Người Việt Nam có câu: "Bán họ hàng xa mua láng giềng gần", chứng tỏ sự đề cao quan hệ hàng xóm láng giềng gần cận.

Thế nhưng, tôi đã chứng kiến trong chuyến đi công tác tại Mông Cổ vừa rồi, là nhiều khi người ta lại hướng tới kiếm tìm một hàng xóm xa tít tắp.

Mông Cổ chỉ có hai nước láng giềng là Nga và Trung Quốc.

Và cho tới tận bây giờ là tháng 9/2010, sự hiện diện của hai "ông anh lớn", nhất là của Nga, ở đây vẫn còn rất rõ, cho dù tên nước Mông Cổ từ nhiều năm nay đã không còn cụm từ 'Cộng hòa Nhân dân' phía trước.

Đường phố thủ đô Ulaan Baatar vẫn hai bên là nhà cửa kiểu Liên Xô cũ. Các cửa hàng bán đồ Nga từ bơ, đường, kẹo, sữa... trở đi.

Nội địa sản xuất chỉ thấy có mấy thứ đồ dệt len và... hộp nhựa sử dụng một lần để đựng thức ăn  với dòng chữ to tổ chảng chễm chệ chính giữa 'Made in Mongolia'.

 Đó là những biểu hiện bên ngoài dễ nhìn thấy, chứ còn nói đến nội trạng của nền kinh tế, thì ảnh hưởng của Trung Quốc thực sự là to lớn.

Trung Quốc, mà nói đúng hơn là nhu cầu năng lượng và nguyên liệu của quốc gia khổng lồ này, là một trong những động lực gây thay đổi mạnh mẽ trong nền kinh tế Mông Cổ.

Trung Quốc là bạn hàng thương mại lớn nhất của Mông Cổ suốt từ năm 1999 tới nay, và đầu tư từ Trung Quốc chiếm tới một nửa lượng đầu tư trực tiếp từ nước ngoài vào Mông Cổ.

Tuy nhiên ảnh hưởng lớn không có nghĩa là lòng tin cũng sẽ tăng.

Không tin tưởng

Một cuộc khảo sát do Trường đại học Quốc gia Mông Cổ thực hiện vài năm trước cho thấy cả Nga và Trung Quốc đều không đứng thứ hạng cao trong bảng thăm dò lòng tin của người dân Mông Cổ đối với các nước ngoài.

 

Nga đứng thứ tư, còn Trung Quốc đứng thứ sáu.

Quý vị hãy thử đoán xem, đầu bảng là nước nào?

Hoa Kỳ - một quốc gia xa tít tắp, mà tới cách đây 20 năm không có mối dây quan hệ nào với Mông Cổ, hóa ra lại là nước được người dân Mông Cổ cho là đáng tin cậy nhất.

Sau Hoa Kỳ là Nhật Bản, một quốc gia cũng cách núi cách sông.

Giáo sư Munkhbat, một trong những người đồng chủ trì cuộc khảo sát nói: "Quan hệ giữa Mông Cổ với Nga và nhất là với Trung Quốc về mặt lịch sử vô cùng phức tạp".

"Các thời kỳ Mông Cổ mất độc lập là đều liên quan tới hai nước lớn láng giềng này cả."

Các triều đại Trung Hoa nhiều lần đánh chiếm đất Mông Cổ đã đành, nước này còn từng nằm dưới ách đô hộ của triều Mãn Thanh hai trăm năm và mãi tới tận năm 1921 mới thực sự được độc lập khỏi Trung Quốc.  

Hiện tượng bài Hoa ở Mông Cổ hiện nay là thực tế mà nhà cầm quyền không thể làm ngơ.

Với nước Nga, từ năm 1924 cho tới khi trở thành quốc gia dân chủ, Mông Cổ là nước chư hầu, với toàn bộ nền kinh tế và hệ thống xã hội phụ thuộc vào Moscow.

Mãi tận năm 1945 Mông Cổ mới chính thức được quốc tế công nhận là quốc gia độc lập có chủ quyền.

Ông Mukhbat giải thích: "Vì Mông Cổ chỉ có hai người hàng xóm, nên dân chúng tôi lúc nào cũng mong mỏi có một người hàng xóm thứ ba."

"Đối với chúng tôi, người hàng xóm này quan trọng cho sự độc lập của đất nước."

Nga và Trung Quốc lúc này đều đang nỗ lực tăng ảnh hưởng vào Mông Cổ, và không chỉ về kinh tế.

Các khoản viện trợ quân sự từ Moscow và Bắc Kinh đang rót ngày càng nhiều vào núi đồi thảo nguyên của xứ sở quê hương Thành Cát Tư Hãn, mỗi năm nhiều triệu đôla.

Thế nhưng, dường như người dân Mông Cổ cho rằng, để bảo đảm độc lập tự chủ của nước họ, một người hàng xóm nữa, dù xa xôi đến mấy, cũng vẫn là cần thiết.

 Quý vị có chia sẻ gì với Hồng Nga về chủ đề này, xin bấm vào chữ Bình luận ở góc trên bên phải.

Tuần vừa rồi đánh dấu một số chỉ dấu tích cực, nếu chưa thể gọi là thành công, dành cho những người Việt quan tâm và vận động cho chủ quyền của Việt Nam tại Biển Đông.

Chỉ dấu thứ nhất, là khi Hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ (National Geographic) sau khi bị người Việt phản đối, đã chịu chỉnh sửa trên một số loại bản đồ bị chú đặt phía dưới quần đảo Hoàng Sa.

Từ Xisha (Tây Sa - theo tiếng Trung Quốc) sang Paracels (tên quốc tế của Hoàng Sa) và bỏ chữ China, sự sửa đổi này đã phản ánh trung thực tình trạng tranh chấp hiện thời đối với Hoàng Sa, cho dù Bắc Kinh đã chiếm hoàn toàn quần đảo này từ năm 1974.

Tất nhiên đây chỉ là một niềm vui có giới hạn, vì Hội Địa lý chỉ là một tổ chức nghề nghiệp, tuyên bố của họ không có giá trị pháp lý và cũng không đại diện cho quan điểm chính thức của chính phủ Hoa Kỳ; thêm nữa hội này cũng chưa chỉnh sửa tất cả các loại bản đồ của họ.

Thế nhưng chỉ dấu thứ hai, rõ ràng và mạnh dạn từ chính ông Chủ tịch nước Việt Nam, đã cho thấy phần nào nhận thức của nhà chức trách Việt Nam về đòi hỏi của người Việt trong và ngoài nước trong vấn đề tuyên bố chủ quyền Biển Đông; và hơn thế nữa, trong việc chuẩn bị sẵn sàng bảo vệ chủ quyền ấy.

Một số báo trích lời ông Nguyễn Minh Triết nói khi thăm trung đoàn hải quân 953 trên đảo Bạch Long Vĩ và tại buổi làm việc với Bộ tư lệnh hải quân ở Hải Phòng: "Không để bất cứ ai xâm lấn bờ cõi của mình, biển đảo của mình...Chúng ta không tham của ai, nhưng một tấc đất quê hương chúng ta cũng không nhân nhượng".

Những báo này không hiểu vô tình hay hữu ý lược đi một câu khác cũng của ông Triết, nói trong chuyến thăm, được báo Quân đội Nhân dân ghi lại: "Việt Nam cũng nhất quán với chủ trương: Sẵn sàng chiến đấu bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc trong mọi tình huống".

Tôi không cho đây là câu nói "quen miệng" của lãnh đạo một đất nước đã trải qua nhiều cuộc chiến.

Cùng ngày ông Triết thăm hải quân Việt Nam, Trung Quốc làm lễ tiễn hai tàu ngư chính thuộc loại lớn nhất và nhanh nhất của họ tới Trường Sa.

Thời điểm để Bắc Kinh đưa ra quyết định này là hoàn toàn có chủ ý.

Tháng Tư sóng yên biển lặng, hoạt động giữa đất liền và biển đảo của Việt Nam có xu hướng nhộn nhịp hơn các quãng thời gian khác trong năm.

Tháng Tư cũng là tháng trước khi Trung Quốc bắt đầu lệnh cấm đánh bắt trong vùng biển mà nước này tuyên bố chủ quyền, tức cả khu vực khoanh bởi đường "lưỡi bò", thọc sâu xuống phía Nam. Còn nhớ, đợt cấm đánh bắt năm ngoái, hàng nghìn thuyền cá của Việt Nam nằm ngửa bụng lên trời vì ngư dân sợ bị bắt và phạt vạ.

Thêm nữa, chỉ một tuần sau khi hai tàu ngư chính thẳng tiến Trường Sa, Hội nghị Thượng đỉnh Asean sẽ mở màn tại Hà Nội.

Thách thức lớn

Lẽ dĩ nhiên ông Chủ tịch Việt Nam không cầu chiến.

Giới quan sát gần như đồng thuận, rằng khả năng xảy ra chiến sự tại Biển Đông là chuyện hãn hữu, gần như không thể xảy ra.

Nhưng họ cũng gần như đồng thuận, rằng Trung Quốc gần đây đã không dấu diếm sự mạnh bạo của mình tại khu vực.

Bắc Kinh đã khá thành công trong việc dùng sức mạnh và ảnh hưởng ngăn cản các nước khác hưởng lợi trong các khu vực còn tranh chấp.

Đe dọa của Trung Quốc đã làm các công ty nước ngoài muốn làm ăn với Việt Nam, Philippines tại vùng tranh chấp phải ngại ngùng. Và cũng dưới áp lực của Trung Quốc, chủ đề tranh chấp lãnh thổ Biển Đông thậm chí còn không được mang ra bàn ở Hội nghị Thượng đỉnh Asean ở Thái Lan hồi cuối năm ngoái.

Tại Hội nghị 16 ở Hà Nội lần này, vấn đề Biển Đông sẽ là phép thử ý chí của lãnh đạo Việt Nam.

Chính quyền Hà Nội không phải một lần công khai nguyện vọng "quốc tế hóa, đa phương hóa và nhân bản hóa" tranh chấp Biển Đông. Từ tháng 11 năm ngoái, một số hội thảo học thuật quốc tế đã được tổ chức để bàn về chủ đề này.

Nhưng lần này là một hội nghị thượng đỉnh của khu vực.

Mang được chủ đề gai góc nhưng thiết thực này ra bàn luận, Việt Nam sẽ tận dụng được vị thế chủ nhà chục năm mới có một lần. Sang năm chiếc ghế chủ tịch Asean sang tay Brunei, thảo luận thực chất về Biển Đông sẽ trở thành không tưởng.

Tôi không nghĩ có nước nào tham gia hội nghị trông đợi một sự đột phá, thậm chí Tuyên bố chung của Hội nghị 16 có thể cũng sẽ không có gì đáng nói về Biển Đông.

Nhưng Chính phủ Việt Nam biết, nỗ lực của họ đang được triệu con mắt Việt trông vào.

Đối ngoại, thực ra cũng là đối nội. Năm trước Đại hội Đảng, trong các bước đi chính trị, không vị lãnh đạo nào có thể bỏ qua không tính tới sức nóng ngùn ngụt của ngọn lửa dân tộc chủ nghĩa đang lan tỏa trong dân.

Quý vị nghĩ sao về chủ đề Biển Đông, Trung Quốc và Asean 16? Hãy chia sẻ với Hồng Nga bằng cách bấm vào chữ Bình luận ở góc trên tay phải.

Việt Nam đang phát triển từng ngày với thu nhập hôm nay cao hơn hôm trước. Nhưng điều đó chưa hẳn có nghĩa là người dân được hưởng cơ hội kinh tế ngang nhau.

Chúng ta ai cũng thích sự đổi đời. Từ xấu xí, tẻ nhạt trở thành xinh đẹp, hấp dẫn; từ nghèo khó, bần cùng thành giàu có, phong lưu - những câu chuyện như thể cổ tích luôn làm chúng ta mê mẩn.

Thế nên mới có hiện tượng Susan Boyle. Người xem chương trình Britain's Got Talent được tận mắt chứng kiến sự đổi đời như sâu hóa bướm của một cô gái già (Susan Boyle năm nay 49 tuổi) xứ Scotland.

Nhưng muốn đổi đời, thì phải có cơ hội. Susan Boyle phải cảm ơn Britain's Got Talent đã cho cô (bà?) một cơ hội trong đời.

Tôi là người tôn sùng sự công bằng trong cuộc sống.

Công bằng, theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới trong một phúc trình năm 2005, chính là "công bằng trong các cơ hội".

Phúc trình 'Công bằng và Phát triển' của World Bank nhấn mạnh: "Cơ hội đồng đều tức là sự thành đạt của một người phải do các nỗ lực, chọn lựa và tài năng của người ấy, chứ không do những hoàn cảnh có sẵn trước đó như chủng tộc, giới tính, nhóm xã hội, gốc gác gia đình và sinh quán của họ".

Chỉ có bình đẳng về cơ hội mới khép lại khoảng cách giàu nghèo, phân bổ tài sản xã hội một cách hợp lý cho người nghèo được hưởng lợi ích từ quá trình phát triển kinh tế.

Vậy cho nên, các bình luận mới đây của giới phân tích nước ngoài đã làm tôi lo ngại.

Con ông cháu cha

Một số cây viết khi nói về kinh tế Việt Nam đã nhắc nhiều tới cụm từ 'crony socialism', hay 'crony communism' .

Các cụm từ này dịch sang tiếng Việt có thể là chủ nghĩa xã hội/cộng sản thân hữu, nhưng tôi muốn dùng một định nghĩa đơn giản và bình dân hơn, là 'con ông cháu cha' (COCC).

Tác giả Bill Hayton, đồng nghiệp của chúng tôi nhận định rằng các manh nha tích lũy tư bản tại Việt Nam đang nằm trong tay số ít người và nền kinh tế đang biến thái "theo xu hướng thỏa mãn nhu cầu của số ít chứ không phải nguyện vọng của số đông".

Anh viết trong bài đăng trên tạp chí Foreign Policy của Mỹ: "Ban lãnh đạo Đảng Cộng sản đang biến chủ nghĩa tư bản ở Việt Nam thành doanh nghiệp gia đình."

Một nhà bình luận khác, Greg Rushford, người từng theo dõi kinh tế Việt Nam hàng chục năm, thì còn cho rằng việc bỏ tù bốn nhân vật đối kháng hồi tuần trước tại TP Hồ Chí Minh cũng là một nỗ lực triệt tiêu rào cản trong cuộc làm ăn.

Triệu tiêu cơ hội cũng là triệt tiêu sự công bằng. Sự công bằng mà các nhà cách mạng, dù ở Việt Nam hay nước ngoài, luôn cổ súy.

Ông Võ Văn Kiệt có người con trai đi bộ đội chết trận, tướng Nguyễn Chí Thanh gửi con vào thiếu sinh quân... việc chia sẻ gánh nặng chiến tranh một cách đồng đều từng được các lãnh đạo Việt Nam coi như lẽ bình thường.

Thời nay, có vị lãnh đạo nào cho rằng con cái họ cũng nên chia sẻ những khó khăn thời bình cùng con cái của các đồng bào khác?

Tôi còn nhớ ái nữ của một tổng biên tập có tiếng ở trong nước từng nói trên báo rằng vị thế "con ông cháu cha" chỉ cho em một nền tảng vững để "đánh bại" hàng chục "đối thủ" trong một cuộc thi tài năng.

"Cơ hội luôn chia đều cho tất cả mọi người. Nếu có bạn không phải là con ông cháu cha chạnh lòng, thì điều này tốt cho các bạn, nếu các bạn lấy đây là động lực để vươn lên."

Em còn rất trẻ và tôi nghĩ là em thật lòng tin vào điều mình nói. Nhưng các "đối thủ" của em thì chưa chắc đã nghĩ như em.

Và nói rộng ra, hàng vạn thanh niên Việt Nam, cũng trẻ như em, chưa chắc đã nghĩ rằng cơ hội được chia đều cho mọi người.

Nghĩ thế nào được, khi bố mẹ các em còn phải chạy ăn từng bữa, và chính các em phải bỏ học để kiếm tiền; khi cơ hội duy nhất mà các em có thể đạt được trước mắt là vào làm công nhân trong một khu chế xuất?

Ông Hồ Chí Minh từng nói một câu, mà tương truyền là của Khổng Tử: "Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng. Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên".

Tác giả Bill Hayton trong bài viết nói trên thì cảnh báo: ""Mạng lưới xã hội chủ nghĩa theo kiểu con ông cháu cha đang trở thành đe dọa cho sự ổn định trong tương lai của Việt Nam."

Công bằng là khát vọng của xã hội. Và lòng dân sẽ không yên, khi mà thành quả cách mạng của toàn dân lại tập trung vào tay một số ít người.

Quý vị nghĩ thế nào về công bằng xã hội ở Việt Nam? Quý vị có được cơ hội mà mình mong muốn hay không? Xin bấm vào chữ Bình luận ở góc trên bên phải để chia sẻ với Hồng Nga.

Lần này Hồng Nga xin "nhường" blog của mình cho Đại sứ Anh Mark Kent, một trong số các "hot bloggers" của ngoại giao đoàn tại Hà Nội. Hy vọng quý vị sẽ hưởng ứng thông điệp của Mark về chủ đề cấp bách hiện nay là thay đổi khí hậu:

Một trong các chủ đề thu hút chú ý nhất trên blog riêng của tôi (www.blogs.fco.gov.uk/roller/kent) là thay đổi khí hậu.

Đây có lẽ cũng là thách thức lớn nhất đối với hành tinh của chúng ta, tuy khó nắm bắt trên nhiều phương diện.

Các quốc gia trên thế giới đang tìm cách làm sao để đạt được một thỏa thuận nhằm bảo toàn tương lai trong hội nghị sắp tới tại Copenhagen tháng 12 này.

Đạt thỏa thuận đã khó vì xung đột quyền lợi, thế nhưng thực hiện thỏa thuận lại còn khó hơn. Nó đòi hỏi quyết tâm thực sự của mỗi quốc gia trong việc thay đổi hành vi và cả các chương trình phát triển.

Tôi tham dự hội nghị đầu tiên về Thay đổi Khí hậu của Liên Hiệp Quốc ở Rio de Janeiro, Brazil, vào năm 1992.

Đáng buồn là từ đó tới nay không có gì thay đổi.

Không thay đổi ở cấp quốc gia đã đành, mà ở phương diện cá nhân cũng thế.

Các chính phủ có thể ký kết các thỏa thuận thật mạnh mẽ, thế nhưng không có thay đổi trong hành vi của các doanh nghiệp và người dân thì chẳng có kết quả gì.

Làm điều này không dễ chút nào.

Người ta sẽ hỏi: Tại sao tôi lại phải tắt điều hòa nhiệt độ, đi bộ hay đạp xe đạp thay vì cưỡi xe máy hay ngồi xe hơi? Tại sao tôi lại phải hạn chế in thư từ ra giấy, phải dùng đi dùng lại các thứ đồ?

Nhiều người không nhìn thấy các lợi ích lâu dài mà chỉ thấy những điều bất lợi ngay trước mắt.

Một trong những cách để khắc phục là đưa ra các khuyến khích về kinh tế. Nhưng ngay cả khi đã làm điều đó, cũng cần có nỗ lực giáo dục thay đổi hành vi và tinh thần cộng đồng.

Tại Sứ quán Anh, chúng tôi hợp tác cùng Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên WWF để tạo dựng một "văn phòng xanh" và tìm cách tiếp tục thay đổi về nhận thức.

Bản thân tôi đã bị "Hội đồng Xanh" của Đại sứ quán kỷ luật vì tội dùng giấy in có một mặt. Tôi phải học lại cách tái sử dụng giấy và in hai mặt.

Nhưng bù lại, tôi đi bộ tới cơ quan chứ không sử dụng xe công.

Một cách thức khắc phục biến đổi khí hậu nữa là sử dụng công nghệ mới và xây dựng các nền kinh tế thải ít khí carbon. Làm cách này các nước đang phát triển sẽ tiếp tục đi lên mà không mắc phải các lỗi lầm của các nước phát triển (thậm chí còn vượt trội về công nghệ tiên tiến).

Cũng cần phải chú ý tới các biện pháp giảm nhẹ tác hại, đặc biệt tại các nước đang phải chịu ảnh hưởng nghiêm trọng như Việt Nam. Mực nước biển dâng khiến bão lụt hoành hành dữ dội hơn và cuộc sống của hàng triệu người, nhất là tại các khu vực duyên hải, đang phải thay đổi để thích ứng.

Các bạn hãy tìm hiểu báo cáo của Ngân hàng Phát triển Á châu tại địa chỉ http://www.adb.org/Documents/Books/Economics-Climate-Change-SEA/default.asp . Tôi hy vọng rằng đài BBC sẽ thực hiện một loạt chương trình về thay đổi khí hậu tại đồng bằng sông Cửu Long vào cuối năm nay để minh chứng cho chủ đề này.

Cần bắt đầu các công việc ngăn ngừa thay đổi khí hậu trên mọi phương diện. Chúng tôi đã tăng cường đối thoại Anh-Việt trong lĩnh vực này và Khoa học gia Trưởng của Chính phủ Anh, Giáo sư John Beddington, vừa có chuyến thăm Hà Nội trong tuần rồi.

Ông đã gặp gỡ nhiều quan chức, dân biểu và nhà khoa học nhằm thảo luận cách thức đối phó với thay đổi khí hậu và các thách thức liên quan, như an toàn lương thực và bệnh dịch.

Tôi hy vọng Việt Nam sẽ nâng cao nhận thức về thay đổi khí hấu ở trong nước và tham gia tiếng nói trên các diễn đàn quốc tế để giúp đi đến một thỏa thuận tại Copenhagen, nhằm bảo toàn tương lai cho hành tinh của chúng ta.

Quý vị nghĩ sao về thông điệp của Đại sứ Mark Kent? Hãy chia sẻ ý kiến bằng cách nhấn vào chữ Bình luận ở góc trên tay phải.

Quan hệ Việt Nam - Lào mới đây lại được lãnh đạo hai bên một lần nữa khẳng định là "quan hệ đặc biệt".

Thế nhưng mối thâm tình này đang phải đối diện với nhiều thách thức, mà một trong những thách thức lớn nhất là tới từ phương Bắc.

Tân Hoa Xã vừa loan tin Trung Quốc sẽ chế tạo và phóng vệ tinh viễn thông cho Lào.

Vệ tinh "Laos-1" theo mô hình vệ tinh Đông Phương Hồng của Trung Quốc sẽ được tên lửa Trường Chinh mang lên quỹ đạo Trái đất trong một thời điểm chưa được công bố.

Đi kèm với nó, sẽ có một trung tâm thu nhận vệ tinh và một hệ thống truyền thông hiện đại.

Hợp đồng nhiều triệu đôla này được công bố ngay sau chuyến thăm Trung Quốc hồi đầu tháng của Tổng Bí thư đảng Nhân dân Cách mạng Lào Choummaly Sayasone.

Đây chỉ là một trong các dự án đồ sộ mà Trung Quốc giành quyền tham gia ở Lào trong những năm gần đây, bên cạnh các công trình cơ sở hạ tầng và khai khoáng khác.

Báo chí đã nói nhiều tới sự gia tăng hiện diện của người Trung Quốc tại xứ sở Triệu voi.

Bàn tay khát tài nguyên của Trung Hoa vươn tới tận các ngóc ngách của đất nước Lào.

Trung Quốc nay chiếm khoảng 40% tổng đầu tư nước ngoài tại đây, đẩy Việt Nam xuống vị trí thứ ba.

Thương mại song phương Trung-Lào trong tương lai gần cũng sẽ nhanh chóng vượt ngưỡng 1 tỷ đôla, con số vẫn bị coi là "khó thực hiện" đối với thương mại Việt-Lào.

Người Trung Quốc vào đến đâu, thì người Việt Nam lại bị đẩy xa người Lào hơn một chút.

Gắn bó bởi số phận

Hồi mới vào nghề, tôi đã từng ngồi xe com-măng-ca đi trên đường quốc lộ 9 đầy ổ gà, xóc tung người.

Con đường nối với miền Nam Lào này là nơi xảy ra chiến sự dữ dội trong cuộc chiến Việt Nam, khi Lào đỡ lưng cho quân đội Bắc Việt đánh Mỹ.

Tôi cũng đã từng đến Xiêng Khoảng bị Mỹ bỏ bom tơi bời, hàng chục năm sau cuộc chiến vẫn còn các hố bom sâu hoắm.

Nước Lào vì gắn kết với miền Bắc Việt Nam mà gánh chịu số bom mìn nhiều hơn Hoa Kỳ đổ xuống trong cả Thế chiến II.

Tôi từng gặp người Lào Hmong phiêu dạt sang xứ Guyane tận bên Nam Mỹ sau khi thất trận trong chiến tranh du kích chống người Việt Nam và phe cộng sản Lào những năm 60-70.

Và gần đây nhất, tôi đã có những buổi chiều ngồi ngắm hoàng hôn xuống trên bờ sông Mekong ngay giữa thủ đô Vientiane, thấy bóng dáng nhỏ bé của các chị, các cô người Quảng Trị cần mẫn gánh hàng rong chào mời khách thập phương.

Ở đâu cũng thấy dấu vết của một mối dây liên hệ giữa hai dân tộc mà bàn tay của số phận đã đẩy đến với nhau.

Hàng vạn bộ đội Việt Nam bỏ mạng tại Lào, tới nay chưa tìm thấy hài cốt.

So với người "anh em" khác ở Đông Dương là Campuchia, Lào "thuần" hơn và thân Việt Nam hơn.

Cụm từ "quan hệ đặc biệt" ra đời từ hơn 30 năm trước, khi cuộc sống chính trị-kinh tế ở nước Lào bị Việt Nam hoàn toàn chi phối.

Một ông già người Việt sống hơn nửa cuộc đời tại xứ Lào từng ví von với tôi: đây là "tình nghĩa vợ chồng", "gừng cay muối mặn".

"Đồng cam cộng khổ cả đời như thế, còn gì nữa mà không tin nhau."

Thế nhưng thế thời đã khác. Lào cũng đã mở cửa hòa nhập cộng đồng quốc tế.

Mô hình liên minh kiểu Chiến tranh lạnh không thể tồn tại lâu hơn.

Và lãnh đạo ngay cả ở các nước độc tài toàn trị cũng bắt đầu hiểu ra rằng, sự đói nghèo cùng cực về kinh tế của người dân chính là đe dọa cho thể chế.

Việt Nam không thể cạnh tranh với Trung Quốc về tiềm lực và ảnh hưởng kinh tế. Vậy Việt Nam giữ bạn bằng gì?

Một thời gian dài, như chính một số lãnh đạo Việt Nam sau này thừa nhận, Việt Nam không biết thêm bạn bớt thù. Và nếu như không có thay đổi trong nhìn nhận và chính sách, cũng khó lòng mà giữ được bạn.

Đồng nghiệp ban tiếng Miến Điện của tôi, anh Soe Win Than, vừa có bài viết rất hay về cuộc "hôn nhân không tình yêu" giữa Miến Điện và Trung Quốc.

Anh viết: "Trong một mối quan hệ được xây dựng trên cơ sở quyền lợi, khi một đối tác thấy không còn có lợi để tiếp tục thì mối quan hệ sẽ chẳng thể tồn tại thêm được nữa."

Thế nhưng nhiều cuộc hôn nhân tạm gọi là lâu dài chưa chắc đã hạnh phúc nếu không có lòng tin và sự tôn trọng từ cả hai bên.

Quý vị đã từng tới Lào hay chưa? Việt Nam phải làm gì khi Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng ở Lào? Hãy chia sẻ với Hồng Nga bằng cách bấm vào chữ  Bình luận ở góc trên tay phải.

Hoạt động ngoại giao cá nhân của các chính khách Mỹ tại Bắc Hàn và Miến Điện đang được nhiều người ca ngợi.

Nhưng Hồng Nga nghĩ, chính những quốc gia mà phương Tây cho là "khó bảo" lại đã có các quyết định không tồi chút nào.

Vừa xong, nước Mỹ có hai màn giải cứu công dân vô cùng ngoạn mục.

Hai tuần trước, cựu Tổng thống, đương kim phu quân Ngoại trưởng Bill Clinton đáp chuyên cơ sang Bình Nhưỡng rước về hai người Mỹ gốc Á châu.

Cho tới nay, vẫn chỉ có Trời mới biết thực sự hai phóng viên Laura Ling và Euna Lee đã làm những gì ở khu biên giới Trung Quốc - Bắc Hàn trước khi bị bắt.

Nhưng ông Clinton và hai cô đã được đón tiếp như những vị anh hùng khi quay về đất Mỹ.

Mấy ngày liền, hình ảnh và các bài báo nói về chuyến đi của "hiệp sỹ Bill" tràn ngập báo chí.

Là phụ nữ nên tôi còn nhớ nhiều chi tiết vặt vãnh, như hai cô than phiền phải ăn cơm có sạn (chuyện này ở Việt Nam một thời chẳng lạ), hay cô Lee sau khi ra tù sút mất bảy kílô!

Ông Clinton thì được ca ngợi là một tay khai thông quan hệ, mở hy vọng mới trong tiến trình "thuần phục" Bắc Triều Tiên.

Tuần vừa rồi, đến lượt cựu Bộ trưởng Hải quân, đương kim Thượng Nghị sỹ Jim Webb đáp máy bay quân đội sang Rangoon rước về một người Mỹ thích bơi lội.

Tài bơi bằng chân vịt của ông John Yettaw đã mang lại cho lãnh tụ dân chủ Miến Điện Aung San Suu Kyi thêm 18 tháng quản thúc tại gia.

Không rõ ông Yettaw được dân Mỹ đón chào thế nào, nhưng ông Webb cũng được ca ngợi là tạo đột phá, cải thiện quan hệ với Miến Điện trong tư cách quan chức Mỹ cao cấp nhất từng được diện kiến cả Thống tướng Than Shwe lẫn bà Suu Kyi.

Tuy các nguồn chính thức của Hoa Kỳ nhanh chóng khẳng định không có thay đổi trong quan điểm đối với Miến Điện và Bắc Hàn, người ta vẫn không khỏi suy đoán về một cách tiếp cận mới của Washington đối với hai quốc gia "ẩn dật" (reclusive).

Tôi cũng chứng kiến ở đây hai sô diễn điển hình (showcase) hoành tráng về sức mạnh năm-bờ-oăn của nước Mỹ.

Chúng như muốn chứng tỏ chỉ có Mỹ mới quan tâm tới công dân đến thế, mới có các hành động nghĩa hiệp như thế, mới có tiếng nói trọng lượng như thế vv...

Nhưng thôi kệ họ. Người Mỹ làm vậy - như người ta vẫn nói bằng tiếng Mỹ - because they can.

Họ có tiền, có lực, có bộ máy PR khổng lồ và ảnh hưởng quá to lớn trong truyền thông quốc tế.

Thế nhưng tôi còn thấy rằng lãnh đạo các quốc gia ẩn dật đã đi những nước cờ sắc sảo.

Miến Điện đánh giá chuyến thăm của ông Webb là "thành công cho cả hai bên".

Không thành công sao được khi ông Than Shwe trực tiếp "gia ân" và nhận lời cảm ơn của ông Webb, người được cho là thân cận với Tổng thống Obama.

Và nữa, ông không phải tốn thêm cơm gạo ngày nào cho ông Yettaw, người đã coi như xong "sứ mệnh lịch sử" là gây cớ giữ chân bà Suu Kyi trong nhà cho hết mùa bầu cử.

Tương tự, ông Kim Jong-il cũng nhận lời hàm ơn chân thành từ ông Clinton, người mà nhiều nguồn tin cho là đã được Bình Nhưỡng chọn để sang đón hai nữ phóng viên trở về.

Không ai tin là Mỹ không mất gì trao đổi trong phi vụ này. Cựu đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hiệp Quốc John Bolton còn ngán ngẩm ca thán về việc "chính quyền Obama khen thưởng cho hành vi bất hảo" của Bắc Hàn.

Bình Nhưỡng gần đây không giấu diếm ý muốn đàm phán trực tiếp với Hoa Kỳ, thay vì phải ngồi cùng bàn với nhiều nước khác, và xem ra họ đã bước thêm một bước về mục tiêu này.

Đó là còn chưa nói đến việc ông Kim, người mê phim ảnh, vừa có cơ hội tham gia vai thứ chính trong màn trình diễn hấp dẫn chẳng kém gì phim Hollywood.

Quý vị nghĩ sao: Bắc Hàn và Miến Điện có "cao tay" trong các diễn biến rồi hay không và liệu Hoa Kỳ có "mắc lỡm"? Hãy chia sẻ với Hồng Nga bằng cách bấm vào chữ Bình luận ở góc trên tay phải.

Tuần vừa rồi tôi có hai lần choáng váng khi đọc báo Việt Nam.

Lần thứ nhất, là khi mở một tờ báo mạng khá quen thuộc.

Ngay giữa trang nhất, bài đầu, là tựa đề "Mua dâm tây đen giá 15$".

Nội dung là một clip video quay cảnh nữ phóng viên (giấu mặt) mặc cả chuyện "tình qua đêm" với một người da đen ở một công viên tại TP Hồ Chí Minh, để rồi dẫn tới nói chuyện người nhập cư da đen phạm tội ở đây.

Không bàn về mục đích của "phóng sự điều tra" này, thí dụ muốn công an vào cuộc, giải quyết nạn tội phạm, trục xuất người nhập cư trái phép vv..

Tôi chỉ sững sờ vì cách giật tít và sắp bài của biên tập báo.

Bên Anh, đầy rẫy các tựa đề theo kiểu "Tôi có bầu với người tình của bố tôi" hay "Tôi bán trinh tiết trên eBay thế nào".

Nhưng có loại báo riêng để đăng tin, và một bộ phận trong xã hội thà chết chứ nhất định không thể bị nhìn thấy đang cầm trong tay tờ báo kiểu này.

Đó gọi là báo lá cải.

Không phải một tờ báo chính thống do một bộ chuyên trách thông tin làm chủ quản.

Bài này với cái tít trên nay vẫn còn link trên trang nhất của báo.

Lần thứ hai tôi 'choáng' khi đọc bài bình luận về việc Trung Quốc bắt ngư dân Việt Nam trên một tờ báo mạng khác.

Báo này cũng chính thống không kém, và do một bộ chuyên trách an ninh trật tự làm chủ quản.

Bài báo có tựa "Lại thêm một hành động không hữu hảo trên biển Đông" và công khai chỉ trích hành động của chính quyền Trung Quốc mà tác giả gọi là ""ép sân" Việt Nam nói chung và ngư dân Việt Nam nói riêng trên biển Đông".

Xin trích dẫn: "Các vụ Trung Quốc bắt giữ trái phép tàu cá và ngư dân Việt Nam hành nghề trên các vùng biển của Việt Nam rõ ràng là hành động vi phạm chủ quyền và quyền chủ quyền của Việt Nam trên biển Đông."

"Đây là những hành động nằm trong một mưu đồ chính trị thâm hiểm muốn biến biển Đông thành "ao nhà" của Trung Quốc."

Quý vị có hay đọc được những câu như trên trong báo chí xuất bản ở Việt Nam không?

Bài này nay đã bị gỡ xuống.

Ngòi bút kiểm duyệt dễ dàng để lọt các thông tin mà trong nước có cụm từ khá chuẩn để mô tả - tình-tiền-tù-tội - nhưng lại rất sắt đá khi sát phạt các thông tin bị cho là nhạy cảm về chính trị.

Tìm ảnh phụ nữ ăn mặc hở hang dễ hơn tìm ảnh biển đảo Việt Nam.

Phải chăng đạo đức xã hội được đặt dưới ổn định chính trị?

Và người Việt Nam bây giờ thích đọc tin gì?

Cứ từ trang BBCVietnamese.com với 70% độc giả là người ở trong nước mà luận ra, thì hấp dẫn nhất với bạn đọc là các thông tin liên quan tới Việt Nam, nhất là chuyện chính trị-xã hội.

Có phải vì họ không tìm thấy những tin như vậy trên báo trong nước?

Quý vị có đồng ý với Hồng Nga không? Liệu báo chí tiếng Việt ở hải ngoại có gặp các vấn đề tương tự? Hãy chia sẻ ý kiến của mình bằng cách bấm vào chữ  Bình luận ở góc trên bên phải.

Thời gian ở Hong Kong, tôi được tiếp xúc với nhiều người Trung Quốc và giật mình thấy rằng, đang dần hình thành một lớp người Trung Quốc mới đầy giận dữ.

Tính tình cởi mở, hào phóng, Tiểu Thanh có nhiều bạn bè đủ các quốc tịch.

Thu nhập tốt, lại không vướng bận gì, bạn ấy khá chịu khó đầu tư về mặt nhan sắc. Tôi cứ đùa mỗi lần Tiểu Thanh đi shopping về là y như rằng các cửa hàng hiệu ở Central (khu trung tâm Hong Kong) phải tất tả nhập kho thêm hàng.

Gia đình Tiểu Thanh theo đúng quy định một con chỉ có bố mẹ, vốn là quan chức bậc trung, vẫn đang sinh sống ở một thành phố nhỏ miền bắc Trung Quốc. Tôi đã gặp ông bố, đeo kính, đạo mạo như một cán bộ nhà nước ở Việt Nam.

Thế nhưng bạn Tiểu Thanh của tôi là một "người giận dữ".

Lần gần đây tôi trải nghiệm sự giận dữ của bạn là khi đang ngồi uống cà phê trong Starbucks, đọc tin về cuộc bạo động Tân Cương. Bản tin Associated Press mô tả đám đông người Hán tràn ra đường trả thù người Uighur theo Hồi giáo.

Tiểu Thanh đập tờ Bưu điện Hoa Nam 48 trang kể cả quảng cáo đánh sầm lên bàn nước, làm chiếc bánh muffin của tôi lộn nhào xuống sàn nhà.

"Tại sao khi nói về người Hán, cái hãng AP chết tiệt này lại dùng từ 'mob' (chỉ đám đông vô tổ chức)?"

"Họ không biết là chính người Uighur đã gây ra cuộc bạo loạn này và người Hán chỉ tự bảo vệ thôi sao?"

Tôi len lén nhặt bánh lên, không dám hé răng bình luận vì biết rằng sẽ đổ dầu vào lửa.

Cuộc nói chuyện của chúng tôi thế nào cũng sẽ chuyển sang tranh luận về "âm mưu đen tối của phương Tây" và về việc "Mỹ sợ Trung Quốc lớn mạnh".

Tiểu Thanh không phải là ngoại lệ.

Tôi đã gặp nhiều bạn trẻ người Hoa, có bằng cấp, có trình độ, nhiều bạn học Mỹ về, giọng nói còn thoang thoảng mùi hotdog.

Để 'bôi trơn" cuộc trò chuyện với các bạn ấy, cách dễ nhất là ca ngợi sự vĩ đại của đất nước Trung Hoa, mà so với nó, Hoa Kỳ "chưa là gì". Nếu biết thêm một số trước tác của lãnh tụ Mao Trạch Đông mà trích dẫn thì càng tốt.

Mới đây, có cuốn sách "Trung Quốc bất cao hứng" qua đêm thành best-seller tại Hoa lục.

Nội dung sách phản ánh lòng tự tôn dân tộc chủ nghĩa của người Trung Quốc ngày nay.

Một trong các tác giả của sách, ông Hoàng Kỷ Tô, nói: "Đây là cuốn sách đặt ra đại mục tiêu cho Trung Quốc và giới trí thức; các trí thức Trung Quốc phải lựa chọn."

Và lựa chọn ấy không có gì khác là Trung Quốc phải đạp đổ ảnh hưởng và áp lực Tây phương, để khơi nguồn cho chủ nghĩa dân tộc trỗi dậy.

Những người Trung Quốc trẻ tin vào sức mạnh dân tộc và họ rất dễ bị kích thích trở nên giận dữ.

Thí dụ như bạn Tiểu Thanh của tôi đây. Bạn ấy đang bừng bừng bất bình về bài báo đăng trên một tờ lá cải của Hong Kong về quan hệ với tỷ phú Israel của cô đào Chương Tử Di (章子怡).

Bạn ấy ta thán: "Không thể hiểu tại sao báo tiếng Hoa lại tốn giấy bút đến vậy chứ."

"Chương Tử Di ư? Có khác gì gái bán hoa đi cung phụng Tây phương đâu!"

Thế còn quý vị, quý vị đã gặp người "Trung Quốc giận dữ" nào chưa? Hãy gửi ý kiến của quý vị cho Hồng Nga bằng cách bấm vào chữ  Bình luận ở góc trên bên phải.