khi những người trẻ tuổi đại diện cho tương lai.

'An ninh trị'

Một trong các điện tín đánh đi từ Hà Nội cũng dùng từ "Securocrat" tức "An ninh trị" để gọi các nhà lãnh đạo Việt Nam.

Nhiều bức điện khác nhau kể lại chuyện Bộ Công an đã đưa ra những cáo buộc về chuyện các nhà ngoại giao Hoa Kỳ gặp gỡ "bí mật" hay "khuyến khích" các nhân vật "chống nhà nước".

Các câu trả lời của phía Hoa Kỳ luôn là họ đi tới đâu cũng có sự đồng ý hoặc giám sát của phía chính quyền hay công an Việt Nam và không thể có chuyện "bí mật" gặp gỡ.

Và Hoa Kỳ luôn bảo vệ quyền gặp mọi đối tượng thuộc mọi giới trong xã hội Việt Nam.

Về sự nghi kỵ và giám sát của phía Việt Nam đối với Hoa Kỳ, điện tín "How not to make friends", tạm dịch "Những việc không nên làm khi kết bạn" đã kể chi tiết việc công an Việt Nam "bám đuôi" và cản trở các cuộc gặp của phái đoàn từ Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ ở Việt Nam hồi năm 2002.

Điện tín nhận định "Những cố gắng của Chính phủ Việt Nam, mà về căn bản họ không giấu diếm, để kiểm soát phái đoàn để lại ấn tượng tồi tệ hơn về Việt Nam so với nội dung của các cuộc gặp mà Chính phủ Việt Nam có vẻ quá lo ngại."

Những cố gắng của Chính phủ Việt Nam, mà về căn bản họ không giấu diếm, để kiểm soát phái đoàn để lại ấn tượng tồi tệ hơn về Việt Nam so với nội dung của các cuộc gặp mà Chính phủ Việt Nam có vẻ quá lo ngại.

Những cố gắng này bao gồm việc an ninh Việt Nam "bám đuôi" và vờ vào lễ chùa để nghe các cuộc nói chuyện, sách nhiễu những người muốn hay đã gặp phái đoàn, đề nghị phái đoàn đi xe của phía Việt Nam (và yêu cầu phải trả tiền) hay bố trí thật nhiều cuộc gặp chính thức để phái đoàn không còn thời gian gặp những nhân vật họ muốn gặp.

Năm năm sau đó, một điện tín mật hồi tháng Tư năm 2007 nói "cố gắng lần thứ hai của Đại sứ [Michael Marine] nhằm tổ chức một sự kiện tại nhà riêng với gia đình của các nhà bất đồng chính kiến chính trị đã bị cảnh sát ngăn chặn."

"Bốn trong số năm người được mời đã hoặc bị ngăn không cho rời nhà hoặc bị giữ ở đồn công an để họ không đến được nhà Đại sứ."

Bệnh 'hình thức'

Một số bức điện mật trải dài trong các năm khác nhau cũng đề cập tới mối quan tâm quá nhiều tới hình thức ở Việt Nam và ít quan tâm tới nội dung.

Khi bà Hillary Clinton tháp tùng Tổng thống Bill Clinton Hà Nội hồi cuối năm 2000 và muốn có tọa đàm với các phụ nữ Việt Nam, phía Việt Nam quan tâm nhiều hơn tới hình dạng của chiếc bàn, vị trí bà Clinton sẽ ngồi, số đại biểu mỗi bên tham dự và chỗ họ sẽ ngồi hơn cả nội dung mỗi bên sẽ nói.

Phía Hoa Kỳ "kinh ngạc" khi Việt Nam sẵn sàng chấp nhận khả năng sẽ không có tọa đàm giữa bà Clinton với phụ nữ Việt Nam hồi năm 2000 chỉ vì chiếc bàn và vị trí ngồi của chủ và khách

Điện tín hồi tháng Mười Hai năm 2000 nói những tranh cãi kéo dài quanh những vấn đề này khiến đại diện của bà Clinton nói với phía Việt Nam rằng ông đã gần tới nước phải hủy tọa đàm và sẽ tổ chức một sự kiện riêng cho bà Clinton mà không có sự tham gia của phía chính quyền.

Việc Việt Nam không muốn bà Clinton ngồi ở trung tâm bàn tọa đàm hình bán nguyệt mà chia sẻ vị trí này cùng một đại diện Việt Nam khiến phía Hoa Kỳ nhận định:

"Thật đáng kinh ngạc, phía Chính phủ Việt Nam sẵn sàng chấp nhận khả năng cuộc tọa đàm về các vấn đề phụ nữ sẽ bị hủy chỉ vì vấn đề tượng trưng là bà không được ngồi ở giữa bàn.

"Điều này nhắc người ta nhớ lại những tranh cãi kéo dài nhiều tháng về hình dạng chiếc bàn trong Hòa đàm Paris cách đây nhiều thập niên."

Giọng văn trong các điện tín mật của Hoa Kỳ có vẻ cho thấy Washington dường như đã thực sự quên đi Cuộc chiến Việt Nam để "bắc cầu qua dòng sông đau khổ" như lời Đại sứ Hoa Kỳ đầu tiên tại Việt Nam Douglas Pete Peterson tuyên bố khi tới Hà Nội hồi năm 1997.

Những thông điệp mà các nhà ngoại giao Mỹ gửi đi từ Việt Nam thường đánh giá cao mong muốn hợp tác với Hoa Kỳ của phía Việt Nam và đề nghị Washington có những động thái để quan hệ song phương có chiều sâu hơn, chẳng hạn không đưa Việt Nam vào danh sách Các nước Cần quan tâm Đặc biệt về tôn giáo CPC.

Và trong khi Việt Nam xem các động thái của Hoa Kỳ liên quan tới nhân quyền là "sự can thiệp vào nội bộ", các điện tín cho thấy kẻ cựu thù của Việt Nam chỉ đơn giản coi đó là việc bảo vệ những quyền con người căn bản nhất - quyền được có quan điểm và nói ra quan điểm, quyền được tự do đi lại, tự do tín ngưỡng, tự do lập hội và hội họp.

Các điện tín của Hoa Kỳ cũng nói họ thấy có sự khác biệt rõ rệt giữa cách suy nghĩ của các nhà lãnh đạo hiện nay và của thế hệ trẻ ở Việt Nam, những người vẫn được gọi là "thế hệ a còng".

Nhưng giới ngoại giao Hoa Kỳ không nhất thiết xem đây là điều tiêu cực.

Ngược lại họ coi đó là dấu hiệu cho thấy những thay đổi theo hướng tích cực ở Việt Nam sẽ xảy ra trong tương lai.

Khoảng cách giàu nghèo là một trong những vấn đề cần sự góp sức của toàn xã hội để giải quyết

Tuần qua có những dấu hiệu đáng mừng ở Hà Nội khi người nhiều quyền lực nhất nước và những người đứng đầu thành phố có xu hướng đối thoại và tham vấn.

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã gặp hàng chục chuyên gia để bàn chuyện kinh tế giữa lúc lạm phát vẫn ở mức trên 20% và người dân tiếp tục đổ xô đi mua vàng vì mất niềm tin vào tiền đồng và nền kinh tế.

Các lãnh đạo thành phố Hà Nội gồm bí thư thành ủy, chủ tịch thành phố, trưởng ban tuyên giáo và giám đốc công an gặp gỡ những trí thức phản đối thông báo cấm biểu tình mà ủy ban thành phố đưa ra.

Tiến sỹ Nguyễn Quang A, một trong những người tham gia nhiều cuộc biểu tình, nói những cuộc tiếp xúc như thế này đáng ra đã phải diễn ra từ lâu và thường xuyên hơn.

Trung Quốc bắn chết hàng chục binh sĩ Việt Nam hồi năm 1988, giết hàng nghìn người trong cuộc chiến chiến biên giới năm 1979 và bắn chìm tàu cùng hàng chục lính miền nam Việt Nam hồi năm 1974, nhưng Việt Nam vẫn 'giao thiệp' hết sức lịch sự với Trung Quốc.

Trung tướng Nguyễn Chí Vịnh vừa tuyên bố "...Nếu Việt Nam cần sự ủng hộ, đồng cảm, hợp tác và phát triển thì còn có ai hơn một nước Trung Quốc Xã hội chủ nghĩa láng giềng" ngay cả sau khi Bắc Kinh nói thẳng họ không đàm phán với Việt Nam về đảo Hoàng Sa mà họ chiếm từ năm 1974.

Vậy có lý do gì để chính quyền không đối thoại với chính người dân trong nước, những người xuống đường hòa bình để phản đối Bắc Kinh.

Một chính quyền văn minh là chính quyền dùng sức mạnh của lý lẽ để thuyết phục người dân chứ không phải dùng tới sức mạnh cơ bắp.

Việt Nam đang cần có sự tham gia rộng khắp của nhiều tầng lớp trong xã hội để giải quyết một loạt các vấn đề phát triển, trong đó có sự bất công, bất bình đẳng và ở mức độ nào đó sự bất lực trong cuộc chiến chống tham nhũng.

Khoảng cách giàu nghèo

Bức ảnh trên do một độc giả ở thành phố Hồ Chí Minh gửi tặng BBC.

Nó tương phản với bức ảnh có trong phần cuối bài với bảy chiếc Ferrari, mỗi chiếc lên tới vài trăm ngàn đô la Mỹ, cộng thêm xe Bentley và Rolls Royce đỗ bên ngoài một nhà hàng không phải loại sang trọng ở thành phố Hồ Chí Minh.

Một chiếc xe Bentley có giá lên tới nửa triệu đô la trong khi xe Rolls Royce đắt hơn gấp đôi như vậy.

Riêng tiền bảo hiểm của xe Bentley đã có thể lên tới nửa tỷ đồng Việt Nam một năm.

Trong khi đó tại những vùng nghèo của Việt Nam vẫn có những người dân sống nhờ vào chưa tới 20 kg thóc mỗi tháng.

Một nhà bình luận nói với BBC: "Thật đáng tiếc! Tôi nghĩ thanh niên ở Sài Gòn không có hoài bão gì khác ngoài ham muốn vật chất và những thứ hời hợt.

"Họ giống như các thanh niên Singapore tội nghiệp.

"Tôi đã mất nhiều niềm tin vào con người."

Ý kiến độc giả

Một bức ảnh người đi xe máy chở phản tượng tự được BBC đưa lên trang Facebook đã nhận được hơn 60 phản hồi.

Marshall Trần viết: "Người giàu họ có tiền họ làm gì là quyền của họ, tiền của họ có mất mát là mất mát của họ!

"Ngu hay khôn cũng là họ, hoang phí lãng phí là của họ! Không hiểu lôi ra bàn làm gì."

Độc giả Thanh Le cũng có vẻ ủng hộ ý kiến của Marshall Trần:

"Mình chẳng biết BBC có ý gì khi đăng những tấm ảnh như thế này, vì ở nước nào cũng có giàu nghèo cả không riêng gì ở VN.

"Mình thấy BBC làm như vậy tạo điều kiện cho nhiều nhiều người có dịp chửi mắng chế độ mà thôi.

"Cũng giống như báo chí VN trước đây (bây giờ ít đi rồi) ghét Mỹ là lôi những cái xấu của người Mỹ ra mà chửi, mà bàn luận rồi so sánh này nọ chứ không nêu những cái hay, tiến bộ của họ

Nhưng cũng có những ý kiến ngược lại.

Người dùng Facebook có tên 'Motherland He He' viết: "Đừng ai lấy hoàn cảnh hàng xóm ra để tự nâng mình lên.

"Mỹ phân hóa giàu nghèo thì không có nghĩa Việt Nam cũng được thế."

Trong khi đó bạn Tong Duy cũng có ý kiến dài về chủ đề này: "Ở các nước phát triển, có phân hóa giàu nghèo nhưng người nghèo còn có trợ cấp thất nghiệp, trợ cấp xã hội để nuôi sống qua ngày.

"Nói chung người giàu không ăn trên ngồi trốc, không [phải không] quan tâm đến xã hội xung quanh, nhiều tỉ phú còn tìm cách lập các quỹ cứu trợ ra đến quốc tế sau khi vấn đề nghèo đói ở quốc gia họ được giải quyết cơ bản.

"Còn ở Việt Nam thì ai nghèo chỉ có nước đi ăn xin, lê lết, bán vé số, móc bọc nilon dưới kênh hôi thúi, nằm ngủ vật vạ đầy đường đầy chợ ... trong khi đó có một số người lại xài quá sang, đem vàng ném thi xuống sông Sài Gòn khu Thanh Đa, mua SIM điện thoại trị giá 1,7 tỉ VND, đi xe hàng triệu đô, quan trọng là nhiều nguồn thu của những người đó bị xã hội nghi ngờ là bất chính, thiếu minh bạch.

"Vấn đề phân hóa ở đây là quá chênh lệnh giữa một bên là mót từng bữa ăn, còn một bên là quá xa hoa."

Ferrari và xe gắn máy

Người ta có thể thấy bẩy chiếc Ferrari sánh vai cùng xe Bentley và Rolls Royce ở bên ngoài một nhà hàng ở thành phố Hồ Chí Minh

Trở lại với vấn đề 'xã hội hóa' việc giải quyết các vấn đề phát triển tại Việt Nam, nhiều trí thức tâm huyết đã đưa ra một loạt ý kiến và kiến nghị.

Họ muốn để người dân và các tổ chức phi chính phủ có vai trò lớn hơn trong nhiều lĩnh vực.

Các tín đồ muốn có không gian để quảng bá cách sống có trách nhiệm, quan tâm tới vật chất ít hơn và sống vì đồng loại nhiều hơn.

Các kinh tế gia muốn ý kiến của họ được lắng nghe và muốn kinh tế nhà nước nhỏ lại để tư nhân có đất phát triển và cũng để tránh tình trạng thất thoát hàng tỷ đô la tiền thuế của dân như Vinashin.

Những người chống tham nhũng lại muốn họ có những kênh để chính quyền và dư luận biết tới mức độ lan tràn của tệ nạn này cũng như sự ngoảnh mặt làm ngơ ở nhiều cấp.

Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang theo xu hướng nhà nước đóng "vai trò chủ đạo" trong hầu hết mọi lĩnh vực.

Trong không gian chung, nếu nhà nước chiếm phần to thì hiển nhiên những đóng góp có thể có của người dân và các tổ chức phi chính phủ sẽ nhỏ lại.

Ở một góc độ nào đó có thể nói nếu nhà nước muốn lái chiếc Ferrari trên xa lộ xã hội thì người dân sẽ bị đẩy ra rìa đường với những gánh nặng cuộc sống của riêng họ trên lưng.

Một cô gái bật khóc khi chứng kiến cảnh những người biểu tình bị bắt hôm 21/8

Cuộc biểu tình lần thứ 11 đã qua đi, đọng lại là hình ảnh những an ninh không đồng phục tung hoành ngang dọc giữa những người biểu tình mà hiện vẫn có người đang bị giam giữ và những giọt nước mắt bất lực của những cô gái trẻ.

Trong video mà nhà báo tự do Đoàn Bảo Châu quay được, một phụ nữ vừa khóc vừa lạc giọng nói: "Mấy người là người ác".

Hà Nội vốn vẫn nổi tiếng với câu "Chẳng thơm cũng thể hoa nhài, Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An".

Hà Nội bây giờ còn được mở rộng hơn xưa và người ta có quyền kỳ vọng có thêm nhiều người Hà Nội thanh lịch.

Nhưng những gì chính quyền và một số người dân Hà Nội thể hiện trong 11 tuần qua có lẽ làm nhiều người Hà Nội gốc xấu hổ.

Người ta đã nhại cả những câu thơ đẹp đẽ để ghi lại những sự cố ở Hà Nội trong mùa hè 2011:

Những bàn chân dẫm xuống mặt dân
Những đôi mắt ếch nhìn đôi mắt
Buồn ở đâu hơn ở chốn này

To ra nhưng không lớn lên

Các trí thức như Giáo sư Nguyễn Huệ Chi (trái) và Nguyên Ngọc (phải) không có mặt trong cuộc biểu tình hôm 21/8

Trở lại cuộc biểu tình lần thứ 11, rất nhiều trí thức có tên tuổi như Nguyễn Quang A, Nguyễn Huệ Chi, Nguyên Ngọc đã vắng mặt vì những lý do khác nhau.

Đây có vẻ là sự lặp lại của cuộc biểu tình lần thứ bẩy khi nhóm biểu tình nhỏ, cũng không có mặt các trí thức tên tuổi, bị đưa lên xe bus chở về Mỹ Đình.

Điểm khác là lần này không có ai "bị khiêng như một con vật" và bị đạp vào mặt ngay giữa phố.

Nhưng đây là lần đầu tiên có nhiều người bị giam giữ qua đêm, thậm chí có người bị tạm giữ sang ngày thứ ba.

Tạm bỏ qua quy định không số, không người ký mà các trí thức nói rằng không có giá trị pháp lý, cách thức giải tán biểu tình của chính quyền Hà Nội cho thấy thủ đô có to ra nhưng không lớn lên.

Việc 'dân hóa' giải tán biểu tình bằng cách dùng tới những người mặc thường phục, có những người trông khá bặm trợn, có thể được lực lượng công an cho là thông minh nhưng không văn minh.

Bộ đồng phục với phù hiệu và số hiệu thể hiện tính chịu trách nhiệm của lực lượng công an đối với các hành động của họ.

Vụ Đại úy Minh mặc thường phục và đạp vào mặt anh Nguyễn Chí Đức là bài học gần đây nhất cho công an Hà Nội.

Hơn nữa nhóm nhỏ người biểu tình đã bị giải tán cho dù họ không lấn chiếm lòng đường và bị bắt khi họ đang đi trong khu vực công cộng bên Hồ Hoàn Kiếm.

'Mời' chứ không bắt

An ninh ở Hà Nội nói hôm 21/8 rằng họ chỉ 'mời' chứ không 'bắt' người lên xe buýt

Bản thân phía công an mặc thường phục cũng có những tuyên bố bất nhất.

Họ nói qua loa cầm tay với một phụ nữ phản đối việc bắt người: "Đây không phải là bắt đâu mà chúng tôi mời chị lên xe."

Nhưng sự "mời" của người Hà Nội Mới là lời mời không thể từ chối.

Cả thảy 47 người biểu tình chống Trung Quốc đã được "mời" lên xe, nhiều người sau đó bị mời ăn "cơm tù" và ngủ qua đêm tại trụ sở công an.

Sau vụ này, có người hài hước nói "Đề nghị giải tán và bầu lại nhân dân mới."

Nhìn lại lịch sử, có thể nói sự khinh ghét Trung Quốc hiện nay của nhiều người dân Việt Nam có nhiều phần do sự dẫn dắt của Đảng Cộng sản.

Đảng luôn thể hiện rõ sự yêu ghét rõ rệt với các kẻ thù khi những nhà tuyên truyền của Đảng bảo "BỌN thực dân ở đâu cũng thế" hay "O du kích nhỏ giương cao súng, THẰNG Mỹ lênh khênh bước cúi đầu".

Trong những câu chuyện cảnh giác phát trên đài phát thanh hồi năm 1979, người dân luôn được tuyên truyền đề phòng những "âm mưu và thủ đoạn" của Trung Quốc.

Tiếng Trung Quốc thậm chí gần như bị bỏ xó trong nhiều năm sau đó.

Nhiều người thuộc lòng những câu hát:

"Quân xâm lược bành trướng dã man.
Đã giày xéo mảnh đất tiền phương.
Lửa đã cháy và máu đã đổ.
Trên khắp nẻo biên cương..."

Bản thân sự khẳng định "Trường Sa, Hoàng Sa là của Việt Nam" cũng đã được các nhà tuyên truyền đưa vào một số ca khúc.

Đây Trường Sa, kia Hoàng Sa
Ngàn bão tố phong ba
Đã vượt qua, vượt qua...

Cách mạng Hoa Nhài

Một số người bình luận Hà Nội ngăn cấm các cuộc biểu tình một phần vì sợ ảnh hưởng của Cách mạng Hoa Nhài

Lãnh đạo Hà Nội không nói lý do thực sự mà họ lo ngại biểu tình là gì.

Nhưng giới biểu tình và cả những người ủng hộ chính quyền đã đưa ra những nhận định của họ.

Người nói Hà Nội đã thống nhất với Bắc Kinh về việc phải cùng nhau "hướng dẫn dư luận".

Chỉ riêng việc Bộ trưởng Quốc phòng Phùng Quang Thanh phải họp kín với các đại biểu quốc hội cũng cho thấy Việt Nam không muốn "chọc giận Trung Quốc".

Nhưng Việt Nam vẫn mời các tàu chiến của Hoa Kỳ tới thăm viếng mà không sợ Trung Quốc nổi đóa.

Việt Nam vẫn sắm tàu chiến và máy bay chiến đấu của Nga mà không ngại gì Bắc Kinh.

Một số đảng viên và đoàn viên lên các diễn đàn thách thức người dân tập hợp được hàng chục triệu người biểu tình chống Trung Quốc.

Nhưng giới blogger cũng đã nói sức mạnh của người dân sẽ tăng lên gấp bội nếu họ được trả lại quyền được xuất bản, phát hành, lập hội và biểu tình.

Có người lại nhắc tới cuộc Cách mạng Hoa Nhài mới đây ở Bắc Phi và Trung Đông.

Họ nói Đảng Cộng sản lo sợ khả năng bất ổn có thể xảy ra nếu các cuộc biểu tình tiếp diễn.

Nhưng các chính quyền bị kéo đổ trong thời gian gần đây là những chính thể độc tài, tham nhũng và gia đình trị.

Nếu Đảng Cộng sản là đảng của dân, do dân và vì dân như Đảng nói thì có lý do gì để lo sợ?

Và trong khi Đảng cấm người dân biểu tình thì các đoàn viên và đảng viên lại được huy động để hát phục vụ người dân ngay tại những nơi mà người biểu tình muốn tới.

Vậy không hiểu nếu người biểu tình, trong đó có cả những cây violin và guitar, tới hát những bài chống Trung Quốc mà Đảng dạy họ từ khi mới lọt lòng để phục vụ người dân thì liệu Đảng sẽ nghĩ gì.

Hay yêu nước và cả hát những bài yêu nước cũng lại là độc quyền trong một nhà nước độc đảng và người dân được khuyên bảo theo tinh thần của một người dùng Facebook:

"Thành đổ đã có Vua xây
Việc gì gái góa lo ngày lo đêm"?

Có người nói cảnh cháy ở London trong đêm 8/8 làm họ nhớ lại thời máy bay của Hitler ném bom London

Nếu người ta không nhắc tới London và nước Anh khi đưa tin về tình trạng đốt phá, bạo loạn và cướp bóc trong mấy ngày qua, nhiều khán giả sẽ tưởng nhầm họ đang xem những cảnh ở Somalia hay Sudan.

Lửa cháy như Hỏa Diệm Sơn ở khắp nơi khiến có người London nhớ cảnh thành phố bị máy bay của Hitler ném bom hồi năm 1941.

Có những tòa nhà tồn tại qua nhiều đời vua chúa và nhiều cuộc chiến nhưng đã cháy rụi trong đợt bạo loạn bắt đầu từ tối 6/8.

Người Anh cũng chứng kiến cảnh người dân nhảy ra khỏi nhà để tránh bị thiêu đốt, không khác gì cảnh người Hoa Kỳ nhảy khỏi Tòa Tháp đôi ở New York bị tấn công.

Cảnh đập phá, hôi của diễn ra hàng loạt và tàn bạo.

Có cậu học sinh, trông chỉ 14-15 tuổi được một số kẻ côn đồ đỡ dậy khi bị thương ở mặt và máu loang ra đất, nhưng chỉ một phút sau chính những kẻ này đã xúm đông xúm đỏ vào hôi của trong chiếc ba lô đeo trên lưng của em.

Tình trạng bạo loạn tại nhiều nơi khiến cảnh sát không kịp trở tay và số cuộc điện thoại gọi tới dịch vụ khẩn cấp ở London trong ngày 8/8 lên tới 20.000, so với con số 5.000 của những ngày bình thường.

Nhiều người dân London và cả Thị trưởng Boris Johnson đều nói họ thấy xấu hổ khi là người London trong mấy ngày qua.

Bạo loạn

Cảnh sát Anh không dùng tới đạn nhựa hay vòi rồng để đối phó với những kẻ bạo loạn

Mọi chuyện bắt đầu từ cuộc biểu tình hòa bình hôm 6/8 của khoảng 300 người trước cửa đồn cảnh sát tại Tottenham sau khi ông Mark Duggan, người da màu 29 tuổi, bị cảnh sát bắn chết một ngày trước đó.

Người biểu tình đã phải đợi trong nhiều giờ để gặp lãnh đạo cảnh sát và sự cố đã xảy ra lúc chiều tối khi người ta nói một cô gái 16 hay 17 tuổi dùng chai rượu đập cảnh sát.

Cô gái bị cảnh sát đè xuống đường và bạo loạn bắt đầu.

Những người biểu tình đập phá, đốt nhà, cướp bóc và họ tổ chức nhau qua các trang mạng xã hội và đặc biệt qua mạng tin nhắn bảo mật của BlackBerry.

Những thông tin được xác nhận cho tới giờ nay cho thấy người bị cảnh sát bắn chết, Mark Duggan, đã không nổ súng trước.

Cuộc điều tra còn đang tiếp diễn để xác định rõ những diễn biễn dẫn tới cái chết của người bố bốn con mà cảnh sát nói là "tay anh chị có tiếng" tại Tottenham.

Những cuộc bạo loạn vừa qua cũng gây ra cái chết của một thanh niên 26 tuổi, khi anh này bị bắn trong xe hơi ở đông nam London.

Hàng trăm cảnh sát đã bị thương khi đối phó với những kẻ gây rối và cướp phá.

Nghỉ hè

Thị trưởng London Boris Johnson bị người dân chỉ trích vì chỉ cắt ngắn kỳ nghỉ hè để về London sau ba đêm bạo loạn.

Câu hỏi đặt ra là tại sao có tình trạng bạo loạn nổ ra nhanh và lan ra nhiều nơi.

Người ta đưa ra nhiều cách lý giải.

Trước hết phải thấy rằng sự việc xảy ra vào đúng lúc học sinh nghỉ học và nhiều người ở Anh đi nghỉ hè.

Khi sự việc xảy ra, cả thủ tướng Anh, bộ trưởng nội vụ, bộ trưởng tài chính, lãnh đạo phe đối lập và cả thị trưởng London đều đang đi nghỉ ở ngoài nước Anh.

Thủ tướng David Cameron và Thị trưởng London Boris Johnson chỉ trở về hôm 9/8 khi nhiều tòa nhà đã bị cháy rụi, nhiều cửa hàng bị cướp phá và nhiều người dân mất niềm tin vào cảnh sát và chính phủ.

Lực lượng cảnh sát Anh thường không dùng tới những biện pháp cứng rắn như bắn đạn nhựa và vòi rồng.

Ngay cả sau ba đêm bạo loạn kinh hoàng ở London, cảnh sát vẫn quyết định không dùng tới những biện pháp cứng rắn này để tránh thương vong và làm tình hình căng thẳng thêm.

Một số người cho rằng chính sự nhẹ tay của cảnh sát đã khiến cho tình trạng đốt phá và cướp bóc diễn ra trong bốn đêm liền ở London và các thành phố khác trong đó có Liverpool, Manchester và Birmingham.

'Chủ nghĩa tiêu thụ bạo lực'

Nhiều dân thường gặp nạn khi những kẻ côn đồ đốt phá nhà dân và đi cướp đồ

Nhưng cảnh sát Anh cũng đã có kinh nghiệm từ Bắc Ailen, nơi mà sự mạnh tay của cảnh sát và quân đội chỉ khiến bạo lực gia tăng.

Dường như trong những đêm bạo loạn đầu tiên, cảnh sát Anh theo chính sách của đi thay người và tránh gây thương vong cho dân thường mặc dù hơn 100 cảnh sát bị thương.

Cho tới nay chỉ có một người bị những kẻ côn đồ bắn chết trong lúc bạo loạn mặc dù thiệt hại về tài sản có thể lên tới hàng chục triệu đô la.

Về hành vi của những người tham gia bạo loạn, các nhà bình luận đưa ra nhiều ý kiến khác nhau.

Người nói rằng các tay anh chị đã mượn cái chết của anh Mark Duggan và bạo loạn ở Tottenham để điều phối các băng đảng đi gây bạo loạn và cướp của.

Người coi những sự việc diễn ra trong mấy đêm vừa qua là chủ nghĩa tiêu thụ bạo lực khi các nhóm côn đồ cơ hội dùng bạo lực để có được những gì họ muốn, từ đồ ăn, thức uống tới điện thoại di động hay TV màn hình phẳng.

Có người lại nói rằng xã hội Anh đã khiến cho không ai bảo được ai vì các luật lệ hiện hành.

Bố mẹ thấy con đi bạo loạn có khi không dám tát vì sợ phải ra tòa vì đánh con.

Thầy cô giáo thấy học sinh hư không dám bạt tai vì sợ bị kiện.

Cảnh sát thấy những kẻ côn đồ ném đá vào mình không dám đánh lại cũng vì sợ phạm luật và phải ra tòa.

Lý lẽ thanh niên

Một thanh niên bịt mặt lên BBC nói rằng nhiều người trẻ ở Anh muốn người khác không xem họ là đồ bỏ đi

Về phía những người biểu tình và những kẻ bạo loạn, họ cũng có lý lẽ của họ.

Có thanh niên bịt mặt lên TV nói với BBC :"Chúng tôi muốn thấy có thay đổi.

"Chúng tôi muốn người ta thấy chúng tôi có giá trị và chúng tôi muốn có cơ hội.

"Khi người ta tức giận thì không thể trách những việc người ta làm được.

"Người ta làm nhiều điều điên rồ khi người ta giận dữ."

Nhưng không phải tất cả những người tham gia bạo loạn đều giận dữ.

Có những cô gái cười đùa vui vẻ khi kể với BBC về chuyện các cô đi gây sự với cảnh sát và tiện thể mang về nhà những đồ lấy được từ các cửa hàng bị đập phá.

Trong số những người tham gia bạo loạn, người ta cũng thấy có cả những cậu bé mới 10 tuổi.

Nguyên nhân sâu xa

Những kẻ bạo loạn ăn trộm đồ của cả những người bị thương trong những ngày vừa qua

Nếu theo dõi tin thức về thanh thiếu niên Anh trong những năm gần đây, người ta có thể thấy tuổi trẻ ở đất nước từng bị gọi là Broken Britain (Nước Anh Tan nát) thua kém xa so với những người trẻ tuổi ở các nước khác về học tập và cách sống.

Đơn cử một tít báo của tờ The Independent từ hồi năm 2004: "Không lành mạnh, không hạnh phúc và không có lòng tự trọng - Thiếu niên Anh bị giới trẻ thế giới bỏ lại sau".

Trong khi đó cách đây hai năm, một cuộc khảo sát cho thấy giới trẻ Anh uống rượu và say rượu đứng hàng thứ ba tại Châu Âu.

Tình trạng sử dụng ma túy và băng đảng cũng đã được nhiều báo Anh nói tới.

Người ta nói rằng một thế hệ trẻ ở nước Anh lớn lên trong hoàn cảnh các bậc phụ huynh không bao giờ dám nói "không" với các con.

Nhiều trẻ em cũng cũng bị cha bỏ rơi từ sớm trong khi người mẹ quá bận bịu với công việc để có thể dạy dỗ con cái.

Không ít trường hợp các ông bố bà mẹ cũng còn là tấm gương xấu cho giới trẻ khi họ lười lao động, thích sống nhờ tiền trợ cấp, nghiện rượu, thuốc lá và cả ma túy.

Phiên họp bất thường

Trước cảnh vô luật lệ kéo dài nhiều đêm, quốc hội Anh đã hoãn nghỉ hè để họp phiên bất thường

Tất cả những điều này xảy ra trong một xã hội tiêu thụ mà khoảng cách giàu nghèo tăng mạnh khi có người nhận mức lương dưới 20.000 bảng Anh so với con số hàng trăm ngàn hay hàng triệu bảng của nhiều người khác.

Các cuộc bạo loạn vừa xảy ra ở nước Anh làm cho người ta phải nhìn lại các chính sách xã hội và pháp lý.

Quốc hội Anh sẽ nhóm họp phiên bất thường trong ngày 11/8 giữa kỳ nghỉ hè của dân biểu.

Người ta có thể bàn bạc nhiều vấn đề nhưng với tình trạng suy thoái kinh tế và hàng triệu người đang thất nghiệp, trong đó có nhiều thanh niên, giải quyết các vấn đề hiện nay là nhiệm vụ có lẽ của nhiều nhiệm kỳ thủ tướng.

Ông Cù Huy Hà Vũ bị kết án bẩy năm tù giam chủ yếu vì những gì ông nói ra.

Một ngày tù ngàn thu ở ngoài
Lời nói người xưa đâu có sai

Đó là thơ của nhà lãnh đạo Hồ Chí Minh, Chủ tịch đầu tiên của nội các Việt Nam hiện đại hồi năm 1945 mà trong đó thanh niên 26 tuổi Cù Huy Cận là một bộ trưởng.

Tính như vậy, con trai của người từng tiếp quản lễ thoái vị của Vua Bảo Đại đã bị kết án tới hơn 2,5 triệu cái "thu ở ngoài".

Tội trạng chính thức được đưa ra và khẳng định lại tại phiên phúc thẩm mới đây là "tuyên truyền chống nhà nước Xã hội Chủ nghĩa", chủ yếu qua các bài viết và trả lời phỏng vấn.

Các nhà nước xã hội chủ nghĩa vốn vẫn thường nghèo hơn nhà nước tư bản nhưng tự hào vì họ có lý tưởng cao đẹp.

Họ cũng cho rằng họ có một xã hội với những "con người xã hội chủ nghĩa" và giá trị đạo đức hơn hẳn những xã hội tư bản bị "đồng tiền lũng đoạn".

Nhưng không thấy có nhà nước tư bản nào có tội hình sự "tuyên truyền chống nhà nước Tư bản Chủ nghĩa" cả.

Trên thực tế chống nhà nước là điều mà phe đối lập được thực hiện một cách hợp pháp qua các dân biểu đổi lập và chính phủ đối lập.

Tòa án và ngành công an trong xã hội tư bản thường có vị trí độc lập và không phải là công cụ chính trị của chính phủ đối với người dân của chính nước họ.

Truyền thông tại các nước mà Việt Nam muốn có quan hệ tốt như Anh, Pháp, Đức, Hoa Kỳ hầu hết do tư nhân và người dân sở hữu chứ không phải là của đảng như ở các nước xã hội chủ nghĩa.

Và ít nhất xã hội tư bản cũng có nhiều điểm hấp dẫn tới mức hàng triệu người Việt Nam từng bỏ nước ra đi và hiện đang sinh sống chủ yếu tại Hoa Kỳ, Pháp, Nga, Đức và Anh, những người mỗi năm gửi hàng tỷ đô la về Việt Nam.

Dòng người di cư bất hợp pháp tới các nước Châu Âu trong đó có Anh vẫn đang là vấn nạn và người ta sẵn sàng bỏ ra hàng chục ngàn đô la và nhiều khi bỏ mạng để rời Việt Nam tới các vùng đất mới.

Cơ bắp gân guốc

Trở lại với vụ án ông Cù Huy Hà Vũ, trước bản án vừa được tòa phúc thẩm giữ nguyên hôm 2/8, một số người dửng dưng, một số phẫn nộ và một số hân hoan theo kiểu 'đáng đời Cù Huy Hà Vũ'.

Trong số những người hân hoan, dù là tự nguyện hay bắt buộc, có Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam Trần Bình Minh.

Ông cho phát đi phóng sự dài 15 phút về vụ Cù Huy Hà Vũ vào giờ cao điểm hôm 4/8.

Đài truyền hình là cơ quan truyền thông có vị trí đặc biệt.

Họ vào phòng ăn, phòng khách, phòng ngủ của hàng chục triệu hộ gia đình ở Việt Nam.

Bởi vậy, sức mạnh của truyền hình là ghê gớm.

Do cơ bắp gân guốc này của truyền hình, các xã hội tư bản luôn cố gắng để các đài phát hình không thiên vị bất cứ bên nào.

'Không chống Đảng'

Truyền hình xã hội chủ nghĩa trong khi đó đã hoàn toàn thiên vị trong phóng sự về ông Hà Vũ.

Ông Hà Vũ nói trước tòa rằng ông "không chống Đảng".

Ông cũng nói "bốn thế hệ trong gia đình" ông đã "chiến đấu và hy sinh vì đất nước".

Nhưng trong phóng sự của VTV1, vị tiến sỹ không nói một lời nào.

Các luật sư của ông cũng không thấy lên tiếng.

Vợ ông, bà Nguyễn Thị Dương Hà và em gái ông, bà Cù Thị Xuân Bích, người không được phép vào dự phiên xử phúc thẩm, cũng không thấy nói gì.

Giáo sư Nguyễn Huệ Chi, người kêu gọi được hàng ngàn người ký tên đòi trả tự do cho ông Hà Vũ, không thấy xuất hiện cho dù người ta tố cáo ông gian dối.

Đây đều là những người rất dễ tiếp cận và có lẽ sẽ không ngại trả lời VTV1, nhưng họ đều 'im tiếng'.

Câu hỏi đặt ra là vì sao VTV1 làm phóng sự một chiều như vậy?

Và câu hỏi lớn hơn có lẽ dành cho các vị tổng biên tập tối cao trong Bộ Chính trị, vì sao cần có thêm một đòn giáng của VTV sau khi đã có bản án tới bẩy năm cho con của một trong những người khai quốc công thần?

Phải chăng bản án hàng triệu 'thu ở ngoài' chưa đủ phục vụ mục tiêu tuyên truyền và răn đe những người khác hãy chỉ thì thầm những suy nghĩ và trăn trở của họ với chính bản thân?

Hình ảnh trên YouTube mà người ta nói quay cảnh Đại úy Minh đạp vào mặt người biểu tình

Mấy tuần gần đây người ta bàn tán nhiều tới những câu chuyện liên quan tới hai vị đại úy và một vị tiến sỹ.

Tiến sỹ Cù Huy Hà Vũ chịu nguyên bản án sơ thẩm bẩy năm tù giam và ba năm quản chế trong phiên phúc thẩm hôm 2/8.

Đại úy công an Minh ở Hà Nội dường như đã bị đình chỉ công tác trong tuần này sau khi xuất hiện video clip trong đó một người trông giống ông Minh đạp vào mặt một người biểu tình.

Đại úy quân đội Minh lên blog cá nhân bảo vệ bài viết trên tờ Quân đội Nhân dân mà trong đó ông dùng tới những từ "rác đen" và "nấm độc" khi nói về blog của những nhân sỹ, trí thức nổi tiếng của Việt Nam.

Vị đại úy quân đội này khẳng định nhiều lần rằng "cái gọi là "báo chí lề trái" thực chất chỉ là một thứ "rác rưởi" trên xa lộ thông tin toàn cầu internet."

Nhưng rồi trong cả hai bài viết chính thức trên báo cũng như bài phản hồi trên blog, người viết không hề đưa ra bất kỳ dẫn chứng cụ thể nào, không nêu tên của bất kỳ blogger nào và cũng không đưa ra được 'tác hại' rõ ràng nào mà các blog "nấm độc" gây ra đối với xã hội.

Trong khi đó trên blog cá nhân của Đại úy Minh cũng có một bài viết về BBC với tựa đề "Phóng viên BBC bị "đập vỡ mõm" vì "hỏi xoáy".

Đại úy quân đội nhân dân có vẻ hỉ hả khi thấy vị cựu Chủ tịch Mường Nhé chửi thề với người thực hiện phỏng vấn và bình luận: "...Nghe cựu chủ tịch huyện Mường Nhé Giàng A Dình trả lời phỏng vấn BBC mà sướng quá trời.

"Thật là một người dân tộc khảng khái, mạnh mẽ, biết cách đập vào mồm bọn phản động."

Nhưng rồi cũng chính Đại úy này lại than phiền về chuyện những phản hồi cho các bài bình luận về thế giới blog của ông "tràn ngập những lời chửi bới tục tĩu, bậy bạ, suy luận nhố nhăng."

Qua cách viết của Đại úy Minh có thể suy luận ông cho rằng cán bộ nhà nước chửi thì được, còn "lũ" dân thường thì không.

'Đổi trắng thay đen'

Sang chuyện đại úy công an mà người ta cho là đã đạp vào mặt người biểu tình Nguyễn Chí Đức, người đứng đầu ngành công an ở Hà Nội kết luận: "Không có căn cứ xác định anh Nguyễn Chí Đức bị lực lượng làm nhiệm vụ đảm bảo an ninh trật tự đánh, đạp khi tham gia biểu tình".

Còn bản thân anh Đức nói với BBC: "Họ đã xúc phạm danh dự của tôi, mà họ lại là đồng chí của tôi. Họ đổi trắng thành đen, làm tôi rất buồn."

Họ đổi trắng thành đen, làm tôi rất buồn.

Nhân vụ này có cư dân mạng bình luận: "Vui thật, vụ anh Đức biểu tình viên đập mặt vào gan bàn chân anh CA Minh, làm hỏng dép Bitis nâng niu bàn chân Việt."

Trước vụ anh Đức bị nhân viên công lực lấy chân đạp vào mặt, một tình huống ngược lại đã xảy ra.

Video clip quay cảnh thiếu nữ tên Linh ở thành phố Hồ Chí Minh tát cảnh sát viên tập sự Vũ Quang Long.

Kết quả, cô Linh đã bị khởi tố.

Qua hai sự việc này người ta có thể nghĩ video clip dân tát vào mặt cán bộ sẽ được dùng làm bằng chứng nhưng video clip cán bộ đạp vào mặt dân thật ít sức thuyết phục với chính quyền.

'Bất bình thường'

Ông Cù Huy Hà Vũ tiếp tục phải chịu mức án bẩy năm tù giam và ba năm quản chế tại phiên tòa phúc thẩm hôm 2/8

Tới chuyện Tiến sỹ luật Cù Huy Hà Vũ, báo chí chính thống của Việt Nam, kể cả báo Quân đội Nhân dân của Đại úy Minh chỉ đưa tin theo một chiều, đó là chiều của nhà nước hay chiều được nhà nước đồng tình.

Không hề thấy báo chí chính thống phỏng vấn gia đình Tiến sỹ Hà Vũ, hay những trí thức đã ký tên đòi trả tự do cho ông.

Nhưng tờ báo Tin nhanh Năng lượng Mới vừa cho đăng bài nhận định về ông Hà Vũ của Giáo sư Trần Chung Ngọc mà báo nói đã được đăng trên Tạp chí Nhân quyền Việt Nam.

Giáo sư Ngọc nói "đầu óc của Cù Huy Hà Vũ quả thật thuộc loại bất bình thường".

Vị giáo sư này không bình luận gì về lý lẽ hai bên tại tòa mà chỉ qua những phát ngôn của Tiến sỹ Hà Vũ mà dường như ông có được qua internet để chứng minh rằng vị tiến sỹ này "ăn nói vu vơ" và "thiếu hiểu biết".

Giáo sư Ngọc hoàn toàn có quyền bày tỏ quan điểm cá nhân của ông về Tiến sỹ Hà Vũ và ông đã tìm được diễn đàn.

Nhưng gia đình vị tiến sỹ lại không được bất kỳ tờ báo nào trong số hàng trăm ấn phẩm báo chí ở Việt Nam dành cho không gian để nói lên quan điểm của họ.

Công nhận VTV siêu đẳng, có hai ngày mà tìm được từng ấy người để lên TV kể từng ấy tội.

Trong khi đó những người chỉ trích ông Hà Vũ lại được truyền hình nhà nước chú ý tới đến mức một người dùng Facebook lên tiếng:

"Công nhận VTV siêu đẳng, có hai ngày mà tìm được từng ấy người để lên TV kể từng ấy tội.

"May mà hết thời nhà vệ sinh công cộng, không thì cái bác gì vũ trụ ấy khéo còn bị kể thêm tội đi không dội nước nữa kia."

Lại nhớ khi Đại biểu Quốc hội Nguyễn Minh Thuyết đòi điều tra độc lập vụ Vinashin, báo của chính phủ đã công khai tấn công vị đại biểu này.

Qua những chuyện này có thể đặt câu hỏi phải chăng tuyên truyền chống nhân dân thì được, nhưng chống nhà nước thì không?

Bà Pratibha Patil, Tổng thống Ấn Độ trao huy chương Fields cho Giáo sư Ngô Bảo Châu

Bốn tuần sau khi Giáo sư Ngô Bảo Châu có blog phê phán phiên tòa xử Tiến sỹ Cù Huy Hà Vũ và ca ngợi dũng khí của ông Vũ trước tòa, báo Công an Nhân dân có bài phản pháo.

Bình thường báo này mau mắn hơn trong việc bảo vệ ngành, bảo vệ chế độ.

Nhưng có lẽ họ cần thời gian để viết cho kín kẽ về một người đã được cả Việt Nam và quốc tế vinh danh và cũng không loại trừ khả năng bài đã nằm trên bàn của ban biên tập báo từ lâu nhưng bây giờ mới được bật đèn xanh.

Trong những xã hội có nền báo chí đủ sức cạnh tranh quốc tế, chuyện ngành công an có một tờ báo riêng, lại không phải báo chỉ lưu hành nội bộ đã là chuyện lạ.

Không những thế báo của ngành sống nhờ vào tiền đóng thuế của dân lại công khai tấn công dân, nhất là những người mà ngành đã bắt và đưa ra truy tố.

Thêm nữa, quá trình xét xử còn chưa khép lại với phiên phúc thẩm Tiến sỹ Hà Vũ sẽ diễn ra trong nay mai.

'Biểu tượng'

Bài của tác giả Quý Thanh thể hiện rõ cách nhìn của công an Việt Nam đối với hai nhân vật Ngô Bảo Châu và Cù Huy Hà Vũ.

Ông Cù Huy Hà Vũ bị giải ra tòa hôm 4/4/2011

Giáo sư Châu được người viết coi là "niềm tự hào của Việt Nam" trong khi Tiến sỹ Vũ "chỉ là một kẻ nhỏ bé với những cư xử tầm thường" không thể so sánh với các vị anh hùng trong lịch sử như Giáo sư Châu gợi ý trong blog mà nay ông đã đóng lại.

Người viết cũng chấp hành nghiêm chỉnh chỉ đạo về cách đưa tin liên quan tới ông Hà Vũ qua việc không một lần dùng danh hiệu tiến sỹ mà ông Hà Vũ có được ở Pháp.

Trong khi đó Giáo sư Châu chưa bị tước học hàm cho dù Công an Nhân dân cho rằng ông "quá tùy tiện khi đặt Cù Huy Hà Vũ ngang với những biểu tượng anh hùng".

Tác giả Quý Thanh nói blog của Giáo sư Châu "dễ gây sự lầm lẫn biến Cù Huy Hà Vũ từ một kẻ vô giá trị thành một biểu tượng".

Chủ nhân và đầy tớ

Về mặt tự do ngôn luận, báo chí hoàn toàn có quyền bình luận về bất kỳ vấn đề gì.

Nhưng truyền thông lề phải của Việt Nam thường thả sức khi viết về người dân, những người
mà đảng cầm quyền tôn vinh là 'chủ nhân' và họ chỉ là 'đầy tớ'.

Ngược lại họ rất kiệm lời và né tránh khi đề cập tới hành vi của chính quyền, nhất là chính quyền trung ương.

Tất cả những bình luận về cách hành xử của ngành công an trong vụ bắt Tiến sỹ Hà Vũ bằng "hai bao cao su đã qua sử dụng" cho tới cách điều hành phiên xử hôm 4/4 của chủ tọa và những vụ bắt người tới xem phiên xử được nói là công khai đều không thấy có mặt trong các bài viết trên báo chí chính thống.

Cách đưa tin 'nhất bên trọng, nhất bên khinh' của báo chí Việt Nam vi phạm một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của người làm báo thực thụ: bất thiên vị.

Trách nhiệm xã hội

Trở lại với Giáo sư Ngô Bảo Châu, người từng được chính báo Công an Nhân dân coi là "nguyên khí quốc gia", ông được truyền thông chính thống góp phần đẩy lên hàng thần tượng của giới trẻ.

Bản thân Giáo sư cũng ý thức được điều này như lời ông nói với báo Tiền Phong hồi tháng Ba.

"Việc nhận giải Fields tác động khá nhiều tới cuộc sống của tôi, song tôi cũng lường trước được nhiều chuyện.

Từ trước đến nay tôi chỉ tập trung vào chuyên môn nhưng khi biết mình được giải thưởng, tôi nhận thức trách nhiệm xã hội của mình sẽ lớn hơn.

"Lường trước điều này còn để sẵn sàng chấp nhận trách nhiệm của mình đến đâu.

"Nếu không đưa ra được cho mình một giới hạn, nó sẽ ảnh hưởng tiêu cực không chỉ đến việc làm toán mà cả đến đời sống riêng tư của mình nữa".

Thể diện quốc gia

Hai lần lên tiếng của Giáo sư Châu kể từ khi ông được giải Fields đều gây tác động lớn đối với giới trẻ.

Vài ngày sau khi nhận giải ông đã tuyên bố "bám theo lề là việc của con cừu, không phải việc của con người tự do''.

Còn một tuần sau phiên xử ông Hà Vũ, Giáo sư Châu viết:

Đối diện với ông Vũ là những người bắt ông bằng hai bao cao su đã qua sử dụng, là phiên tòa nửa công khai, nửa bí mật xảy ra ngày hôm qua và là ông quan tòa từ chối thực hiện thủ tục tố tụng để tránh tranh luận về nội dung những bài viết, chứng cớ về những việc được cho là vi phạm pháp luật của ông Vũ

"Có cố tình làm mất thể diện quốc gia, chắc cũng khó mà làm hơn mấy ông bà này".

Báo Công an Nhân dân chỉ tập trung vào chuyện Giáo sư Châu so sánh Tiến sỹ Hà Vũ với những anh hùng lịch sử và bỏ qua phần lớn chi tiết khác trong blog của ông.

Cũng vậy, họ chỉ tập trung vào những chi tiết bất lợi cho Tiến sỹ Hà Vũ mà bỏ qua hoàn toàn bất kỳ đóng góp tích cực nào của ông cho xã hội.

Những người làm báo và những người chân chính nói chung đều hiểu một điều mà người Anh nói "truth is rarely pure and never simple" - tạm dịch thô "sự thật hiếm khi tinh khiết và chẳng bao giờ đơn giản".

Và làm báo ở Việt Nam thì tìm ra sự thật đã khó nhưng dũng cảm nói ra sự thật còn quý và hiếm hơn nhiều.

Hai ngày sau khi Đại hội XI của Đảng Cộng sản Việt Nam kết thúc, trên mạng xã hội Facebook bắt đầu xuất hiện những dòng thông báo kiểu 'thế là xong'.

Trước đó các hãng thông tấn đưa tin nhiều người dùng mạng ở Việt Nam đã không thể vào được Facebook trong thời gian diễn ra đại hội, ngay cả khi họ dùng các biện pháp để vượt tường lửa.

Trước khi đại hội diễn ra nhiều tuần, các chuyên gia đã nhận xét giới lãnh đạo Việt Nam khá tinh vi trong quản lý truyền thông đại chúng và thế giới mạng.

Giờ nhìn vào danh sách 14 nhân vật có quyền lực chính trị cao nhất, người ta có thể thấy một số gợi ý về tầm quan trọng mà Đảng Cộng sản đã, đang và sẽ đặt ra đối với "mặt trận văn hóa tư tưởng".

Số người có gốc làm văn hóa tư tưởng trong Bộ Chính trị nhiều hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác.

Quốc phòng chỉ có một đại diện là Bộ trưởng Phùng Quang Thanh.

Phía công an có hai đại diện nếu không kể Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, người từng là Thứ trưởng Bộ Nội vụ.

Những người phụ trách hành chính về phía Đảng và Chính phủ có hai đại diện - ông Ngô Văn Dụ, Chánh Văn phòng Trung ương Đảng và ông Nguyễn Xuân Phúc, Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ.

Các Ủy viên Nguyễn Tấn Dũng, Nguyễn Sinh Hùng và Trương Tấn Sang đều đang hoặc từng phụ trách kinh tế.

Ủy viên Lê Thanh Hải là Bí thư Thành ủy thành phố Hồ Chí Minh và đã từng chỉ huy lực lượng thanh niên xung phong, còn bà Tòng Thị Phóng là người dân tộc Thái và đã phụ trách công tác dân tộc cũng như dân vận trong những năm trước khi trở thành Phó Chủ tịch Quốc hội.

Còn bốn Ủy viên Bộ Chính trị có kinh nghiệm làm văn hóa tư tưởng là các ông Đinh Thế Huynh, Phạm Quang Nghị, Tô Huy Rứa và Nguyễn Phú Trọng.

Ông Huynh hiện là Tổng Biên tập Báo Nhân dân và Chủ tịch Hội nhà báo Việt Nam.

Ông Nghị hiện là Bí thư Thành ủy Hà Nội nhưng từng là Phó Trưởng ban thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương và Bộ trưởng Văn hóa - Thông tin.

Ông Rứa đang là Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương còn ông Trọng trước đây là Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản và Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương.

Nay ông Trọng đã là Tổng Bí thư trong khi các nguồn tin nói ông Rứa có khả năng trở thành Thường trực Ban Bí thư và ông Huynh sẽ thế chỗ hiện nay của ông Rứa.

Thủ cả hai vai

Người ta cũng thấy trong danh sách 175 Ủy viên Trung ương có ông Thuận Hữu, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân dân và đây có thể là sự chuẩn bị để ông vào vị trí tổng biên tập nếu ông Huynh rời vị trí.

Ông Đinh Thế Huynh có thể sẽ nắm văn hóa tư tưởng cho Đảng

Trong số các Ủy viên Trung ương cũng có hai người là Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương - ông Trần Văn Hằng và Vũ Ngọc Hoàng.

Về phía 'quan báo', ngoài hai ông Huynh và Hữu ở báo Nhân Dân, các ông Trần Bình Minh, Phó Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam và ông Tạ Ngọc Tấn, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản cũng là Ủy viên Trung ương.

Các quan báo này sẽ vừa phải chịu sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản, vốn coi "báo chí là công cụ sắc bén để tuyên truyền đường lối chính sách" và vừa có chức năng phản ánh nguyện vọng của dân chúng.

Đảng Cộng sản vẫn luôn nói 'ý Đảng, lòng Dân' và các quan báo có lẽ sẽ không gặp khó khăn khi nhân dân luôn đồng thuận với chính sách của Đảng Cộng sản.

Nhưng họ sẽ phải lựa chọn thế nào nếu như người dân không đồng tình với đường hướng mà Đảng Cộng sản dẫn họ đi?

Các nhà báo Việt Nam cũng có nhiều chuyện hài về báo Nhân dân, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản.

Có người bảo báo sống nhờ vào tiền thuế của dân này phải đổi thành báo Cán bộ vì nhân dân không mấy ai đọc tờ báo Đảng này cả.

Người ta cũng kể chuyện hài về một phóng viên báo Nhân dân gặp một lão nông.

Người nông dân bảo anh phóng viên: "Lão là lão thích báo của các cậu nhất đấy".

Anh phóng viên vui mừng và hỏi lý do.

Ông lão đáp: "Thì báo của các cậu in giấy rõ dầy, lão quấn thuốc lào hút rất hay".

Việt Nam luôn tự hào có hơn 600 đầu báo và tạp chí.

Nhưng những báo được người dân coi là phần nào giúp họ có tiếng nói có lẽ chỉ là thiểu số trong hàng trăm ấn bản đang được lưu hành.

Những vụ bắt bớ và gia hạn giam giữ ở Việt Nam gần đây đặt trở lại câu hỏi 'xưa như trái đất' về không gian của nhà nước và không gian của cá nhân.
Sự tự do, tạm mượn ý của một câu danh ngôn, có thể coi như một tấm chăn hẹp.

Nếu nhà nước kéo thêm một chút để có tự do thể hiện sức mạnh thì tự do của người dân hiển nhiên sẽ hở đầu, hở chân, hay hở sườn.

Còn trong những chế độ độc tài như ở Bắc Hàn thì người ta thu luôn tấm chăn đó đắp riêng cho những vị cầm quyền.

Trở lại những vụ bắt bớ gần đây, nhất là vụ bắt Tiến sỹ luật Cù Huy Hà Vũ, có nhiều dấu hiệu cho thấy vẫn có những người ở Việt Nam muốn sử dụng cơ bắp để kéo chăn.

Trước hết là chuyện "kiểm tra hành chính" khách sạn mà ông Vũ đang có mặt khi bị "bắt khẩn cấp".

Cả thế giới chỉ còn vài nước có chế độ hộ khẩu và kiểm tra hộ khẩu, nhất là việc bắt đăng ký tạm trú khi tới ở các khách sạn.

Trong đợt đi công tác ở Thượng Hải mùa hè năm nay, cô nhân viên lễ tân khách sạn tỏ vẻ ngạc nhiên khi tôi đề nghị cô đăng ký tạm trú cho tôi.

Về lý thuyết, Trung Quốc vẫn giữ chế độ hộ khẩu và đăng ký tạm trú, tạm vắng.

Trên thực tế, không phải ở đâu họ cũng thực hiện sự quản lý cổ hủ này.

Nó chỉ là cái cớ để chính quyền hành người dân thêm một loại giấy tờ và một số cán bộ trong ngành công an có lý do để đòi phong bì.

Tại Miến Điện, Bà Aung San Suu Kyi, nhà lãnh đạo được dân bầu lên nhưng quân đội không chấp nhận, cũng vì không khai báo tạm trú cho một vị khách người Mỹ mà bị tù thêm mấy năm cho tới cuối tuần qua.

Nhìn về gốc, chế độ hộ khẩu là một cách để một số chế độ kiểm soát người dân.

Và nó đã được dùng làm một phương tiện kèm theo trong vụ bắt giữ ông Cù Huy Hà Vũ.

Quyền nói

Một quyền nữa mà người dân và chính phủ của một số nước phải giành giật nhau là quyền được nói.

Và trong màn kéo co này, người dân hầu như bao giờ cũng chịu phần thua thiệt.

Về lý thuyết họ có quyền được nói.

Nhưng khi họ không được phép ra báo, lập đài phát thanh, truyền hình như chính phủ, hay có những trang blog mà không sợ bị đe dọa, thì quyền đó cũng chỉ là quyền tượng trưng.

Ông Hà Vũ bị bắt khi đang ở trong khách sạn cùng một nữ luật sư

Trong khi đó nhà nước khai thác triệt để quyền này.

Sau khi ông Hà Vũ bị bắt, một số báo nhà nước đồng loạt đưa tin với đủ loại chi tiết giật gân, nổi bật nhất là các chi tiết "bắt khẩn cấp", "gái mại dâm", "bao cao su đã qua sử dụng".

Chi tiết "gái mại dâm" đã được chứng minh là hoàn toàn sai sự thật.

"Bao cao su đã qua sử dụng" giờ còn chưa được giám định.

Còn "bắt khẩn cấp" là một cụm từ được dùng nhiều bởi ngành công an Việt Nam.

Theo luật, người ta chỉ bắt khẩn cấp những người đang có lệnh truy nã, phạm tội quả tang bị bắt và những đối tượng phạm pháp có nguy cơ bỏ trốn.

Ngoại trừ ngành công an có luật cho riêng họ hoặc muốn làm chuyện tương tự như các nhà báo thích "giật tít", chuyện phải "bắt khẩn cấp" ông Cù Huy Hà Vũ nghe có vẻ khiên cưỡng.

Còn việc ông Vũ có tội hay không có tội cho tới giờ chưa thể khẳng định.

Một người chỉ có tội sau khi đã được xét xử bởi một tòa án công minh.

Cho tới nay phiên tòa còn chưa định ngày.

Thế nhưng phiên tòa công luận coi như đã xử xong.

Báo Quân đội Nhân dân, của một cơ quan nhà nước và dùng tiền thuế của dân, trong đó có cả những đồng thuế mà ông Cù Huy Hà Vũ đóng, chỉ gọi ông bằng tên tục và phán:

"Theo dõi các hành động của Vũ, xem các bài báo Vũ viết trên các trang điện tử thì thấy rõ Vũ là người ngông cuồng, nghĩ rằng mình đứng trên mọi người, đứng trên pháp luật, Vũ cho rằng xã hội u mê cả, mình Vũ tỉnh."

Ở những xã hội có nền tư pháp phát triển, Quân đội Nhân dân rất có thể bị phạt vì tội "coi thường tòa án" khi đưa ra những nhận định có thể làm các quan tòa thiên vị khi xét xử.

Quyền đại diện

Trong vụ bắt ông Vũ cũng như trong nhiều vụ khác, một quyền nữa của người dân đã bị hạn chế.

Đó là quyền được có đại diện khi bị bắt giữ, khám xét và thẩm tra.

Chú của ông Vũ nói vị Tiến sỹ luật đã đề nghị để người chú của ông tới khi công an khám xét, nhưng đề nghị của ông đã bị từ chối.

Luật sư Trần Đình Triển đã đề nghị được đại diện cho ông Hà Vũ nhưng ngành công an không có phản hồi.

Đương nhiên nhà nước được lợi khi người dân bị bắt giữ trong tình trạng chỉ có công an chứng kiến việc công an làm.

Đỡ rắc rối, không có bằng chứng gì nếu công an lạm quyền và phần thẩm vấn và cả điều mà người ta cáo buộc là "trấn áp và ép cung" có thể dễ dàng được thực hiện.

Nhưng từ trước tới nay, ngành công an Việt Nam chưa bao giờ thừa nhận họ làm gì sai khi bắt những người bất đồng chính kiến.

Như vậy trong ít nhất ba khía cạnh, quyền tự do cư trú, quyền tự do ngôn luận và quyền được đại diện về mặt pháp lý, nhà nước đã quyết định kéo tấm chăn tự do về phía mình.

Nếu điều này xảy ra trong một xã hội dân chủ, công bằng và văn minh như các nhà lãnh đạo cao cấp Việt Nam vẫn tuyên bố họ muốn mang lại cho Việt Nam, ngành công an có nhiều khả năng sẽ phải hầu tòa.

Báo chí độc lập sẽ gây sức ép và vấn đề sẽ được mang ra quốc hội bàn thảo.

Nhưng từ trước tới nay, ngành công an Việt Nam chưa bao giờ thừa nhận họ làm gì sai khi bắt những người bất đồng chính kiến.

Báo chí luôn có quán tính đi đúng lề và quốc hội đã coi vụ bắt bớ này là chuyện không đáng để bàn, kể cả các dân biểu Hà Nội, những người có thể coi là đại diện cho ông Cù Huy Hà Vũ.

Những cách hành xử này trái ngược với sự độ lượng của các xã hội tư bản mà trước đây những người Cộng sản vẫn lên án là "mục ruỗng".

Đó là chuyện người ta sẵn sàng hoãn phiên xử một kẻ vô gia cư chỉ vì anh ta không có đại diện pháp lý.

Đó là chuyện cảnh sát chấp nhận cả chuyện họ có thể bị thương để bảo vệ quyền biểu tình của hàng chục ngàn sinh viên.

Đó là chuyện các đảng phái chính trị chấp nhận đa đảng cho dù họ có thể mất quyền lực.

Đó là sự cao thượng của những người quân tử khi họ nói rằng "Tôi không thích những gì anh nói, nhưng tôi sẵn sàng chết để bảo vệ quyền được nói của anh".

Hà Nội có nhiều nét mới trong dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - ảnh AFP

Lâu lâu tôi mới về Hà Nội, lại vào đúng dịp thành phố đang hừng hực không khí "đại lễ ngàn năm Thăng Long".
Hà Nội cuối tháng Chín có những ngày nóng kinh khủng, đứng ngoài đường đợi taxi một, hai phút đã không thể chịu nổi. Thầm phục những người đội mũ bảo hiểm, đeo khẩu trang trong dòng xe cộ chầm chậm chạy trên phố.

Hà Nội sau bốn năm có nhiều đổi khác. Một số cầu vượt mọc lên, nhiều cầu qua đường cho người đi bộ đang được hoàn tất cho dịp 1000 năm thủ đô đất Việt. Dây điện và cáp viễn thông ở một số tuyến đường không còn vắt vẻo trên cao mà nay đã chạy ngầm dưới đất. Hà Nội lúc lên đèn đẹp hơn ban ngày, nhất là các tuyến phố trung tâm, trong đó có phố đèn lồng chạy ngang trụ sở Bộ Ngoại giao.

Cuộc cách mạng ẩm thực ở Hà Nội vẫn tiếp tục với các quán ăn ngày càng rộng rãi và thực đơn khá phong phú. Giá cả cũng không phải là quá đắt đỏ nếu so với các thủ đô khác. Tôi với khoảng 10 người bạn cộng thêm với chừng ấy trẻ con tới quán cá Thùy Linh trên đường Trần Duy Hưng, lúc đứng dậy hết ba triệu đồng, rẻ chỉ bằng một phần năm ở London.

Đợt này về thấy bạn bè tôi hầu hết đều khấm khá, gần như ai cũng lái xe hơi, nhà cửa thì người mua được đất xây nhà, người ở chung cư rộng tới vài trăm mét vuông. Một anh bạn tôi ở chung cư tại khu mà anh bảo 'vài năm trước tao bảo có mà điên mới ra ở đây'. Tốc độ xây dựng nhà cửa và cơ sở hạ tầng tại nhiều khu ở Hà Nội không có gì đáng phàn nàn. Nhưng chất lượng, tính quy hoạch và cả tính nhân bản thì lại là chuyện khác.

Trước khi tôi về nghe nói Hà Nội sốt chung cư tư nhân. Những nhà có khoảng vài trăm mét vuông đất trở lên đua nhau xây lên 6, 7 tầng để cho thuê. Nhưng gần đây người ta đã không còn cấp phép để xây chung cư kiểu này nữa.

Nói về hình hài nhà và phố ở Hà Nội thì thật lô xô, nhấp nhô, muôn hình vạn trạng. Trong hầu hết các trường hợp thì cứ có tiền là muốn xây kiểu gì cũng được.

Nhà cửa nhấp nhô ở nội thành - ảnh Nguyễn Hùng

Chẳng thấy mấy phố mà người ta giữ sự hài hòa giữa vóc dáng các ngôi nhà, hay không gian để mà thở, để trồng cây, trồng hoa. Đa số đều xây cho thật lực, cố gắng để hoành tráng hơn nhà hàng xóm. Họ xây mà chẳng để ý tới nước thải sẽ thoát đi đâu nên cứ mưa là ngập vào tận cửa nhà. Chẳng trách người ta gọi thủ đô là 'Hà Lội'.

Bát nháo giao thông

Tôi về lần này chỉ ngồi sau xe máy có hai lần, nhưng cảm giác là không muốn có thêm lần thứ ba. Xe máy lạng lách giữa xe hơi và xe buýt, xe máy tạt ngay trước mũi ô tô, xe máy rú ga để kịp vượt đèn đỏ, xe máy leo lên vỉa hè, xe máy đánh võng..., thôi thì đủ kiểu đi xe máy. Còn mũ người ta đội thì trong nhiều trường hợp là đội cho nó có để khỏi bị phạt. Người Hà Nội đùa "đầu vỡ trước, mũ vỡ sau".

Xe máy ở Hà Nội có thể gọi là xe vua. Ô tô còi họ cũng mặc, người đi bộ họ cũng chẳng tự nguyện nhường đường, tốc độ họ phóng trên vỉa hè làm nhiều bậc phụ huynh dắt con đi dạo dựng tóc gáy. Một số người bảo văn hóa giao thông ở Hà Nội bây giờ ngày càng tồi tệ, mà lạ là đây là đặc sản của thủ đô. Họ nói thành phố Hồ Chí Minh cũng có dân tứ xứ trong dòng người giao thông nhưng cũng không có kiểu đi bát nháo như Hà Nội.

Sợ xe máy, đi taxi nhiều nên tôi nghe được nhiều chuyện từ những người đi nhiều nơi, nghe lỏm chuyện của nhiều người. Đầu tiên là bức xúc về chuyện công an giao thông rình mò để bắt những lái xe chạy quá tốc độ. Thay vì đứng đàng hoàng hay dùng camera tự động, cánh tài xế kể lại cảnh công an giao thông ẩn nấp, đội cả nón rách để chộp người vi phạm. Công an thậm chí còn mặc cả tiền phạt với lái xe, đòi xem ví khi người ta nói không đủ tiền nộp phạt. Chuyện này tôi nghe không phải lần đầu, chỉ lạ là mấy năm rồi vẫn thế.

Dòng người đợi đèn đỏ trên phố - ảnh Nguyễn Hùng

Nhà nghèo mất đất

Lần trước về nghe tới các địa điểm hút chích có tiếng, lần này là những con đường mà những cô gái bán hoa hay lai vãng. Một anh lái taxi bảo: "Tối đến trên đường Nguyễn Chí Thanh xe ôm kẹp ba, kẹp bốn cave đi ngược chiều mà chẳng ai bắt. Công an phường không mà cảnh sát cơ động cũng không. Được bảo kê hết rồi."

Người lại bảo chỉ cần nhìn những dòng chữ kẻ trên tường tại những khu nhà chính phủ quan trọng là biết mối lo của người cầm quyền là gì. Trong số những dòng đó có "Cấm đái bậy" và "Cấm tụ tập đông người".

Nói về tụ tập đông người, trước khi về Hà Nội tôi nói chuyện với nhiều người ra thủ đô chầu chực để kiện về đất đai. Người muốn đòi lại chùa mà nay đã biến thành nhà văn hóa. Người tố cáo chuyện đất của họ bị thu hồi với giá rẻ khiến mỗi hộ mất vài triệu đồng mà số hộ bị thiệt thòi lên tới hàng ngàn.

Hôm rời Hà Nội, trên đường ra sân bay Nội Bài tôi cũng thấy một khu đất trống với một bức tường còn sót lại trên đó có những dòng chữ nguệch ngoạc mà tôi chỉ nhớ có mấy chữ "phải đền bù cho dân".

Chuyện thu hồi đất không phải là chuyện gì mới, nó xảy ra từ những ngày đầu tiên Đảng Cộng sản giành chính quyền. Chỉ có điều khác là trong những ngày đầu tiên ấy, đất bị tịch thu là của giới tư sản, của những người có tiền.

Hầu hết những người bị thiệt thòi là nông dân - ảnh đốt rạ ở ngoại ô Hà Nội của Hoàng Đình Nam/AFP

Ngày nay trong rất nhiều trường hợp những người bị thu hồi đất là nông dân, tầng lớp nghèo nhất trong xã hội, được hưởng lợi ít nhất từ kinh tế thị trường và cũng gặp nhiều khó khăn nhất trong việc duy trì thu nhập sau khi không còn đất.

Hoang dã

Và chuyện cuối cùng mà tôi được nghe kể trong chuyến về Hà Nội là chuyện về dịch vụ y tế.

Thêm vào chuyện những bà mẹ vừa dặn đẻ tay vừa phải cầm phong bì nhằm tránh bị để đau đớn quá mức là chuyện người bệnh đau đớn vật vã bị bỏ mặc nếu không 'chồng' đủ tiền.

Một người bệnh kể bà mắc bệnh tim và lên cơn đau thắt ruột thắt gan nhưng các nhân viên y tế nhất quyết đòi gia đình đưa đủ 40 triệu đồng họ mới bắt đầu ca mổ.

Cuối cùng gia đình người bệnh cũng chạy vạy được số tiền 40 triệu để thực hiện ca mổ cứu mạng, nhưng không đủ số chi phí phát sinh để người ta cắm thêm cho một ống nối nữa trong quá trình phẫu thuật.

Việt Nam vẫn tự hào mình là nước xã hội chủ nghĩa mà về lý thuyết các dịch vụ cho người dân phải ưu việt và mang tính nhân bản.

Nhưng những câu chuyện mà tôi nghe được cho thấy một xã hội phát triển với nhiều nét hoang dã.

Một cựu quan chức nhà nước nói vị đại sứ Nhật khi hết nhiệm kỳ ở Việt Nam mới đây đã đưa ra mấy lời khuyên đối với các nhà lãnh đạo Việt Nam.

Ông bảo để phát triển người Việt phải bỏ thói háo danh, ăn cắp vặt và hủy hoại môi trường.

Còn người Hà Nội nếu muốn xứng đáng là công dân thủ đô và để Hà Nội xứng đáng là thủ đô của cả nước thì cần những thay đổi gì?!

Mong nhận được ý kiến đóng góp của quý vị.

Truyền thông tiếng Việt nói chung trong thời gian gần đây có nhiều tin bài về Trung Quốc khiến người ta khó có thể có ấn tượng tốt về con người và đất nước này.

Vì vậy khi tới Trung Quốc tôi không mong chờ những nhận xét nhiều màu hồng về TQ từ trí thức Việt Nam ở đây.

Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại.

Các bạn sinh viên Việt Nam tại Thượng Hải mà tôi gặp đều đánh giá cao môi trường học tập, môi trường sống và con người Trung Quốc.

Tất cả các bạn tôi gặp đều có vẻ hòa nhập tốt, có người thậm chí giờ nói tiếng Hoa thạo và quen tới mức khi nói tiếng Việt cũng thỉnh thoảng bật ra vài từ tiếng Hoa.

Một bạn còn được giải cao trong kỳ thi hát của trường.

Vậy lý do gì khiến sinh viên Việt Nam ở Thượng Hải có những đánh giá tích cực về Trung Quốc.

Có chí, chăm chỉ

Nguyễn Mai Quân là thủ khoa Đại học Ngoại thương Hà Nội năm 2006.

Giờ cô học năm thứ hai ngành tài chính tại Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải.

Mai Quân kể cấp ba cô học chuyên ngữ, và từ đó đã muốn tới Trung Quốc học.

Cô biết Thượng Hải là thành phố "phồn hoa", nằm sát biển và có vị trí triển lược qua những gì đọc được và xem trên TV.

Thủ khoa Đại học Ngoại thương nói với BBC:

"Khi đến Thượng Hải thì mình tận mắt chứng kiến và thấy là thành phố này là điểm đến đúng theo ước mơ của mình, rất tốt cho tương lai về sau đó là ngành kinh tế của mình."

"Trước khi đến TQ mình biết là đây là một đất nước mà người dân có lòng dân tộc rất cao. Thứ hai là sự phát triển không đồng đều ở các thành phố...

"Sau đó những cái hiểu biết đấy được thực tế hóa khi đến đây. Mình thấy người dân ở đây rất thân thiện, học sinh rất có chí, rất chăm chỉ học tập. Đó là điều mình học hỏi được rất nhiều.

Sức mạnh tập thể

Nguyễn Tuấn Linh, thủ khoa Đại học Bách Khoa Hà Nội, cũng năm 2006 và giống như Mai Quân, hiện anh học năm thứ hai ở Đại học Tài chính Kinh tế Thượng Hải.

Khi được hỏi về những ưu điểm của cách giáo dục tại Thượng Hải, anh nói:

"Sinh viên Việt Nam mình học bị sức ì, chủ yếu dựa vào thầy cô giáo giảng là chính, không có khả năng phát huy sự sáng tạo của mình, không có khả năng phát huy suy nghĩ.

"Nhưng khi đến với TQ thì phương pháp học là thường xuyên học nhóm, phân tổ thảo luận, mỗi người lại có một nhiệm vụ nghiên cứu về một điểm cụ thể để sau đó chúng ta hợp lại với nhau thì sức mạnh tập thể được nâng cao, sức mạnh cá nhân cũng được phát huy.

"Và học phải đi đôi với hành.

"Cách nhà trường TQ tổ chức là thường sinh viên tất cả đều ở ký túc xá, không ai về nhà. Họ học theo quy chế quy củ, đến giờ học là học, chơi là chơi, tham gia thể thao rất đầy đủ, như thế tốt cả về mặt thể chất và tinh thần."

Còn Mai Quân cũng nhận thấy những điểm tích cực của môi trường giáo dục Trung Quốc khi so với Việt Nam:

"Những điểm mà Việt Nam chưa làm được đó là khi giảng dạy ở đây ở trên lớp họ đều dùng hệ thống máy tính và máy chiếu khá là hiện đại. Thứ hai là các thầy cô đều có thời gian học tập, công tác ở nước ngoài nên họ có cách giảng dạy khá là hiện đại, đưa lại cho học sinh có cảm giác thoải mái khi tiếp thu kiến thức.

""Thứ ba, khi mà họ truyền thụ kiến thức cho học sinh, họ luôn có ví dụ thực tế ở bên ngoài, tức là sau một thời gian họ công tác ở nước ngoài, có va đập với thực tế và họ đưa vào làm cho bài giảng rất sinh động."

Tôn trọng

Tại trường Tài chính Kế toán cũng có một giảng viên Việt Nam.

Giảng viên Lương Tuấn Anh được mời về dạy sau khi làm chương trình tiến sỹ của trường Princeton ở Hoa Kỳ.

Anh nói trường Tài chính Kế toán đã sang hội chợ việc làm bên Mỹ để chọn người tài về giảng dạy.

Họ cũng đáp ứng điều kiện mà anh đặt ra là phải có nhiều thời gian dành cho nghiên cứu.

Anh nói:

"Tôi cảm thấy rất hài lòng về môi trường làm việc và công việc. Họ tạo điều kiện tốt nhất để hoàn thành công việc và phát triển trong nghề nghiệp. Đơn giản trong trường hợp của tôi thì trong giảng dạy nếu mình có gì cần giúp đỡ thì họ giúp đỡ, mong muốn là mình có thể làm việc tốt nhất để phát triển công việc.

"Về sinh viên ở đây thì họ có mong muốn được giao lưu và học hỏi với những người đã từng học ở nước ngoài, đặc biệt là có sự giao tiếp với thế giới phương Tây. Và sinh viên ở đây rất tôn trọng thầy giáo nên tôi rất vui khi được ở đây. Tôi nghĩ đây là quyết định rất đúng đắn khi đến Thượng Hải.

"Ở Trung Quốc thì dù sao vẫn là nước có ảnh hưởng của văn hóa Á Đông, thầy giáo vẫn là một đẳng cấp khác so với học sinh. Ở Mỹ thì thầy giáo và học sinh có thể coi là ngang nhau. Giáo viên hay giáo sư chỉ là một người hiểu biết nhiều hơn và có thể truyền đạt kiến thức mình biết cho học trò, không phải là người có địa vị cao hơn học sinh.

"Gần đây TQ cũng nhận thấy có một số việc họ phải cải cách như về giáo trình, hay về cách giảng dạy, tức là không phải thầy đọc trò chép hay là chỉ một chiều mà có hai chiều. Giáo viên và học trò phải tương tác với nhau để có thể tiếp thu bài tốt hơn".

Biển Đông

Và cuộc nói chuyện của chúng tôi không thể không đề cập tới vấn đề 'cơm bữa' giữa Việt Nam và Trung Quốc, vấn đề Biển Đông.

Đây là chủ đề không báo trước đối với cả Mai Quân và Tuấn Linh.

Tôi đề nghị các bạn nói về quan điểm của các bạn đối với những cuộc biểu tình của sinh viên Việt Nam và mối lo sợ trước một Trung Quốc mà nhiều người cho rằng đang muốn bành trướng trên biển.

Tuấn Linh nói với BBC:

"Từ khi mình còn học năm thứ nhất thì ở trên Bắc Kinh nghe nói đã có một số vụ biểu tình của sinh viên nhưng mà được sự chỉ đạo trực tiếp của lãnh sự quán và ban đoàn hội đã ra lệnh cho học sinh, sinh viên Thượng Hải không nên để cái đấy ảnh hưởng quá nhiều đến quá trình đến học tập.

"[Họ nói] cái đấy thuộc về quan hệ chính trị giữa hai nước nên chúng ta dù biết vẫn nên giữa hòa khí.

"Nếu tham gia vào biểu tình thì ít nhiều sẽ ảnh hưởng tới lợi riêng của chúng ta và lợi ích của toàn sinh viên Việt Nam ở Trung Quốc.

"Như thế nên nhiệm vụ trước mắt của chúng ta là một mặt giữa hòa khí nhưng chúng ta biết những người xấu và tốt để nên tránh họ".

Còn Mai Quân có cái nhìn hướng tới tương lai và tích cực:

"Trung Quốc, Việt Nam vốn là hai nước sông liền sông, núi liền núi, tình hữu hảo đã rất tốt từ nhiều năm nay cho nên là có một số sự việc diễn ra gần đây thì cũng gây lên một số làn sóng trên báo... nhưng theo mình nghĩ đó có thể cũng chỉ là một số hiểu lầm.

"Mình nghĩ rằng là trong thời gian tới hai chính phủ sẽ giải quyết tốt và mối tình hữu hảo sẽ ngày càng thắt chặt."

Người ta thường hay nói 'tốt quá hóa ngờ', tức những gì tốt đẹp quá mức nên làm chúng ta cảnh giác.

Tôi đã rất cảnh giác trong những ngày ở Thượng Hải nhưng vẫn rời thành phố này với ấn tượng tốt hơn nhiều so với những gì tôi mong đợi trước lúc rời London.

Tôi tới Trung Quốc mà không trông chờ một sự hợp tác và giúp đỡ tự nguyện nào từ người Thượng Hải.

Nhưng họ đều cố gắng hết sức để làm những vị khách như tôi hài lòng.

Có thể họ đã được huấn luyện phải cởi mở và 'chiều khách' trong dịp Triển lãm Quốc tế Thượng Hải.

Có thể họ đánh giá cao một hãng truyền thông quốc tế như BBC.

Có rất nhiều điều 'có thể' khác nhưng thực tế là người Thượng Hải làm PR, quan hệ đối ngoại thật chuyên nghiệp.

EXPO

Khi chúng tôi tới Trung tâm Báo chí của EXPO vào một ngày cuối tuần, người phụ trách giới thiệu với chúng tôi tất cả các dịch vụ mà chúng tôi có thể được cung cấp.

Ông còn nói đáng ra ông có thể giúp đỡ tôi nhiều hơn trong chuyến thăm tới Thượng Hải nếu như tôi liên hệ với trung tâm ngay sau khi tới thành phố.

Sau một hồi nói chuyện chúng tôi mới hiểu ra rằng cần phải hẹn trước từ đầu giờ sáng mỗi ngày nếu chúng tôi muốn tới quay phim ở các gian khác nhau.

Nhưng cuối cùng người ta vẫn gọi điện liên hệ và thu xếp cho chúng tôi tới các gian triển lãm, hầu hết là đi qua cửa VIP hoặc cửa dành riêng cho nhân viên để tiết kiệm thời gian xếp hàng.

Ban Tổ chức cũng cấp cho chúng tôi một xe ô tô cùng người lái và hướng dẫn viên.

Khuôn viên EXPO rộng tới 5km2 và với khoảng vài chục cân thiết bị quay phim, chúng tôi sẽ rất vất vả nếu phải đi bộ hoặc xếp hàng dài chờ xe buýt.

Người hướng dẫn viên đi cùng chúng tôi từ khoảng 3h chiều tới 11h đêm mà không hề kêu ca phàn nàn.

Cả cô và người lái xe đều là những tình nguyện viên và họ không nhận được một xu tiền công nào.

Buổi tối chúng tôi cũng muốn đến quay chương trình biểu diễn phục vụ khách tới EXPO của các nghệ sỹ Trung Quốc.

Mặc dù không hẹn trước và cũng không có vé vào cửa, người phụ trách PR, Chu Tuệ Ý vẫn vui lòng dẫn chúng tôi vào trong. Sau đó cô xin lỗi phải đi gấp vì có một em bé Trung Quốc đang bị lạc trong triển lãm và cô phải tham gia tìm kiếm em.

Trước đó Tuệ Ý cũng đã giúp tôi và người phiên dịch, Trương Vi (bên trái trong ảnh chụp cùng Tuệ Ý bên trên) đi qua cửa nhân viên để lên tầng cao nhất của Trung tâm Văn hóa. Chúng tôi muốn có góc quay tốt cho gian triển lãm Trung Quốc từ trung tâm này.

Gian hàng Việt Nam

Cả một ngày hơn 12 giờ ở triển lãm, chúng tôi chứng kiến cảnh người Trung Quốc xếp hàng chờ xe buýt, chờ tới lượt vào các gian triển lãm, chờ tới lượt đứng vào vị trí đẹp để chụp ảnh.

Tất cả đều tỏ ra kiên nhẫn. Tôi nói đùa với Trương Vi 'đây là bài học xếp hàng cho người Trung Quốc'.

Có hai người quê ở Sơn Đông còn ca hát và múa võ trước ống kính của BBC (chúng tôi sẽ chuyển tới quý vị trong vài hôm tới).

Thật đáng tiếc ấn tượng tồi nhất của tôi về EXPO lại diễn ra ở gian hàng của Việt Nam, một gian triển lãm khá sơ sài.

Khi nghĩ tới khẩu hiệu của triển lãm 'Better City, Better Life', tức 'Thành phố Tốt hơn, Cuộc sống Tốt hơn', gian của Việt Nam như được thiết kế cho một triển lãm khác.

Nếu 1000 năm Thăng Long mà Việt Nam chỉ có vậy để đem khoe với bạn bè quốc tế thì thật là khó hiểu.

Khi tôi tiến lại hỏi chuyện một nhân viên tiếp tân người Việt, anh hỏi tôi :"Anh cần gì?".

Tôi giới thiệu bản thân và nói muốn hỏi chuyện anh về ý đồ của triển lãm.

Anh nói có một 'chú' phụ trách nhưng 'chú' đã về mất rồi và anh 'không biết gì' để trả lời.

Tôi không nói với anh nhưng nghĩ bụng 'anh không biết gì thì sang đây làm gì'.

Việt Nam cũng tranh thủ bán hàng thủ công mỹ nghệ và quầy bán hàng nằm ngay ở cửa ra vào. Tôi đi mấy gian triển lãm, kể cả của nước chủ nhà Trung Quốc, chẳng thấy nước nào bán hàng cả.

Đúng là 'năng nhặt chặt bị', nhưng bán vài bức tranh, mấy cái lọ để tăm ở triển lãm quốc tế có vẻ hơi quê.

Và trong khi tôi bị đối xử như công dân hạng hai trong gian của Việt Nam, người Trung Quốc chào đón tôi như VIP.

Một cô hướng dẫn viên ăn mặc lịch sự đứng chờ ở cổng vào, ấn nút mở cửa thang máy và sau khi chúng tôi vào hết lại ấn nút lên tầng trên.

Tôi đi tới đâu cũng có nhân viên giơ tay chỉ hướng đi tiếp và sẵn sàng giải đáp các câu hỏi.

Gian của Trung Quốc có lẽ phải có tới vài chục nhân viên chỉ để hướng dẫn khách tham quan.

Trung Quốc là nước lớn và nước chủ nhà nên họ hành xử như người lớn.

Nhưng chẳng lẽ Việt Nam có thể chấp nhận cách hành xử trẻ con chỉ vì mình là nước nhỏ?
-----------------------------------------------------------------------------

Viết xong và đọc lại blog này tôi nhớ tới mấy câu thơ của Tản Đà

"Dân hai nhăm triệu ai người lớn
Nước bốn nghìn năm vẫn trẻ con!"